Bundan 10 yıl kadar önce fiilen 46 saatin üzerinde olan haftalık çalışma süresi bugün yüzde 10 düşerek 42 saat civarına inmiş durumda. Bu sanayi sektörüne özel bir veri değil, tüm sektörleri kapsıyor.
Son zamanlarda iş gücü piyasası verileri açıklandığında, Türkiye’de işsizlik oranının %8 civarında olduğunu görenler, haklı olarak ekonomideki yavaşlamaya rağmen işsizlik oranındaki gerilemeyi şaşırtıcı buluyor ve bunu geniş tanımlı işsizlikteki artışla tamamlama eğilimine giriyor. Biliyorsunuz; geniş tanımlı işsizlik, manşet işsizlik oranının üzerine eksik istihdam, mevsimlik çalışanlar ve halihazırda iş aramadığı halde çalışmaya hazır olanları kapsıyor.
Bugün size muhtemelen pek dikkat etmediğiniz bir veriden bahsedeceğim. TÜİK’in periyodik olarak açıkladığı “haftalık ortalama çalışma saati”. Bu veri, istihdam edilip de fiilen iş başında olanların haftada kaç saat çalıştığını gösteriyor. Türkiye’de resmi haftalık çalışma süresi 45 saat. Bunun üzerindeki çalışmalar fazla mesai ücretine tabi.
OECD ülkeleri arasında, yıllar boyunca, fiili çalışma süresinin en uzun olduğu ülke olma özelliğine sahip ülkemizde son yıllarda fiili çalışma süresi geriliyor. Bundan 10 yıl kadar önce fiilen 46 saatin üzerinde olan haftalık çalışma süresi bugün yüzde 10 düşerek 42 saat civarına inmiş durumda. Bu sanayi sektörüne özel bir veri değil, tüm sektörleri kapsıyor. Yani elimizde sanayi özelinde veriler olsa muhtemelen daha sert düşüş görecektik.
Fiili çalışma süresindeki gerilemeyi açıklamak için akla gelen seçenekler arasında,
- Hizmet sektöründe istihdam edilenlerin artması
- Part-time veya kısa süreli çalışanların artması
- Talep zayıflığı nedeniyle işverenlerin çalışma saatlerini kısmaları var.
İstihdam verileri son 20 yılda toplam istihdam içinde tarımda çalışanların payının yüzde 25’ten yüzde 14’e gerilediğini gösteriyor. Aynı dönemde hizmet sektörlerinde çalışanların oranı ise yüzde 47’ten yüzde 59’a yükselmiş.
Son yıllarda part-time ve kısa süreli çalışanların sayısında da bir artış var bu grubun toplam istihdamdaki payı yüzde 12’yi geçti. Ama çalışma süresindeki gerilemenin ağırlıklı nedeni ekonomik faaliyetlerdeki yavaşlama nedeniyle özellikle sanayi sektörlerindeki firmaların, işçi çıkarmak yerine çalışma saatlerini azaltmayı tercih etmesi olabilir.
Son bir not. Haftalık ortalama çalışma süresi, istihdam edilip iş başında olanların çalışma süreleri üzerinden hesaplanıyor. Bir de istihdam edilip de iş başında olmayan bir kitle var. Bu durumda olanlarda son yıllarda dikkat çekici bir artış var. Sayıları 2,1 milyona istihdamdaki payları son 10 yılda yüzde 3’ten yüzde 6’ya ulaşmış durumda.
