Kapasite Kullanım Oranı’nda (KKO) dikkat çekici bir tablo var. 2007’den 2026’nın 9’uncu ayına kadar 20 yıllık rakamlar görülebiliyor. 7 sektörü içeren verilere bakıldığında, 2026 son veri, hem 2007’nin, hem de bu iki dönem arasındaki 20 yıllık ortalamanın ciddi oranda altında kalıyor. Gerek imalat sanayi gerekse kapsamındaki 6 ana sektörün tamamında kayıp var. Ayrışan bir sektör yok. Tablo, ekonomide hafiflemeyen, aksine ağırlaşan bir kapasite kullanımı sorunu olduğunu gösteriyor. Bilindiği gibi KKO, “İmalat sanayinde faaliyet gösteren işyerlerinin referans dönemdeki mevcut fiziki kapasitelerine göre fiilen gerçekleşen kapasite kullanımlarını” ifade ediyor. Kurulu kapasitenin 100 kabul edildiği bir durumda, KKO oranının bu düzeyin altında olması, kalanın atıl kapasite olduğu anlamına geliyor. Hem yatırımcı şirket hem de ulusal ekonomi yönünden kayıp ifade eden KKO’nda trend düşüş yönünde ilerliyor.
İmalat sanayi KKO, 2007 yılında yüzde 81,98 düzeyinde. 2007 – 2006-9’uncu ay iti- bariyle yıllık ortalaması %75,90 düzeyinde. 2026 yılı 9’uncu ay itibariyle son veri %73,89 düzeyinde. Bu rakam 2007 yılının 8,09 puan altında, 20 yıllık ortalama da 2007’nin 6,09 puan altında. En yüksek kapasite kullanım kaybı yatırım malları üretiminde olmuş. 20 yıllık ortalama kapasite kullanımı yüzde 75,53 düzeyinde. Bu rakam 2007 rakamının (yüzde 84,80) 9,27 puan altında. 2006 son verisi de (yüzde 71,01) 2007 yılının 13,79 puan altında. Dikkat çeken bulgular şöyle:
▶ Hiçbir sektörde KKO, 20 yıl önceki (2007 yılı) seviyede değil.
▶ 2007'de üç sektörde KKO oranı %80’in üzerinde. 2026 yılı 9 aylık ortalamalarda bu seviyeyi gören veya aşan hiçbir sektör yok.
▶ 2007 – 2026/9 arasında imalat sanayi, dayanıklı tüketim malları imalatı, tüketim malları, ara malları ve yatırım malları KKO, 2007 rakamına bir daha hiç ulaşamadı.
▶ Sadece iki sektörde (dayanıksız tüketim malları ile gıda ve içecek sektörlerinde) tek yıl çok düşük oranlı olarak 2007 rakamı aşıldıysa da kalan yılların tamamında altında seyretti.
▶ Dayanıksız tüketim mallarında, 20 yılda, 2007 yılı seviyesi tek bir yıl (2022) çok düşük farkla aşıldı. İzleyen yıllarda sistemli, yıldan yıla kayıp yaşandı.
▶ Gıda ve içecek üretimi sektöründe de 20 yıllık sürede, 2007 yılı seviyesi (yüzde 74,05) tek bir yıl (2024) 01 puan aşıldıysa da izleyen yıllarda sistemli bir kapasite kullanım kaybı yaşandı.
▶ 20 yıllık sürede en düşük kapasite kullanım oranları 2009 küresel kriz yılı ile pandemi etkisindeki 2020 – 2021 yıllarında yaşandı. Fakat bazı sektörlerde söz konusu kriz dönemlerinin bile altına inilen yıllar var.
