2025 yılında e-Teftiş yöntemleriyle yürütülen teftiş faaliyetleri kapsamında 31.309 mükellef tarhiyata muhatap kalmıştır. Bulunan toplam matrah farkı 39,6 milyar TL, tarh ettirilen toplam vergi 8,5 milyar TL, toplam ceza tutarı 3,5 milyar TL ve azaltılan zarar tutarı ise 16,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
Yazımızın birinci bölümünde 2025 yılı vergi inceleme sonuçlarını ele almıştık. Bu bölümde ise izaha davet, sahte belge ile mücadele, vergi iade incelemeleri ve e-Teftiş sonuçlarını inceleyeceğiz.
Ön tespit ve izaha davet: Gönüllü uyum güçlendi
VUK 370/a kapsamında 30.237 mükellef izaha davet edilmiş ve 19.374 mükellefin işlemleri tamamlanmıştır. Tamamlanan işlemlerden %77'sinde mükellefler ya vergiye gönüllü uyum göstermiş ya da izahları yeterli görülmüş, yalnızca %23'ü incelemeye sevk edilmiştir. Mükellef başına artırılan ortalama matrah tutarı 4.294.799 TL, tahakkuk eden ortalama vergi tutarı ise 294.768 TL’dir. VUK 370/b kapsamında ise, sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanma fiili nedeniyle 21.119 mükellef izaha davet edilmiş ve 10.782 mükellefin süreci tamamlanmıştır. Artırılan toplam matrah tutarı 3,65 milyar TL, tahakkuk eden vergi tutarı 625,6 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Mükellef başına artırılan ortalama matrah 338.806 TL, tahakkuk eden ortalama vergi ise 58.020 TL düzeyindedir. Bu uygulamanın 01.09.2025 tarihinden itibaren yürütüldüğü ve daha önce Gelir İdaresi Başkanlığı ile ortak sürdürülen sürecin artık doğrudan Başkanlık tarafından işletilmeye başlandığı dikkate alındığında, önümüzdeki dönemde VUK 370/b kaynaklı izaha davet sonuçlarının çok daha yüksek rakamlara ulaşması beklenmektedir.
Sahte belge ile mücadele: KURGAN ve gözetim programları
2025 yılı sahte belge ile mücadelede önemli bir paradigma değişiminin yaşandığı dönem olmuştur. Başkanlık, sahte belge mücadelesini düzenleyiciler, kullanıcılar ve aracılar olmak üzere üçlü bir yapı üzerinden yeniden kurgulamış; her gruba göre farklılaştırılmış proaktif, önleyici bir denetim anlayışı benimsemiştir.
Bu anlayışın sahaya yansıyan en somut unsuru Kuruluş Gözetimli Analiz Sistemi'dir (KURGAN). Mükelleflerin kuruluş aşamasına odaklanan KURGAN, farklı veri türlerinden milyarlarca veriyi analiz ederek işlem bazında risk ölçen, anlık risk sinyalleri üreten bir erken uyarı sistemidir. Sistem, Vergi İstihbarat Sistemi (VDK-VİS) ile entegre çalışmakta; sahtecilik fiilleriyle temas etmiş kişi ve işlem örüntülerini analiz ederek KURGAN'a risk girdisi sağlamaktadır. Risk analiz birimlerinde KURGAN kapsamında 8.287 mükellef hakkında çalışma yapılmıştır. Sahada ise 242 mükellefin iş yeri adresinde fiili denetim yapılmış, 1.654 mükellefe bilgi isteme yazısı gönderilmiş ve 306 mükellef incelemeye sevk edilmiştir. Yapılan çalışmalar sonucunda mükellefler tarafından 4,6 milyar TL tutarında fatura kayıtlardan çıkarılmıştır.
KURGAN'ın çıktılarından beslenen Sahte Belge ile Mücadele Gözetim Programları da 2025'te iki aşamalı olarak devreye alınmıştır. Sahte belge kullanımı yönünden yüksek risk puanı taşıyan mükelleflerin erken haberdar edilmesini ve gönüllü düzeltme yapmalarını amaçlayan bu programlar kapsamında toplam 83.272 mükellefe ve 81.022 meslek mensubuna bilgi ve bilgilendirme yazısı gönderilmiştir. Sonuç olarak mükellefler tarafından toplamda 85 milyar TL'yi aşan fatura tutarı için düzeltme beyannamesi verilmiş olup bu rakam, Başkanlığın incelemeye gerek kalmaksızın gönüllü uyum yoluyla sahte belge kullanımını azaltma stratejisinin etkinliğini somut biçimde ortaya koymaktadır.
Vergi iade incelemeleri: Talepler artıyor
2025 yılında toplam 30,9 milyar TL vergi iade talebi incelenmiş; bunun 26 milyar TL'si uygun görülürken 4 milyar TL'si reddedilmiştir. Geri alınması gereken iade tutarı 2,2 milyar TL, bulunan matrah farkı ise 14,8 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Bu rakamlar, bir önceki yılla karşılaştırıldığında iade incelemelerinde hem hacim hem de etkinlik bakımından kayda değer artışa işaret etmektedir.
Teftiş (beyanname revizyonu) sonuçları: e-Teftiş ile ciddi artış
2025 yılında e-Teftiş yöntemleriyle yürütülen teftiş faaliyetleri kapsamında 31.309 mükellef tarhiyata muhatap kalmıştır. Bulunan toplam matrah farkı 39,6 milyar TL, tarh ettirilen toplam vergi 8,5 milyar TL, toplam ceza tutarı 3,5 milyar TL ve azaltılan zarar tutarı ise 16,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2024 yılında toplam teftiş çıktısı 7,9 milyar TL iken, 2025 yılında bu rakam 28,2 milyar TL'ye yükselerek yaklaşık 3,5 katlık bir artış sağlanmıştır.
Genel değerlendirme
Her iki yazımızda aktardığımız veriler bir bütün olarak değerlendirildiğinde, 2025 yılının vergi denetiminde önemli bir yıl olduğu söylenebilir. Başkanlık, klasik vergi incelemesini izaha davet, gözetim programları ve e-Teftiş gibi araçlarla tamamlayan kademeli denetim anlayışıyla, inceleme öncesi gönüllü uyumu teşvik ederken, incelemeye kalan mükelleflerde de daha yüksek tarhiyat oranlarına ulaşmıştır. Bu modelde her bir araç birbirini beslemektedir: KURGAN'ın ürettiği risk verileri gözetim programlarına, gözetim programlarının filtrelediği mükellef havuzu ise vergi incelemelerine kaynak oluşturmaktadır. Sonuç olarak denetim, tek aşamalı bir kontrol mekanizmasından çok katmanlı ve birbirini destekleyen bir sisteme dönüşmüştür. Mükelleflerin bu yeni yapıyı yalnızca rakamlar üzerinden değil, denetim araçları arasındaki bu organik ilişkiyi kavrayarak değerlendirmesinde büyük fayda bulunmaktadır.
