OSB’de geciken yatırımlara ya da ruhsatları olmayan işletmelere süre verilmesinde, yıla yaklaşıyoruz. Bu durumda olanlar için 2025’in başından itibaren bir takvim işletildi. Başvuranlardan 4700 kuruluşa ek süre verildi. Bu arada başvurup da 6 aylık süre içinde inşaatı olsun, ruhsatı olsun eksiğini tamamlayandan para da istenmedi.
OSB Yönetmeliği’nin Geçici 12. Maddesi uyarınca yürütülen bu süreç sırasında koşullar sertti. Örneğin ek süre almak için en çok ‘bir kez’ başvurma hakkı tanınmıştı. Ayrıca 500 kadar yatırımcının süre uzatım başvurusu kabul edilmemiş, 300 kadar yatırımcının başvurusunun kabul edilmesine karşın, süre uzatımı için döner sermayeye yatırılması gereken para ödenmeyince onların da hakları yanmıştı.
Bu dönemde süreç tamamlanamadı. Yani parsel sahibi olup ruhsat almayanlar, parsel sahibi olup yatırımda gecikenlerin tamamı yeni sistemin içinde yer alamadı, eksikler tamamlanamadı.
Hâl böyle olunca; 2025’ten çıkarken yönetmeliğe bu kez ‘geçici 13. Madde’ eklendi. OSB yatırımcılarına tekrar süre verildi, süre verilince de tekrar para ödenmesi istendi. Koşulları yerine getirenler için yıl sonuna kadar başvurmak koşuluyla 31 Mart 2028’e kadar süre verilmesine ilişkin süreç böyle başlatıldı.
Uygulama sanki biraz daha yumuşatıldı. Örneğin Geçici 13. Madde kapsamında başvurular yapılması istenilirken, ‘bir kez’ değil, ‘birden fazla kez’ başvuru yapılabileceği belirtildi. İkinci dönemde; ruhsat almak için ya da yatırımı tamamlamak için daha önce süre uzatımı isteyenlerden başvurusu kabul edilmeyenler de kapsama girdi.
Belirsiz olan konular da var. Geçici 12 Madde sürecinde başvuruları kabul edilip de döner sermaye bedeli yatırmayanlar ne oldu? Onlara tekrar başvuru hakkı tanındı mı?
Bir başka konu da sürecin dışında kalanlar. İlk başvurular sırasında 5700 civarında bir rakama ulaşılmıştı. Peki kamu otoritesinin çözmeye çalıştığı sorun bu rakamla mı sınırlı? İlk süre uzatımı hakkının kullanılması sürecinde bir nedenle devrede olmayanlar, hiçbir şekilde başvuruda bulunmayanlar da var. Bunlar kaç kişi dersiniz?
Geçici 13. Madde’nin devreye alınması ve yeni süre uzatım sürecine işlerlik kazandırılması ne anlama geliyor? Anlaşıldığı kadarıyla bu iş böyle sürecek ve para alışverişi ile, daha doğrusu ‘ne kadar süre o kadar para’ denklemi ile devam edecek.
Fotoğrafın tamamına bakınca zaman zaman sancılı yürüyen bu sürecin nihai bir amacı olduğunu gözden kaçırmamalıyı: O da OSB’leri daha fazla ve daha çabuk üretim sürecine sokmak. Bu nedenle kamu otoritesinin OSB’lerde yatırımların gecikmesini önlemek istemesine karşı çıkacak kimse olmamalı. Çünkü OSB’lerde arsa, arazi ediniminde çok özel kurallar uygulanıyor. Öyle ki kamu yararı gerekçesiyle yatırımcılar başkalarının mülkiyet hakkını sınırlandırabiliyor, hatta ortadan kaldırabiliyor. OSB yatırımcılarına böylesine bir hak tanınması nedeniyle, kamu otoritesinin bu arsa ve arazilerin akıbetini takip etmesi, amaca uygun kullanılmasını sağlaması yine kamusal bir görev olmalı. Kullanıcı olarak siz buradan bir arsa satın aldıysanız, bunu çivi çakmadan bekletemez, kaba bir arsa rantına dönüştüremezsiniz.
Tüm bunları kabul ediyoruz. Ancak bir de yapılmak istenen dönüşüme makro ekonomik konjonktür izin verse söyleyecek söz kalmayacak. Yani yatırım için arsa-arazi gerekli ancak yeterli değil. Yatırım için bir de elverişli ‘yatırım iklimine’ ihtiyaç var. Öyle ya; mevcudunu yaşatmakta zorluk çeken yenisini neden yapsın? Biz de umalım ki mevcut konjonktür değişsin, yatırımı öteleyecek negatif yatırım iklimi ‘arizi’ olsun.
Bu arada bir başka gelişme daha var. Yeni süre uzatımı sürecinde bakanlığın döner sermaye mevzuatında bir değişiklik yapıldı.
Biliyorsunuz geçerli yapı ruhsatı olmayan yatırımcılara güncel parsel tahsis bedelinin binde 5’i tahsil edilecekti. İşte buna 100 milyon TL tutarında tavan getirildi. Geçerli yapı ruhsatı olup yapı kullanma izin belgesi olmayanlar için güncel parsel tahsis bedelinin binde 1’i tahsil edilecekken, bu tutar 20 milyon TL ile sınırlandı. Yapı kullanma izin belgesi olup işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmayanlar için güncel parsel tahsis bedelinin on binde 5’i olarak uygulanacak tutar da 10 milyon TL ile sınırlandı.
Sonuçta iş uzadıkça yatırımcıların faturası da artıyordu; bu yüzden olsa gerek 13. Geçici Madde döneminde döner sermayeye ödenecek paraya bir üst sınır getirilerek bir yumuşama daha sağlanmış oldu.
