Türkiye’de Schengen Vizesi başvurularında uygulanan Cascade kuralları ve bu kuralların genel değerlendirme sürecine etkisini inceleyeceğim. Konsolosluklar neye dikkat ediyor, hangi durumlarda hangi ülke vize vermeye yetkili oluyor gibi detayları da anlatacağım. Türkiye’den yapılan Schengen Vizesi başvuruları, Cascade kuralları kapsamında önceki vize geçmişine göre değerlendirilmektedir. Ayrıca Schengen bölgesine birden fazla ülkeyi içeren seyahat planlarında, başvurulacak yetkili konsolosluğun belirlenmesi için ana destinasyon kuralı uygulanır. Türkiye’deki konsoloslukların bu kuralları nasıl uygulanıyor, çoklu destinasyonlu seyahatlerde doğru başvuru makamı nasıl belirleniyor ve vize başvurularının reddedilme veya başka bir ülke konsolosluğuna yönlendirilme nedenleri nelerdir?
Cascade kuralları, sık seyahat eden ve olumlu vize geçmişine sahip kişilere, kademeli olarak daha uzun süreli ve çok girişli Schengen vizeleri verilmesini öngören bir uygulamadır. 2020’de yürürlüğe giren yeni AB Vize Kodu’yla Schengen üyesi ülkeler, belirli şartları sağlayan başvuru sahiplerine vize geçerlilik sürelerini kademeli olarak uzatarak verme yükümlülüğü altına girmiştir. Cascade sistemi, sık seyahat edenlerin her seferinde yeniden vize prosedürüne girmeden, geçmiş uyumlu seyahatleri sayesinde daha uzun süreli vizeler alabilmelerini amaçlar. Örneğin, son iki yılda üç ayrı Schengen vizesi alıp sorunsuz kullanan bir iş insanı, dördüncü başvurusunda 1 yıllık çok girişli vize alabilir. Ardından bu 1 yıllık vizeyi süresi içinde doğru şekilde kullandığında, aynı ülke konsolosluğundan sonraki müracaatta 2 yıllık bir vize verilecektir. Benzer biçimde 2 yıllık vizesini sorunsuz kullanan bir kişiye müteakip başvuruda 5 yıllık vize verilebilir. Konsolosluklar başvuru sahiplerinin önceki vizelerdeki giriş-çıkış kayıtlarını inceler; eğer alınan vize bir ülke için olup başvuru sahibi esasen başka Schengen ülkesinde uzun süre kalmışsa, bu durum yeni uzun vize verilmesine engel olabilir
Schengen kurallarına göre, kısa süreli vize başvurularında hangi ülkenin konsolosluğunun yetkili olduğu seyahat planına bağlıdır. Tek bir Schengen ülkesine seyahat edilecekse, başvuru doğrudan o ülkenin Türkiye’deki büyükelçiliğine veya konsolosluğuna (ya da onların yetkilendirdiği vize başvuru merkezine) yapılmalıdır. Birden fazla Schengen ülkesini kapsayan seyahatlerde ise en uzun süreli konaklamanın planlandığı ülke, diğer bir deyişle asıl seyahat hedefi (ana destinasyon) olan ülke hangisi ise, vize başvurusu o ülkenin temsilciliğine yapılmalıdır Örneğin, Fransa ve İspanya’yı içeren bir Avrupa turu planlayan birinin, toplamda en çok gününü hangi ülkede geçirecekse o ülkenin konsolosluğuna müracaat etmesi gerekir. Seyahatin amacı da belirleyici olabilir; eğer bir ülkede konferansa katılım gibi özel bir amaç varsa orası ana hedef sayılabilir. Çoklu destinasyonlu seyahatlerde kalış süreleri yaklaşık eşitse, bu durumda ilk gidilecek ülkenin vize temsilciliği başvuruyu değerlendirecektir.
Türkiye’deki Schengen ülkeleri konsoloslukları da Cascade kurallarını prensipte uygulamaya başlamıştır. Yani, son yıllarda sık sık Schengen vizesi alıp yasal olarak kullanan Türk vatandaşları daha uzun süreli vizeler almaya hak kazanmıştır. Özellikle iş, ticaret veya sık turistik seyahat yapan ve her seferinde vizesini doğru kullanmış başvuru sahiplerine 1 yıllık, 2 yıllık veya 5 yıllık çok girişli vizeler verilebilmektedir. Örneğin, son iki yılda birden fazla Schengen seyahati yapmış ve her dönüşünde vize süresini aşmadan Türkiye’ye dönmüş bir kişi, artık tek seyahatlik kısa vize yerine daha uzun geçerlilikle bir vize almayı bekleyebilir.
Türkiye’de son dönemde Schengen vize başvurularında genel bir zorluk yaşandığı, ret oranlarının arttığı ve vizelerin süresinin kısaldığı basına da yansımıştır. Gayri resmî gözlemlere göre turizm odaklı ülkeler (İspanya, İtalya, Yunanistan gibi) ilk defa başvuranlara dahi nispeten daha uzun (6 ay-1 yıl) çok girişli vize verebilirken, Almanya, Fransa gibi ülkeler başvuruları daha temkinli değerlendirip ilk seferde sadece gidilecek günleri kapsayan vize verme eğilimindedir.
Sonuç olarak, Cascade kuralları Türkiye’de teorik olarak geçerli ve başvurular bu kriterler çerçevesinde inceleniyor. Vize geçmişi temiz ve güvenilir başvuru sahipleri, özellikle aynı ülke üzerinden başvurularını sürdürürlerse, kademeli olarak 1 yıl, 2 yıl ve 5 yıl geçerli vizeler elde edebiliyorlar (*).
Ancak her şey konsoloslukların takdirinde olduğundan, bu hak kazanılmış olsa bile otomatik değil. Başvuruda uzun vize talebinin bir dilekçe ile belirtilmesi, önceki vizelerin giriş-çıkış kayıtlarının dökümünün sunulması ve gerekirse “Cascade Kuralı”na atıf yapılarak şartların sağlandığının gösterilmesi önerilmektedir.
*Kaynaklar: Schengen Vize Kodu ve ilgili yönetmelikler, Avrupa Birliği Dış İlişkiler Servisi sıkça sorulan sorular dokümanı, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı resmî duyuruları, AB üyesi ülkelerin dış temsilciliklerinin açıklamaları ve uluslararası basında yer alan güncel bilgiler. Bu makalede sunulan bilgiler 2025 yılı itibarıyla güncel olup, ileride Schengen vize politikalarında olabilecek değişiklikler için başvuru öncesinde ilgili konsolosluğun resmi web sitesinin kontrol edilmesi tavsiye edilir.
