ŞEBNEM TURHAN
ABD ve İsrail’in İran’a savaşının etkilerini azaltmak için Merkez Bankası’nın hamleleri mevduat ve kredi faizlerini yukarıya taşıdı. Merkez Bankası’nın fonlama faizini yüzde 40’a çıkarması ve piyasada likidite açığının 1 trilyon lirayı aşması mevduat faizlerini her büyüklükteki mevduata yüzde 40’ın üzerine çıkarırken ticari kredi faizleri de yüzde 50’nin üzerine çıktı. Bankacılık sektörü kaynakları hem likidite açığının zorlaması hem de TL mevduat payını tutturmak zorunda olunması nedeniyle bir süre daha yüksek mevduat faizi dönemi yaşanacağı görüşünde. EKONOMİ’nin takip ettiği bir yabancı mevduat bankası mart başından mart sonuna mevduat faizini 4 puana yakın arttırdı ve yüzde 41’e çekti. Yeni mevduatını taşıyanlara ise bankalarda yüzde 45’e varan mevduat faiz oranları teklif ediliyor.
Savaşın başlamasıyla birlikte Merkez Bankası öncelikle politika faizi üzerinden piyasayı fonladığı haftalık repo ihalelerine ara verdi ve böylece fonlama faizini faiz koridorunun üst sınırı yüzde 40’a çıkardı. 5 Mart’tan bu yana Merkez Bankası’nın ağırlıklı ortalama fonlama maliyeti yüzde 40 seviyesinde. Piyasadaki likidite fazlasını da bu adımlarla çeken Merkez Bankası’nın verilerine göre 30 Mart itibariyle piyasadaki likidite açığı 1 trilyon liranın üzerine çıktı. Bunun yanı sıra para arzını yavaşlatmak için Merkez Bankası deprem bölgesi ve ticari kredilerdeki zorunlu karşılık muafiyetlerini kaldırdı. Likidite sıkıntısı yaşayan bankalara ise bir rahatlatma hamlesi dün Merkez Bankası döviz karşılığı TL swap işlemlerine başladı, uzun süredir bu ihaleler düzenlenmiyordu.
Mart boyunca hep yukarı
Tüm bu hamleler ve mart ayı Para Politikası Kurulu toplantısının pas geçilmesi bankacılık sektöründe likidite yönetimini yeniden şekillendirmesine neden oldu. Mart başında ortalama yabancı mevduat bankasının 100 bin liralık mevduata 32 gün vadede yüzde 37 seviyelerinde olan TL mevduat faiz oranları ay içinde yükselerek yüzde 41’i geçti, 4 puanlık yükseliş yaşandı. Yerli bir mevduat bankasının da savaş öncesi 100 bin liralık mevduata 32 gün vadede yüzde 38 olan TL mevduat oranı bu hafta itibariyle yüzde 40,5’e çıktı. Yine 32 gün vadede 1 milyon lira üzeri mevduata yüzde 41,5 faiz öneren yerli mevduat bankası, vade günü 46’ya çıktığında mevduat faiz oranını yüzde 42’ye çıkardı. Savaş öncesi bu oranlar yüzde 30 seviyesindeydi. Bankanın TL mevduat faiz oranı mart boyunca 2.5-3 puan yükseldi. Bir yabancı mevduat bankası ise 32 gün vadede 100 bin liralık mevduata yüzde 43,5 faiz oranı önerdi. Bankaların kendi bankalarına yeni getirilen TL mevduata teklif edilen mevduat faiz oranları ise yüzde 45,5’e kadar yükseldi.
Altına yönelik talep de var
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun günlük verileri TL mevduat oranının 26 Mart itibariyle yüzde 59,6 seviyesinde olduğunu gösteriyor. 19 Mart haftasında bu oran yüzde 59,3 seviyesinde bulunuyordu. Bankacılık sektörü kaynakları likidite sıkışıklığı nedeniyle TL mevduat faizlerinde yukarı yönlü ayarlama yapıldığını belirtirken Merkez Bankası’nın nisan ayı Para Politikası Kurulu toplantısında da sıkılığın korunacağı beklentisi olduğunu söyledi. Her ne kadar yurtiçi yerleşiklerin döviz talebinde hızlı bir yükseliş olmadığı Merkez Bankası haftalık verilerinden takip edilse de altın fiyatlarındaki aşağı yönlü hareket yurtiçi yerleşiklerin altın talebinde hareketlenme yarattı. Bankacılık sektörü kaynakları TL mevduattan ve para piyasası fonlarından çıkışın altına yöneldiği görüşünü dile getirdi.
Mart ayında döviz satışı 44.1 milyar dolara ulaştı
Merkez Bankası geçen hafta 17.8 milyar dolar döviz satışı gerçekleştirdi. QNB ekonomistlerinin hesaplamalarına göre 27 Mart haftasında brüt döviz rezervinin 22 milyar dolar azalışla 155.5 milyar dolara, swap hariç net rezerv de 22.6 milyar dolar azalışla 20.4 milyar dolara indi. Mart ayındaki döviz satışı 44.1 milyar dolara ulaştı. QNB ekonomistleri geçen hafta içerisinde bankaların TCMB’de zorunlu karşılık ve teminat depo çerçevesinde tuttukları döviz miktarının 0.4 milyar dolar artmasının, brüt rezervi olumlu etkilediğini belirtirken bunu hariç tutan net rezervin ise 22.4 milyar dolar azalışla 35 milyar dolara indiğini hesapladı. QNB ekonomistlerinin hesaplamalarına göre net rezerv içinde değerlendirilen yurt içi bankalarla yapılan satım yönlü swap hacminin 27 Mart haftasında 0.2 milyar dolar azalması, net rezervi olumlu etkiledi. Altın fiyatlarının gerilemesinin ise net rezervde 4.3 milyar dolarlık azalışa yol açtı. Kamunun döviz mevduatı da incelenen hafta içerisinde 0.5 milyar dolar düştü. QNB ekonomistleri “Sonuç olarak, bu saydığımız işlemler net rezervin geçen hafta 4.6 milyar dolar gerilemesine neden olmuştur. Net rezervdeki değişimi dikkate aldığımızda, bunun dışında kalan işlemlerle toplamda 17.8 milyar dolar döviz satışı gerçekleştiğini hesaplıyoruz. Mart ayındaki döviz satışı 44.1 milyar dolara ulaştı” dedi.
Merkez Bankası, döviz karşılığı TL swap işlemlerine başladı
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bankalara Türk lirası likidite yönetiminde esneklik sağlamak amacıyla döviz karşılığı Türk lirası swap işlemlerine başladı. Bankalardan gelen talep üzerine başlayan uygulama ile hem kredi hem de faiz tarafındaki oynaklıkların önlenmesi hedefleniyor. 1 trilyon lirayı aşan likidite açığı göz önüne alındığında bankaların bu hamleyle likidite sıkıntısı yaşamasının da öne geçilmesi amaçlanıyor. Uzmanlar, adımın hem bankacılık sistemindeki Türk lirası likiditesinin desteklenmesi hem de döviz rezervlerinin güçlendirilmesi açısından önemli bir gelişme olarak değerlendirilebileceğini dile getirdi. TCMB’nin bu hamlesiyle, bankalardan döviz alınıp karşılığında TL verilmesi yoluyla piyasadaki likiditeyi artırmayı hedeflediğini ifade eden uzmanlar, bu işlemler sayesinde bankanın döviz rezervlerinde de artış sağlanabileceğine işaret etti. Uzmanlar, swap işlemlerinin yeniden devreye alınmasının özellikle kısa vadeli Türk lirası fonlama koşullarının sıkılaştığı dönemlerde önemli bir rahatlama sağlayabileceğine değinerek, bu çerçevede söz konusu adımın, para piyasalarında dengeleyici bir rol üstlenmesinin beklendiğini belirtti.
