Enflasyon hedefleri, güvenilir ve istikrarlı bir yönetimle anlam kazanır; Türkiye’de son yıllarda hedef ile gerçekleşme arasındaki makasın açılması, bu stratejik aracın etkisini sembolik hale getirdi.
Merkez bankalarının açıkladıkları enflasyon hedefleri, ekonomilerde beklentileri yönlendirir, kira ve ücret sözleşmelerine, yatırım kararlarına dayanak oluşturur. Resmi enflasyon hedefleri bir anlamda pusula görevi görür. Ancak, bu görevi ifa edebilmesi için hedeflerin inandırıcı ve itibarlı olması gerekir.
Türkiye 2001 krizinin ardından ciddi bir dezenflasyon programı uyguladı. Enflasyonu yüzde 60’lardan tek hanelere çekti. Bu süreçte önemli bir yaklaşım değişikliği yapıldı: O zamana kadar ücretler, geçmiş dönem enflasyonu esas alınarak belirleniyordu. Yeni programla birlikte ise gelecek enflasyon yani Merkez Bankası’nın hükümetle birlikte belirlediği hedef enflasyon esas alındı. Böylece kemikleşmiş enflasyonist döngü kırılmak istendi.
Hedef enflasyona dayalı ücret artışı yapmak ve hedefin üzerinde kalan fark için sonradan telafi edici zam vermek, özünde doğru bir yaklaşımdır. Ancak bunun işlemesi için açıklanan resmi hedefin güvenilir olması şarttır.
Maalesef Türkiye’de resmi enflasyon hedefinin inandırıcılığı kalmamıştır.
2002 yılından bu yana gerçekleşen enflasyon çoğu zaman hedefin üzerinde kaldı. Özellikle 2018 sonrasında bu fark dramatik şekilde büyüdü; 2022 ve 2023’te 60 puana yaklaştı.
Aşağıdaki tabloda yıllar itibariyle Merkez Bankası'nın enflasyon hedefleri ve gerçekleşmeler yer alıyor. Tablo bize çok şey anlatıyor.
- 2002–2005 döneminde enflasyon hedefe yakın seyretti, dezenflasyon başarılı.
- 2006–2016 döneminde hedef genelde tutmadı ancak fark sınırlı kaldı.
- 2017 sonrasında ise hedef ile gerçekleşme arasındaki bağ koptu. Hedef sembolik hale geldi, yönlendirme gücünü kaybetti.
Yönetim de istikrar dönemleri
Hedeflerin tutturulduğu ya da hedeften sapmanın düşük olduğu zamanlar genellikle Merkez Bankası'nın yönetiminde istikrarın olduğu yıllar olmuş.
Hedeflerin tuttuğu 2002-2005 döneminde Merkez Bankası Başkanı Süreyya Serdengeçti, sapmanın düşük olduğu 2006-2010 döneminde Durmuş Yılmaz ve 2011-2015 döneminde Erdem Başçı beş yıl süreyle başkanlık görevini sürdürebilmişti. Aynı istikrar TCMB'nin üst yönetiminde de vardı.
Ancak hedef ile gerçekleşme arasındaki makasın açıldığı yıllarda görev yapan başkanlar, onlar kadar şanslı değildi. 2001-2016 arasındaki 15 yıl boyunca Merkez Bankası 3 ayrı başkan tarafından yönetilirken, 2016-2024 arasındaki 8 yılda banka 6 ayrı başkan gördü.
Görev süreleri tamamlanmadan yapılan değişiklikler, politikanın etkin uygulanmasını engelledi.
Kısacası, enflasyon hedefi, yalnızca bir rakam değil; ekonomideki aktörlere yol gösteren stratejik bir araçtır. Güvenilir olduğunda beklentileri yönlendirir, sözleşmeleri ve yatırım kararlarını şekillendirir. Ancak güvenilirliğini yitirdiğinde, sembolik bir sayıdan ibaret kalır. Türkiye’de bu araç, son yıllarda inandırıcılığını kaybetmiş ve politik anlamda sembolik hale gelmiştir.
Şimdi mesele enflasyon hedeflerine tekrar itibar kazandırmak, inandırıcı hale getirmektir.
