Piyasaların iyimserliği, barış olmazsa yaşanacak kötü senaryonun korkunçluğundan kaynaklanıyor. İki tarafın da kendini galip ilan edeceği bir Kadeş barışı ABD için, İran için ve dünya için en iyi senaryo. Ama bu senaryo tarafların rasyonel olduğu varsayımına dayanıyor.
Piyasalar Ortadoğu’da barışı satın alıyor. Hürmüz Boğazı’nın askeri güçle açılmaya çalışılması nedeniyle ABD ile İran arasında zaman zaman çatışmalar yaşansa da piyasa etkisi fazla olmuyor. Uranyumun zenginleştirilmesi konusunda iki taraf arasında derin görüş ayrılığı devam ediyor. Ama küresel risk iştahı bozulmuyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın “ateşkes devam ediyor” açıklaması ile enerji fiyatları düşüyor, tahvil getirileri geriliyor. Hisse senedi piyasaları savaştan bağımsız yeni zirveler yapıyor.
Piyasaların iyimserliği savaşın iki taraf için taşınamayacak kadar yüksek bir maliyete yol açmasından kaynaklanıyor. Abluka altına alınan İran’ın dünya ile deniz ticareti durdu. ABD istihbaratı tarafından yapıldığı iddia eden çalışma, uygulanan yaptırımların dört ay içinde İran ekonomisini durduracağını tahmin ediyor. İran, Hürmüz Boğazı’na alternatif olarak Kuşak-Yol altyapısını kullanarak Çin ile ticaret yapabilir. Türkmenistan üzerinden Çin’e enerji satmayı deneyebilir. Ama mevcut altyapı ekonomiyi döndürmek için yeterli değil. Doğalgaz ve petrol için boru hattı inşaatı uzun yıllar sürecek komplike bir iş.
Başkan Trump, kasım başında yapılacak ara seçimlere yüksek pompa ve uçak fiyatlarıyla girmek istemiyor. Toplumun %60’ından fazlası tarafından hata olarak görülen İran savaşı Başkan Trump’ın halk desteğinin %35 civarına gerilemesine neden oldu. İran’da kesin bir zafer ve hızlı bir barış elde edilmezse Cumhuriyetçiler, Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu kaybedebilir.
Türkiye, enerji şoku ile dezenflasyon programının zorlandığı ve cari dengenin bozulmaya başladığı bir ortamda karşılaştı. Kasım ayından bu yana %30-31 bandında dalgalanan manşet rakam nedeniyle dezenflasyon programına güven zayıflıyordu. ABD ile ticaret savaşı nedeniyle dünya pazarlarına saldıran Çin, gerek iç pazarımızda, gerekse ihracat pazarlarımızda baskıyı artırıyordu.
Kurun dalgalanmaması için rezerv yakıldı
Ankara, güçlü mali kasını kırılgan dezenflasyon programını desteklemek için kullanarak ve para politikasında örtülü sıkılaşmaya giderek enerji şokuna cevap verdi. Petrol fiyatlarındaki artışın %75’inin ÖTV gelirleri kullanarak karşılandığı eşel mobil sistemi ile enerji şokunun enflasyonist etkisi sınırlanmaya çalışıldı. Örtülü faiz artışı ile piyasalara dezenflasyon programına kararlılıkla devam edildiği mesajı verildi. Acil çıkış kapısına yönelen uluslararası yatırımcıların kuru dalgalandırmaması için rezerv yakıldı.
Ankara’nın stratejisi Hürmüz Boğazı’nın Mayıs-Haziran döneminde açılacağı, kısa süreli bir jeopolitik şok senaryosunda işe yarar. Dezenflasyon programına asgari zarar vererek kabul edilebilir bir mali bedelle bu şoku atlatırız. Merkez Bankası Eylül ayında faiz indirim döngüsünü başlatır. İşlerin yolunda girdiğini gören uluslararası yatırımcı geri döner.
ABD İran savaşının yeniden başladığı, Hürmüz’ün uzun süre kapalı kaldığı uzun süreli ve şiddetli bir şok senaryosunda Ankara’nın adımları ekonominin derdine derman olmaz. Enerji şokunun ikincil etkileri ile enflasyon yükselir, cari denge bozulur, büyüme aşağı gelir. Böyle bir senaryoda mevcut programın finansal istikrarı ve dış dengeyi önceliklendirecek şekilde güncellenmesi gerekir.
Taraflar rasyonel davranmazsa...
Toparlayacak olursak, piyasaların iyimserliği, barış olmazsa yaşanacak kötü senaryonun korkunçluğundan kaynaklanıyor. İki tarafın da kendini galip ilan edeceği bir Kadeş barışı ABD için, İran için ve dünya için en iyi senaryo. Ama bu senaryo tarafların rasyonel olduğu varsayımına dayanıyor. Eğer taraflar rasyonel davranmazsa dünya ekonomisi için yıkıcı hasar yaratacak bir savaş senaryosuna geri döneriz. Yükselişten yararlanan yatırımcıların söz konusu riske karşı, koruma satın almasında, portföylerini savunma, enerji gibi sektörlerle çeşitlendirmesinde ve nakit varlık ağırlıklarını artırmalarında fayda var.
