Ülkemizde Tradingview, Matriks, Idealdata gibi çeşitli ticari finansal yazılımlar üzerinden gerçekleştirilen algoritmik işlemler, yatırımcıların kullandığı karmaşık algoritmalar aracılığıyla finansal enstrümanlar üzerinde işlemler yapmayı sağlamaktadır. Bu şekilde gerçekleştirilen gelişmiş alım/satım işlemleri, doğal olarak piyasa verilerini anlık olarak analiz etmeyi ve bu verileri kullanarak hızlı ve doğru alım/satım kararlarını alabilme yeteneği yatırımcılara sunularak aracı kurumlara da komisyon avantajları sağlanmaktadır.
Ancak yatırımcıların bu türden işlemlere girmeden önce sistemlerin genel avantaj ve dezavantajlarını çok iyi bilmelerinde büyük yararlar bulunmaktadır.
Hız: Algoritmalar doğal olarak yatırımcılardan çok daha hızlı kararlar vererek işlemleri gerçekleştirirler. Bu imkan yatırımcıların anlık fiyat değişikliklerine hızlı ve etkili bir şekilde yanıt vermesine olanak tanımaktadır.
Tutarlılık: Algoritmik işlemler, yatırımcıların pozisyonlara giriş ve çıkışlarında daha disiplinli ve tutarlı bir yaklaşım benimsemelerini sağlamaktadır. Bu imkan yatırımcıların duygusal tepkileri nedeniyle yanlış kararlar almalarının önüne geçmektedir.
Analiz ve Optimizasyon: Algoritmalar, yatırımcıların finansal piyasalardaki büyük miktarda veriyi analiz etmelerine ve yatırım stratejilerini optimize etmelerine olanak tanımaktadır. Bu seçenek, yatırımcıların daha iyi ve daha kârlı yatırım kararları vermelerine yardımcı olmaktadır.
Geriye Dönük Test İmkanı: Algoritmik işlemler ile yatırımcılar geçmiş piyasa verilerini kullanarak stratejilerini geriye dönük olarak performans testleri yapabilmelerine imkan tanımaktadır. Bu durumda da yatırımcıların stratejilerini daha iyi anlamalarına ve gelecekteki performanslarını daha iyi tahmin etmelerine yardımcı olmaktadır.
Rekabet Avantajı: Algoritmaların geleneksel alım/satım işlemlerine göre belirgin bir rekabet avantajı vardır. Ayrıca yeni algoritmaların oluşturulması ve test edilmesi, önemli zaman ve masraf gerektirdiği için mevcut algoritmaların bazıları, artan bilgi akışına yanıt olarak yeni algoritmalara göre rekabet avantajına sahip olmuş olabilir.
Düşük Komisyonlar: Algoritmik işlemler, yatırımcıların manuel işlemlerine kıyasla daha düşük maliyetlerle gerçekleştirilebilir. Algoritmalarla otomatik olarak işlem yapıldığından dolayı insan faktörü ortadan kalkmaktadır. Böylece işlem maliyetleri azalmakta ve daha düşük komisyonlarla işlemler yapılmaktadır.
Teknik Sorunlar: Algoritmik işlemler, teknik sorunlar nedeniyle zaman zaman kesintiye uğrayabilir. Böyle bir durumda, yatırımcıların işlem yapamamalarına ve kayıplar ile karşılaşmalarına neden olabilir.
Yanlış Stratejiler: Algoritmik işlemler içerisinde yanlış stratejilerin kullanılması nedeniyle yatırımcıların piyasa verilerini yanlış yorumlamalarına ve yanlış yatırım kararları almalarına neden olabilir.
Piyasa Koşulları: Algoritmik işlemler, beklenmedik piyasa koşulları nedeniyle kayıplara neden olabilir. Özellikle siyasi olaylar, doğal afetler ve ekonomik krizler gibi ani ve beklenmedik değişiklikler, algoritma stratejilerini yanıltabilir. Böyle bir durumda algoritmik stratejiler, piyasa koşullarının hızla değiştiği durumlarda hızlı tepki veremeyebilir.
Aşırı Uyum (overfitting): Algoritmik işlem stratejileri geliştirilirken verilerin analizi ve model oluşturma sırasında aşırı uyum sorunu ortaya çıkabilir. Aşırı uyum, modelin öğrenme verilerine aşırı uyum sağlaması ve gerçek piyasa koşullarında yanıltıcı sonuçlar üretmesi anlamına gelmektedir.
Yapay Fiyat Hareketleri: Algoritmalar, belirli koşullarda piyasalarda yapay fiyat hareketlerine neden olabilir. Algoritmik stratejiler, belirli fiyat seviyelerine veya işlem hacimlerine dayalı olarak otomatik olarak işlem yapabilir. Bu tür işlemler, fiyatların yapay olarak şişirilmesine veya düşürülmesine yol açabilir.
Ani (flash) Krizler: Algoritmalar, bazı durumlarda piyasalarda ani ve belirsiz fiyat hareketlerine neden olabilir. Bu tür ani fiyat hareketleri, “flash krizler” olarak adlandırılır ve genellikle algoritmik stratejiler uygulanırken ani ve büyük hacimli işlemler sonucu ortaya çıkabilir. Böylesi durumlarda yaşanan krizler, piyasalarda ani likidite kuraklığına ve fiyat boşluklarına neden olabilir.
Manipülatif Algoritmalar: Bazı durumlarda kötü niyetli aktörler, algoritmik stratejilerini manipülatif amaçlarla kullanabilir. Örneğin, piyasadaki diğer yatırımcıları kandırmak veya fiyatları yanıltıcı bir şekilde etkilemek için manipülatif algoritmalar kullanılabilir. Bu tür manipülasyonlar, piyasalarda güveni sarsabilir ve yatırımcıların kayıplarına neden olabilir.
Fiyat Yanlışlarının Yayılması: Algoritmalar, bazı durumlarda yanlış fiyat hareketlerinin hızla yayılmasına neden olabilir. Örneğin, bir algoritma stratejisi hatalı bir fiyat seviyesinde işlem yaparsa diğer algoritmalar da bu yanlış fiyatı izleyebilir ve işlemler hızla yayılarak piyasalarda ani hareketlere neden olabilir.
Teknik Sistemsel Hatalar: Algoritmik sistemlerde teknik hatalar veya arızalar zaman zaman meydana gelebilir. Bu tür hatalar, algoritmaların beklenmedik şekilde yanlış işlem yapmasına veya piyasalarda beklenmedik fiyat hareketlerine neden olabilir. Örneğin bir algoritma, yanlışlıkla aşırı büyük bir pozisyon açabilir veya piyasadan ani bir şekilde çıkabilir.
Kandırma (spoofing): Algoritmalar, sahte alım veya satım emirleri vererek piyasada yanlış fiyat sinyalleri oluşturabilir ve yatırımcıları yanıltmaya çalışabilir.
Kendi Kendine İşlem Yapmak (wash trading): Algoritmalar, gerçek bir ekonomik faaliyet olmadan kendi aralarında alım satım işlemleri yaparak fiyatların şişirilmesine veya düşürülmesine neden olabilir.
Sert Fiyat Yükselişi ve Düşüşü (pump and dump): Algoritmalar, bir finansal varlığın fiyatını yapay olarak yükseltmek için koordineli bir şekilde alım işlemleri yapabilir ve ardından yatırımcıların ilgisini çektikten sonra varlıklarını yüksek fiyattan satarak haksız kazanç elde edebilir.
İçeriden Önceden Bilgiye Dayalı Alım Satım (insider training): Algoritmalar, halka açık olmayan bilgilere erişerek ve bu bilgilere dayalı işlem yaparak haksız kazanç elde edebilir.
Sonuç olarak algoritmik finansal işlemlerin genel olarak piyasa üzerindeki etkileri ilgili piyasalarda gerçekleştirilen algoritmaların işlem hacmine, kullanılan algoritmaların türüne, piyasa koşullarına ve ülkelerin yapmış oldukları düzenlemelere bağlı olarak değişebilmektedir.
