YASEMİN BEKGÖZ - [email protected]
ECEM URUN BALABAN - [email protected]
Dünden bugüne, ödeme kaydedici cihazlar mali işlemlerin izlenmesi ve kayıt altına alınmasında temel araçlardan biri olmuştur. Geleneksel yazar kasalar, nakit işlemlerin ağırlıkta olduğu dönemlerde ticari faaliyetlerin belgelenmesinde önemli bir rol oynarken, teknolojinin hızlı gelişimi bu sistemleri de dönüştürmüştür. İlk etapta ödeme kaydedici cihaz (ÖKC) olarak hayatımıza giren bu cihazlar, zamanla yeni nesil ödeme kaydedici cihazlar (YN ÖKC), Güvenli Mobil Ödeme ve Elektronik Belge Yönetim Sistemi (GMÖEBYS) olarak evrimleşmeye başlamıştır. YN ÖKC'ler, elektronik ödeme sistemlerinin yükselişiyle birlikte daha kapsamlı ve güvenli bir şekilde POS cihazlarıyla entegre çalışarak, kartlı ödeme işlemlerinin ve diğer elektronik işlemlerin takibini sağlamaktadır. Bu dönüşüm, hem vergi güvenliğini artırmayı hem de ticari işlemlerin şeffaflığını sağlamayı hedefleyen düzenlemelerle desteklenmektedir. Günümüzde, YN ÖKC'lerin ve POS cihazlarının kullanımı, dijitalleşme ve elektronik belge yönetimi ile daha entegre bir şekilde, mükelleflerin uyum sağlamasını gerektiren bir yapı oluşturmaktadır.
Bu bağlamda, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yakın zamanda yayınlanan Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği taslağı, kredi kartı, karekod, elektronik cüzdan ve benzeri ödeme araçları üzerinden gerçekleştirilen tahsilatlara ilişkin düzenlemeler sunarak dijital ekonomik sistemde vergi güvenliğini sağlama ve kayıtlı ekonomiyi destekleme amacıyla önemli ve yenilikçi adımlar atmaktadır.
İlgili Taslak Tebliğin detaylarına bakacak olursak, teknolojinin sunduğu imkanlarla ticari hayatın daha güvenli hale getirilmesine ve vergisel yükümlülüklerin şeffaf bir şekilde yerine getirilmesine yönelik yeni bir çerçevenin gündemde olduğu görülmektedir. Bu tebliğ, kayıtlı ekonominin desteklenmesi, vergi güvenliğinin sağlanması ve mükelleflerin satış hasılatlarının doğru bir şekilde tespit edilmesi gibi hedeflerle, kredi kartı, elektronik cüzdan ve benzeri ödeme araçlarının etkin kullanımını teşvik etmektedir. Bunun yanı sıra, işletmelerin ödeme sistemlerini veya cihazlarını bayilik ya da benzeri iş ilişkileri kapsamında başka mükelleflere tahsis etmeleri sürecinin sıkı denetim altında tutulması sağlanacaktır.
Kredi kartı, banka kartı ve elektronik cüzdan gibi ödeme araçları vasıtasıyla yapılan tahsilatlarda ödeme sistemlerinin kullanımına yönelik belirlenen usul ve esaslara daha yakından bakacak olursak, mükelleflerin, YN ÖKC veya Güvenli Mobil Ödeme ve Elektronik Belge Yönetim Sistemi kapsamındaki ödeme kabul eden araçları kendi adlarına yaptıkları anlaşmalar kapsamında temin etmeleri zorunlu kılınmaktadır. Nitekim taslak tebliğ, bayilik veya benzeri iş ilişkileri çerçevesinde yine bayiye ait olan ödeme kabul eden araçlara, ana firmaya ait POS uygulamasının tanımlanabilmesinin de önünü açıyor. Bu sayede tahsilat tutarlarının ana firmanın hesaplarına doğrudan iletilmesi mümkün olacaktır.
Öte yandan, sanal POS uygulamaları da tebliğin önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Özellikle elektronik ticaretin yaygınlaşması, ödeme sistemleri ve vergi sürecindeki şeffaflık ihtiyacı, ilgili düzenlemelerin gerekliliğini artırmaktadır. Taslak tebliğ, sanal POS uygulamalarının sadece elektronik ticaret kapsamında kullanılmasına izin verirken, diğer alanlarda suistimali önlemek adına sıkı denetim mekanizmaları da getirmektedir. Bankalar ve ödeme hizmet sağlayıcılarının bu uygulamaların amacını aşan kullanımlarını izleme yükümlülüğü, sistemi daha güvenilir kılmayı amaçlamaktadır.
Cezai yaptırımlar ise taslak tebliğin caydırıcılık etkisini artıran bir başka bölüm olmakla beraber dijital dünyada işlemlerin takibinin zor olduğu düşünüldüğünde, belirlenen kurallara uymamanın ciddi sonuçları olması kaçınılmaz. Bu yaptırımlar, mükellefler için yeni düzenlemelere uyumun önemini vurguluyor ve vergi kaçakçılığını minimize etmeyi hedeflemektedir.
Sonuç olarak, Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Taslağı, ödeme sisteminde vergi güvenliği sağlanmasına yönelik çok yönlü bir yaklaşım sunmaktadır. Dijitalleşmenin ekonomik yapıyı değiştirdiği bir dönemde, bu tür düzenlemeler ekonomik şeffaflığı artırmakta ve kayıtlı ekonominin güçlenmesine katkı sağlamaktadır. Ancak, uygulamaya geçiş sürecinde yaşanabilecek zorlukların üstesinden gelinmesi, hem mükellefler hem de ödeme hizmet sağlayıcıları ve bankalar için kritik bir öneme sahip. Türkiye’nin bu yeni vergi güvenliği düzenlemeleriyle nasıl bir yol izleyeceği ise dikkatle izlenmesi gereken bir yolculuk olacak. Bu dönüşüm, vergi sisteminde teknolojik entegrasyonun yerini ve bu entegrasyonun ekonomiye nasıl yön vereceğini gözler önüne serecek.
