MSCI Gelişen Piyasalar Endeksi 1,8 trilyon dolarlık varlık büyüklüğünün takip edilmesini sağlıyor. Endekse dahil edilen 12 BİST şirketi çerçevesinde Türkiye’nin endeksdeki güncel ağırlığı ise % 0,4. Oysa bu oran 2000 yılında % 3,7 idi
MSCI 23.6.2026 tarihinde yayımladığı 2026 yılı gelişen ülkeler endeksine yönelik piyasa sınıflaması incelemesinde1; BİST’de gerçekleşen bazı işlemler için Türkiye ile ilgili önemli bir uyarıya yer verdi. Bu uyarı nedir? Ne anlama geliyor? Hal çaresi bulundu mu? Buyurun, başlıyoruz.
MSCI Gelişen ülkeler endeksi çok mu önemli?
Evet, çok önemli. Zira uluslararası portföy yatırımlarının akacağı yön MSCI gibi kurumların değerlendirmeleri çerçevesinde şekilleniyor. Türkiye dahil 24 ülkeden 1.205 şirketin bulunduğu (Samsung Electronics ve Alibaba dahil)2 MSCI Gelişen Piyasalar Endeksi 1,8 trilyon dolarlık varlık büyüklüğünün takip edilmesini sağlıyor.3 Endekse dahil edilen 12 BİST şirketi çerçevesinde4 Türkiye’nin endeksdeki güncel ağırlığı ise % 0,4.5 Oysa bu oran 2000 yılında % 3,76 idi. Endeksteki ülke ağırlığımızın zaman içinde giderek azalması, üstüne bir de uyarı alınması karşısında; hem bu kararın, hem de Türkiye’deki portföy yatırımı ikliminin perspektiften değerlendirilmesi gereği ortaya çıkıyor.
Sorun: Yatırım fonlarındaki eşgüdümlü işlemler
MSCI kısaca diyor ki:
“...Uluslararası kurumsal yatırımcılar, Türkiye’deki halka açık bazı küçük şirketlerle yakından ilişkili fon pozisyonlarını içeren ve fiili dolaşımdaki pay tahminlerini yapay olarak şişiren olası eşgüdümlü (koordine) işlem davranışlarının tekrarlanan örneklerine dikkat çekmişlerdir. MSCI, konuya yönelik yeni bir çerçeve sunan SPK’nın aldığı kararı memnuniyetle karşılamaktadır. ... Kasım 2026’daki yeni Endeks Gözden Geçirme dönemine kadar Türkiye piyasasında bir ilerleme görülmediği takdirde MSCI Türkiye yeni bir istişare süreci başlatabilir...”
Yabancı kurumsalı daha fazla ürkütmemeli
Eşgüdümlü işlem davranışı fiili halka açıklık oranının tam olarak bilinememesine ve (fonlar üzerinden) ilişkili taraf işlemleri nedeniyle likidite-risk-fiyatlama dinamiklerinin bozulmasına neden oluyor. Borsa içindeki borsa gibi görünen bu sistem, artan bilgi asimetrisi nedeniyle risklerin daha da artmasının bir nedeni. Nitekim Liu vd. (2024)7 yatırım fonlarının koordineli hisse sahipliğinin fiyatlarda ani çöküş riski seviyesini önemli ölçüde artırdığını ifade ediyor. Bu tablo yerli yatırımcı ve özellikle yabancı kurumsal yatırımcı açısından piyasa bozucu bir durumu temsil ediyor.
SPK’nın ilke kararı ve düzeltici eylemi
MSCI incelemesinde de yer verilen 5.6.2026 tarih ve 2026/35 sayılı Bülten’de yayımlanan (payları BİST’de işlem gören şirketlere ilişkin fiili dolaşımdaki pay oranının belirlenmesine yönelik) SPK ilke kararıyla; “halka açık şirketlerdeki hâkim ortakların kontrol ettikleri veya yatırımcısı oldukları serbest ve özel fonlar üzerinden dolaylı olarak yönettiği payların fiili dolaşım hesabı dışında bırakılması” hükme bağlanmıştır. Bu kararın ardından 138 şirketin fiili dolaşım oranının düştüğü, toplam 4,6 milyar adet payın fiili dolaşımdan çıktığı belirtiliyor.8 SPK’nın aldığı hızlı tedbirle sorun bir yönüyle tatlıya bağlanmış gibi görünüyor. Aynı ilke kararı ile artık bu süreç MKK’nın günlük raporlamaları ile de takip edilebilecek.
Yatırım fonları için ev ödevimiz var
Türkiye’nin MSCI endekslerinde yüksek paya sahip olması, BİST’e yönelik yabancı sermaye akışını etkileyebilecek önemli bir unsur. Dünya genelindeki milyarlarca dolarlık pasif fon ve küresel kurumsal yatırımcılar, portföy dağılımlarını MSCI gibi küresel kurumların değerlendirmelerine göre yapıyor. MSCI’ın uyarısı öncesinde-sonrasında SPK’nın hızla aldığı tedbirler sorunun çözülmüş olabileceğini ima ediyor.9 Bundan sonrası için ise; yatırım fonlarındaki geleneksel düzenleme-lisanslama ağırlıklı regülatif faaliyet biçiminin, gözetime-denetime de ağırlık vererek yeniden tasarlanmasında yarar var.
[1] https://www.msci.com/downloads/documents/press-releases/media-room/MSCI_2026_MCR_PR.pdf
2 https://www.msci.com/documents/10199/255599/msci-emerging-markets-index-gross.pdf
3 https://www.msci.com/indexes/group/emerging-markets-indexes
4 https://www.msci.com/documents/10199/91498f9e-b9fe-45a7-883f-5711060b33eb
5 https://www.msci.com/downloads/web/msci-com/indexes/group/emerging-markets-indexes/MSCI%20Emerging%20Markets-cbr-en.pdf
6 https://x.com/akcakmak/status/1962416186441847048
7 Liu, X., Wang, J., & Cao, C. (2024). Mutual fund cliques, fund flow-performance sensitivity, and stock price crash risk. International Review of Financial Analysis, 91, 103032.
8 https://spk.gov.tr/data/6a2301168f95db21ec487ca6/2026-35.pdf ; https://www.bloomberght.com/borsada-fiili-dolasim-yeniden-hesaplandi-3780042
9 https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/spknin-yeni-duzenlemesi-borsada-derinlik-ve-guven-acisindan-olumlu-goruluyor/3968746
