▶ OSB’lerde eskiden teşvik sistemi nasıldı, yeni sistemde nasıl olacak?
OSB’lerde yapılan yatırımların teşvik edilmesi önemli bir unsur oldu. Temel yaklaşımlardan biri olan “alt bölge desteği” devam ediyor.
▶Teşvik sistemi daha basit, yerli ve yabancı sermayeyi üretim ve yatırımda daha fazla destekleyecek önlemler getiriyor mu?
Evet, yeni teşvik sistemi, E-TUYS aracılığıyla süreçleri dijitalleştirerek işlem kolaylığı sağlamayı ve “Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi” gibi yeni, hedefe yönelik programlarla üretimi, yüksek katma değerli ve stratejik yatırımları teşvik ederek hem yerli, hem uluslararası doğrudan yatırımları daha etkin bir şekilde desteklemeyi amaçlıyor.
▶ Türkiye’nin kronik sorunu haline gelen dış ticaret açığını önleyecek önlemler var mı?
Özellikle dijital dönüşüm desteği yoluyla kaliteyi ve verimliliği artırmayı hedefliyor. Teknoloji sınıflandırmasına göre gruplandırılan yatırım konuları ile yüksek teknolojili, orta yüksek teknolojili ürün sınıfları belirlenerek, ihracat başına kg/USD açığının kapatılması ve dış ticaret açığının önlenmesi hedeflenmiştir.
▶ Çin’den yapılan ithalattan kaynaklanan yıkıcı rekabeti önleyecek herhangi bir önlem ya da karşı teşvik var mı?
Böyle bir uygulamaya da araç yok.
▶ Yeni sistemde selektif teşviklere geçişi sağlayıcı önlemler var mı?
Yerel kalkınma hamlesi programı bu kapsamda bir ferahlık sağlıyor. Desteklenecek yatırım konuları; illerin sosyo- ekonomik gelişmişlik durumu ve coğrafi potansiyelleri, atıl kaynakların değerlendirilmesi, yerel ihtiyaçların karşılanması, bölgede üretimi olmayan ancak başarı olasılığı yüksek sektörlerin geliştirilmesi, ileri-geri bağlantılı sektörlerin desteklenmesi, istihdam potansiyeli ve kümelenme etkisi gibi kriterler çerçevesinde belirleniyor.
▶ AB uyumu, iklim değişikliğine uyum anlamında yeşil ve dijital dönüşüm için getirilen önlem ya da teşvikler yeterli mi?
Eskiye nazaran çok daha iyi. Dijital dönüşüm ile ilgili programda asgari yatırım tutarı 30 milyon TL idi. Şimdi asgari yatırım tutarı 1 ve 2. Bölgelerde 12, diğer bölgelerde 6 milyon TL’ye düşürülmüş durumda. Bu kapsamdaki yatırımlar öncelikli yatırımlar kapsamında destekleniyor. Yatırıma Katkı Oranı (YKO) = %30. Asgari 50 milyon TL tutarındaki Yeşil Dönüşüm Programı ve Dijital Dönüşüm Programı kapsamında desteklenecek yatırımlar, Stratejik Hamle Programı kapsamında desteklenebilir. Yatırıma Katkı Oranı (YKO)=%40, SGK desteği 8 yıl.
▶ Kaldırılan teşvik araçları ve etkileri:
Yeni Karar, desteklenecek yatırım konularını ve bu konular için aranan şartları temel olarak EK-3 “Desteklerden Faydalanabilecek Sektörler ve Şartlar” listesi üzerinden yönetiyor. Ancak esneklikler var. Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi (Teknoloji Hamlesi, Yerel Kalkınma Hamlesi, Stratejik Hamle Programı), Dijital Dönüşüm Programı, Yeşil Dönüşüm Programı ve Madde 9(1)(v) (mevcut tesislerde deprem/yangın riskine karşı yapılan yatırımlar) kapsamındaki yatırımlar için EK-3’teki bu şartlar aranmıyor.
▶ Sektörel detaylar ve Eşikler:
Her iki kararda da birçok imalat sanayi alt sektörü için (gıda, tekstil, plastik, kağıt vb.) kapasite, yatırım tutarı, modernizasyon seviyesi gibi şartlar getirilmiştir. Bu eşiklerin ve şartların detayları yeni Karar’da güncellenmiş veya değişmiş olabilir. Örneğin, plastik ürünleri imalatı için yeni Karar’da getirilen “100 Milyon TL ve üzeri yatırımlar” şartı, eski Karar’da farklı olabilir veya hiç olmayabilirdi. Benzer şekilde, metal dışı mineral ürünlerinde (tuğla, kiremit, çimento, hazır beton vb.) desteklenmeyen alt başlıkların listesi güncellenmiş.
▶ Bütünüyle yeni getirilen teşvik araçları ve etkileri:
Yaklaşım Farkı: Eski Karar’da “Desteklenmeyecekler listesi” daha baskın bir rol oynayabilirken, yeni Karar EK-3 ile “Hedef Yatırımlar” için bir nevi “şartlı desteklenecekler listesi” sunmakta ve stratejik programlar için EK-3 şartlarını aramamaktadır. Bu, yeni sistemin daha esnek ve program odaklı olabileceğini, stratejik önceliklere göre sektörel kısıtlamaların aşılabileceğini gösterir.
▶ Sanayinin İstanbul Kocaeli gibi illerde yoğunlaşmasının önüne geçecek önlemler var mı?
İstanbul ilinde gerçekleştirilecek yatırımlar vergi indirimi desteğinden yararlanamaz. Kocaeli kapsamda değil ama İstanbullu yatırımcılar artık hedef yatırımlar teşvik sistemi kapsamında kurumlar vergisi indiriminden faydalanamayacaklar.
▶ Bölgesel teşvikler yeterli mi?
Bölgesel teşviklerin anlamı biraz değişti. Aslında artık bölgesel teşvikler sadece SGK desteğini içeren ve diğer bütün teşviklerin içine yedirilen bir yapı oldu. Eskiden bölgesel teşvik deyince yatırıma katkı oranı, SGK desteği ve Kurumlar Vergisi İndirimi, Faiz Desteği’nden faydalanan yatırımlar anlardık. Şimdi bunun adı Hedef Yatırımlar sistemi oldu.
▶ Kullanılmış makina ithalatının durumu:
Orta-yüksek ve yüksek teknolojili yatırım konuları için düzenlenmiş teşvik belgeleri kapsamında kullanılmış ithal makine ve teçhizat temin edilebilir. Ancak ek-4’te belirtilen makine ve teçhizat kullanılmış veya yenileştirilmiş olarak teşvik belgesi kapsamında temin edilemez. Tablodaki yatırım konuları haricindeki yatırımlar kullanılmış makine ithal edemez. Bu da aslında hem cari açığı azaltmak hem de yerli üreticiyi desteklemek amacıyla belirlenmiştir.
▶ Faiz desteği ne kadar efektif:
Politika faizleri yükseldiğinden eski teşvik sisteminde 3-7 puan arası değişen oranlar çok düşük kalmıştı. Şimdi teşviklere 12,5 ile 20 puan arası destek sağlanabilme imkanı var.
Yeni sistem ile ilgili soru ve yanıtlar Teşvik Danışmanı Sefa Kılıç’ın destek ve değerlendirmeleri ile hazırlanmıştır.
