BAE, Suudi Arabistan’dan sonra OPEC’in en güçlü üyelerinden biriydi ve her iki ülke de kriz anlarında hızlıca üretimi artırabilecek “yedek kapasitenin” büyük kısmını kontrol ediyordu. Bu yüzden BAE’nin ayrılması, OPEC’in piyasayı yönlendirme gücünü zayıflatacak ve örgüt daha kırılgan hale gelecek.
OPEC’te (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) taşlar yerinden oynadı. Kartelin önemli üyelerinden Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) üyelikten ayrılıyor. Bu kritik hamle petrol piyasasında önemli etkiler yaratabilir.
OPEC 1960 yılında Bağdat’ta İran, Irak, Kuveyt, Suudi Arabistan ve Venezuela tarafından kuruldu. Temel amacı, üye ülkelerin petrol politikalarını koordine etmek, petrol fiyatlarında istikrar sağlamak ve üretici ülkelerin gelirlerini korumak. Ayrıca küresel petrol arzını etkileyerek enerji piyasasında denge oluşturmayı da hedefliyor.
Daha sonra birçok ülke bu örgüte katıldı. Ancak zaman içinde bazı ülkeler üyelikten ayrıldı veya üyeliklerini geçici olarak durdurdu. Örneğin Katar ve Angola tamamen ayrıldı, bazı ülkeler ise çıkıp tekrar geri döndü. Bugün OPEC’in toplam 12 üyesi bulunmaktadır. BAE’nin ayrılmasıyla bu sayı 11’e inecek.
BAE sıradan bir üye değildi. Suudi Arabistan’dan sonra OPEC’in en güçlü üyelerinden biriydi ve her iki ülke de kriz anlarında hızlıca üretimi artırabilecek “yedek kapasitenin” büyük kısmını kontrol ediyordu. Bu yüzden BAE’nin ayrılması, OPEC’in piyasayı yönlendirme gücünü zayıflatacak ve örgüt daha kırılgan hale gelecek.
BAE neden ayrıldı?
BAE’nin ayrılmasının arkasında, OPEC kısıtlamalarından kurtulup daha özgür üretim yapma isteği var. Ülke, 2027’ye kadar üretim kapasitesini artırmayı hedefliyor. Ayrıca uzun süredir Suudi Arabistan’ın öncülük ettiği üretim kısıntılarından rahatsızdı.
CNBC’e’de izlediğim uzmanlara göre bölgedeki gerilimler azalıp Hürmüz Boğazı yeniden açıldığında, BAE elindeki tüm kapasiteyi kullanarak üretimi artırabilir.
Bu karar ne sonuçlar yaratır?
BAE’nin kararı petrol piyasası ve küresel ekonomi üzerinde kaçınılmaz olarak bir dizi etki yapacaktır. İlk akla gelenleri ve piyasalarda konuşulanları özetlemek gerekirse;
- OPEC’in piyasa üzerindeki etkisi zayıflar. Petrol fiyatlarını kontrol etmek zorlaşır.
- Uzun vadede petrol fiyatları düşebilir. Küresel enflasyon üzerinde aşağı yönlü baskı oluşabilir.
- Fiyat dalgalanmaları artabilir. Enerji piyasalarında belirsizlik artabilir.
- Suudi Arabistan’ın petroldeki liderliği nispeten zayıflar.
- Üretici ülkeler arasında koordinasyon azalır.
- BAE daha fazla petrol üretip arzı artırabilir. Arz artışı, enerji ithalatçısı ülkeler için olumlu olur. Enerji ihracatçısı ülkelerin gelirleri düşebilir.
Bu etkilerin bir kısmı ya da hepsi ortaya çıkabilir ama kısa vadede bu ayrılığın petrol fiyatlarına büyük bir etkisi beklenmiyor. Zaten gördüğüm kadarıyla piyasalar da bu habere güçlü bir tepki vermedi. Ancak uzun vadede, üretici ülkeler arasındaki birlik zayıflayacağı için petrol fiyatlarının düşmesi daha olası hale gelebilir ve fiyat dalgalanmaları artabilir.
Türkiye açısından etkileri ne olabilir?
Tabii Türkiye açısından en büyük etki petrol fiyatlarının düşmesi halinde yaşanacak. Petrol fiyatları düşerse Türkiye’nin enerji faturası azalır, cari açıkta iyileşme görülebilir, enflasyon üzerinde düşürücü etki oluşabilir.
Enerji maliyetleri düştüğü için üretim maliyetleri gerileyebilir; sanayi ve ulaştırma sektörleri olumlu etkilenir.
Ama Ortadoğu’da bundan kaynaklı bir jeopolitik risk artışı olursa bu bizi dolaylı olarak etkileyebilir.
OPEC’te başka ayrılmalar olabilir mi?
Burada asıl soru BAE’yi izleyip OPEC’ten ayrılacak başka üye olup olmayacağıdır. Bu karar, OPEC içinde uzun süredir var olan anlaşmazlıkları ve kota ihlalleri sorununu daha görünür hale getirdi.
Aslında bazı ülkeler, örneğin Katar, Ekvador, Angola geçmişte zaten OPEC’ten ayrılmıştı. Dolayısıyla diğer bazı ülkeler de benzer şekilde ayrılmayı düşünebilir. Gördüğüm kadarıyla Kazakistan, Nijerya ve Venezuela gibi ülkeler “potansiyel ayrılma adayları” olarak görülüyor.
OPEC hala önemli mi?
OPEC+ ülkeleri üretimi sınırlayarak petrol fiyatlarını desteklemeye çalışıyor, ancak bazı üyeler bu kısıtlamalardan rahatsız. Bu durum, OPEC içinde “birlik zayıflıyor mu?” sorusunu gündeme getiriyor.
Bu noktada akla gelen diğer bir soru ise "OPEC’in önemi kaldı mı?"
Evet OPEC’te çözülme riski artıyor, küresel petrol piyasasında belirsizlik ve oynaklık yükseliyor. Ama örgüt tamamen ortadan kalkmış değil, hala etkili bir yapı olarak görülüyor.
