“Yabancı kontrolü” 7 yılda en yüksek artışı “su yolu taşımacılığında” gösterdi. Posta kurye faaliyetlerinde de yabancı payı %31’e ulaştı. Bu veriler yabancıların Türkiye’de “taşıma”ya yatırım yaptıklarını gösteriyor. Yabancı payında en yüksek düşüş TT’nin kamuya dönüşünün etkisiyle telekomünikasyonda oldu. Yabancı payı 3 sektörde (ham petrol, doğalgaz çıkarımı, madenciliği destekleyici hizmetler ve kağıt) sıfırlandı.
TÜİK’in “Yabancı Kontrollü Girişim İstatistikleri, 2023” verileri, yabancıların hangi sektörlere ilgi gösterdiklerini, hangilerinden çekildiklerini veya paylarının azaldığını gösteriyor. 2023 itibariyle payları yüzde 20 civarı ve üzerinde olan 21 sektör dikkate alınarak bakıldığında, yabancı payının en yüksek artış gösterdiği sektör olarak “su yolu taşımacılığı” dikkat çekiyor. Bu sektördeki payları 2016’dan 2023’e yüzde 4,6’dan (yüzde 434,8 artış göstererek) yüzde 24,7’ye çıkmış görünüyor. En yüksek artış bu sektörde!
Yabancı payında artış olan sektörlerden ikinci sırada “yayımcılık faaliyetleri” (artış oranı %410,8), üçüncü sırada ise “posta ve kurye faaliyetleri” (artış oranı yüzde 75) var. Posta kurye faaliyetleri ve su yolu taşımacılığı birlikte düşünüldüğünde, yabancıların Türkiye’de “taşıma işine” ağırlık verdikleri dikkat çekiyor.
Yabancı payı yüksek 21 sektörden 12’sinde yabancı payı artarken, 9’unda düşüş olmuş. En başta TT’deki yabancı payının tekrar kamuya dönmesinin etkisi ile “telekomünikasyon” sektöründeki yabancı payı yüzde 58,1’den yüzde 18,4’e gerilemiş. Yüksek gerileme görülen bir diğer sektör, “büro yönetimi, iş destek faaliyetleri” sektörü. Yabancıların payı yüzde 32,2’den yüzde 19,9’a gerilemiş. “Elektrik teçhizatı imalatı”, “temel eczacılık ürünleri” gibi sektörlerde de yüksek gerileme var. Bir başka önemli bir gelişme… Yabancıların ham petrol ve doğalgaz çıkarımında 2016’da %28 olan payları sıfırlanmış. Madenciliği destekleyici hizmetlerde yüzde 45,4 olan payları sıfırlanmış. Yine kağıt ürünleri imalatında yüzde 22,5 olan payları sıfırlanmış. Yabancılar bu üç sektörden çekilmiş görünüyorlar. Kiralama ve leasing faaliyetleri sektöründeki yabancı payı da 2016’dan 2023’e yüzde 21’den yüzde 10,8’e gerilemiş.
Tütün, sigorta, motorlu taşıtlar…
Yabancıların 2016’da en yüksek paya sahip oldukları 5 sektör sırasıyla şöyle: Tütün ürünleri imalatı (yüzde 99,1), telekomünikasyon (yüzde 58,1), sigorta (yüzde 53,3), motorlu taşıtlar (43,8) ve temel eczacılık ürünleri (43,2). 2023’te ise ilk beş sektör sırası şöyle: Tütün ürünleri imalatı, sigorta, motorlu taşıtlar, temel eczacılık ürünleri ve posta kurye faaliyetleri. Sıralamada telekomünikasyon, posta kurye faaliyetleri ile yer değiştirmiş görünüyor ama tek değişiklik bu değil. Diğer 4 sektör ilk 5’teki yerlerini korumakla birlikte hepsinin payında gerilemeler olmuş.
Azerbaycan, Çin, Rusya ve Katar…
Ülkelere göre yabancı kontrollü girişimlerin cirodaki paylarına bakıldığında, 2016’dan 2023’e en yüksek artışlar Azerbaycan, Çin, Rusya, Danimarka, Belçika ve Katar’da olmuş. En yüksek ciro payı kaybı ise ABD, İngiltere, Lüksemburg, Japonya, Güney Kore, BAE kökenli girişimlerde. Ülkelerin sektörel tercihleri de farklılaşıyor. Madencilikte Kanadalılar öne çıkıyor. İmalatta Almanya… Sigorta ve finansta Avrupa ülkeleri ağırlıkta.
Toplam cironun %12,8’i yabancılarda
Yabancı kontrollü girişim istatistiklerine göre yabancı kontrolündeki girişim sayısı 2022 yılında 9 bin 287 ve 2023 yılında 10 bin 265 oldu. Bu girişimlerin toplam cirodaki payı 2022 yılında %12,7, 2023’te ise %12,8 oldu. 2016 – 2023 olarak bakıldığında da 12,7’den 12,8’e çıkmış görünüyor. Esasen pek kıpırdamamış görünüyor. Aradaki yıllarda en yüksek paya yüzde 13,5 ile 2019’da ulaşmış. Yabancı kontrollü girişimlerdeki çalışanlar sayısının toplam çalışanlar sayısı içinde payı 2022 yılında %5,0, 2023’te ise %5,1 oldu.
