YENER KARADENİZ
Türkiye’de kartlı harcamalara ilişkin veriler, tüketim eğilimlerinde dikkat çekici bir kırılmaya işaret ediyor. Yerli tüketicilerin yurt dışına yönelik harcamaları hızla artmaya devam ederken, yabancıların Türkiye’de yaptığı alışverişin değeri aynı tempoyu yakalayamıyor. Hem aylık hem de yıllık veriler, uzun süre Türkiye lehine olan dengenin son dönemde tersine döndüğünü ortaya koyuyor. 2025 yılı başından itibaren yerli kredi kartlarıyla yurt dışından yapılan harcamalarda güçlü bir artış eğilimi dikkat çekiyor. Bankalararası Kart Merkezi verilerine göre Ocak 2025’te 45,2 milyar TL olan harcama tutarı, yıl boyunca kademeli olarak artarak kasım ayında 74,3 milyar TL’ye, aralıkta ise 74 milyar TL seviyesine ulaştı. 2026 Ocak ayında 79,2 milyar TL ile zirve görülürken, şubat ayında da 66,6 milyar TL ile yüksek seviyeler korundu. Aynı dönemde yabancı kredi kartlarının Türkiye’deki harcamaları ise daha sınırlı bir artış sergiledi. 2025 Ocak’ta 26,4 milyar TL olan harcamalar, yaz aylarında turizm etkisiyle yükselerek ağustosta 60,9 milyar TL ile zirve yaptı. Ancak yılın son çeyreğinde yeniden düşüşe geçerek kasımda 34,8 milyar TL’ye, aralıkta 34 milyar TL’ye geriledi. 2026’nın ilk iki ayında ise 30 milyar TL bandının da altına indi. Bu tablo, özellikle yılın ikinci yarısından itibaren yerli harcamalar ile yabancı harcamalar arasındaki farkın belirgin şekilde açıldığını gösteriyor. Bunun en büyük sebebi de Türkiye’nin son 2 yıldır Avrupa’dan bile daha pahalı hale gelmesi. Aynı markaya ait giyim ve ayakkabı ürünlerinde Türkiye ile Avrupa arasındaki fiyat farkı son yıllarda belirgin şekilde açıldı. Güncel karşılaştırmalar, aynı ürünün Türkiye’de çoğu zaman Avrupa’ya kıyasla yüzde 50’ye varan oranlarda daha pahalıya satıldığını gösteriyor. Örneğin bir spor ayakkabı modeli Avrupa’da yaklaşık 70-80 Euro (3.500–4.000 TL bandı) seviyesinde satılırken, aynı ürünün Türkiye fiyatı 9.000–10.000 TL seviyesine kadar çıkabiliyor. Benzer şekilde farklı bir örnekte, Türkiye’de 18.499 TL olan bir ayakkabının Yunanistan’da yaklaşık 129 Euro (6.000–6.500 TL) seviyesinde olduğu görülüyor.
Denge 2025’te tersine döndü
Yıllık veriler ise bu eğilimin tarihsel arka planını ortaya koyuyor. 2017 yılında yerli kartlarla yurtdışında yapılan harcamalar 15,9 milyar TL ile yabancı kart harcamalarına (14,8 milyar TL) yakın seviyedeydi. Ancak 2018’den itibaren yabancıların Türkiye’de yaptığı harcamalar belirgin şekilde öne geçti ve bu durum 2024’e kadar devam etti. Özellikle 2021 sonrası dönemde Türkiye lehine güçlü bir tablo oluştu. Yabancı kart harcamaları 2021’de 77,9 milyar TL’ye, 2022’de 213,2 milyar TL’ye, 2023’te 358,3 milyar TL’ye ve 2024’te 467,7 milyar TL’ye yükselerek turizm ve hizmet gelirlerine önemli katkı sağladı. Bu tabloda salgın sonrası dönemde döviz kurlarındaki sert hareketler belirleyici oldu. Yabancı para birimlerinin TL karşısında hızla değer kazanması, Türkiye’yi yabancı ziyaretçiler açısından oldukça ucuz bir destinasyon haline getirdi. Fiyat avantajının belirginleşmesiyle birlikte yalnızca turistik ziyaretler değil, alışveriş odaklı girişler de arttı. Ancak 2025 yılı bu trendin kırıldığı yıl oldu. Yerli kartlarla yurtdışında yapılan harcamalar 699,7 milyar TL’ye yükselirken, yabancı kartların Türkiye’deki harcamaları 496,1 milyar TL’de kaldı. Böylece uzun yıllar sonra ilk kez Türkiye’den çıkan harcama, ülkeye giren harcamayı belirgin şekilde aştı. Bu kırılmada makroekonomik dinamikler belirleyici rol oynadı. Özellikle döviz kurlarının uzun süre TL karşısında görece sabit kalması, yurt dışı harcamaları Türk tüketiciler açısından daha öngörülebilir ve cazip hale getirirken, Türkiye’de yüksek seyreden enflasyon fiyatları yukarı çekti. Bu durum, birçok ürün ve hizmette Türkiye’nin yurt dışına kıyasla daha pahalı bir ülke konumuna gelmesine yol açtı. Böylece hem turistik harcamalarda hem de alışveriş tercihlerinde yurt dışına yönelim hız kazandı. 2026’nın ilk iki ayında da bu eğilim devam etti; yerli harcamalar 145,8 milyar TL olurken yabancı harcamalar 59 milyar TL seviyesinde kaldı. Bu tablo, fiyat rekabetçiliğinin zayıflaması ve iç piyasadaki maliyet baskılarının tüketici davranışlarını kalıcı biçimde değiştirmeye başladığına işaret ediyor.
Yabancı kartın işlem başına harcaması 4 bin TL’yi geçti
Kartlı ödemelerde işlem başına harcama tutarları, yerli ve yabancı kullanıcılar arasındaki farkın da Türkiye’de görece yüksek seyreden fiyatların etkisi ile giderek açıldığını ortaya koydu. BKM verilerinden derlediğimiz bilgilere göre göre 2017 yılında yerlilerin yurtdışında yaptığı alışveriş işlemi başına ortalama harcaması 190 TL seviyesindeyken, yabancılarda bu tutar 581 TL ile yaklaşık 3 kat daha yüksekti. 2021 yılında yerlilerin işlem başına harcaması 221 TL’ye çıkarken, yabancıların harcaması 1.086 TL’ye ulaştı. 2022 ile birlikte enflasyon ve fiyat artışlarının etkisiyle sıçrama hızlandı; yerlilerde ortalama tutar 443 TL’ye, yabancılarda ise 1.666 TL’ye yükseldi. 2025 yılında ise tablo daha da belirginleşti. Yerli kartların işlem başına ortalama harcaması 1.397 TL’ye yükselirken, yabancı kartlarda bu rakam 4.036 TL’ye ulaştı. Böylece yabancıların işlem başına harcaması, yerlilerin yaklaşık 3 katı seviyesini korudu. 2026’nın ilk iki ayında da eğilim değişmedi. Yerli kullanıcıların işlem başına harcaması 1.611 TL’ye yükselirken, yabancılarda bu tutar 4.015 TL seviyesinde gerçekleşti. Veriler, Türkiye’de fiyat seviyelerindeki yükselişin ve döviz bazlı fiyat avantajının etkisiyle yabancı ziyaretçilerin daha yüksek tutarlı harcamalar yapmaya devam ettiğini, yerli tüketicilerin ise artan maliyetler karşısında daha sınırlı sepetlerle işlem gerçekleştirdiğini gösteriyor.
