Uluslararası ticaretin tahsilatı için, akreditifin kırtasiye ve bürokrasi işlemlerinden kaçmak isteyenlerin sığınağı gibi görünen bir ödeme şekli “ vesaik mukabili.”
İhracat ve ithalat işlemlerinde kullanılan bu ödeme şeklinde ihracatçı yüklemeyi yaptıktan sonra, alıcının malları varışta gümrükten çekebilmesini sağlayacak belgeleri ( vesaiki ) kendi bankası aracılığı ile ithalatçının bankasına gönderir.
İthalatçı da malları teslim almasını sağlayacak olan bu belgeleri ya bedelini ödeyip veya bedeli karşılığında senet imzalayarak, kendi bankasından alır ve malları gümrükten çeker. Başka bir deyişle işin özünde, ithalatçı bedelini ödemeden veya ödemeyi taahhüt etmeden, malları gümrükten çekemez.
Masraflarının ve uygulama detaylarının da akreditifli ödemelere göre daha az olması, bu ödeme şeklini cazip kılabilmektedir. Uygulaması da oldukça kolaydır.
Bu nedenle de epeyi ihracat ve ithalat şirketi bu tip ödemeyi tercih eder.
Peki, olay bu kadar basit ve güzelse sorun nerede?
Örneklerle açıklayacak olursak, ilk öne çıkan iki konu sahte belge tanzim edilmesi veya belgelerin bankaya varmadan ya da bankadan çalınması olacaktır.
Dikkat çekici bir büyüklükte olan sahte belge tanzimi örneği olarak FIMBank p.l.c. v Discover Investment Corp [2020] EWHC 254 olayını verebiliriz.
Bu olayda, 2018 yılında Ukrayna'dan Mısır'ın İskenderiye limanına buğday sevkiyatı yapılmış. İhracatçının bankası (Maltalı FIMBank), vesaiki "Vesaik Mukabili" (Documents Against Payment - D/P) ve URC 522 kurallarına tabi olarak Mısır'daki tahsil bankasına göndermiş. Ancak mallar, sahte belge tanzim edilerek gümrükten çekilmiş ancak belgeler bankada kalmıştır.
Bu olayda bankanın sorumluluğu yoktur çünkü belgeler bankada durmaktadır.
Gazetemizde de yer alan haberlerde de görüleceği üzere özellikle İtalya’ya yapılan vesaik mukabili ihracatlarda vesaik, bankanın posta kutusundan çalınarak veya banka görevlisi gibi hareket eden yetkisiz kişilerce teslim alınarak mallar, ödeme yapılmaksızın gümrükten çekilebilmiştir.
Bu olaylarda da bankanın sorumluluğu yoktur çünkü vesaik banka tarafından teslim alınmamıştır.
Bu olaylarla ilgili olarak İTKİB ve Milano Ticaret Müşavirliğimizin duyuruları vardır.
Ülkemizden başka ilginç bir örnek de vesaikin ihracatçının bankası tarafından kaybedilmesidir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2013/11690, K. 2014/14981 referanslı dosyası kapsamında banka tazminata mahkûm edilmiştir.
Afrika bankalarından çalınan vesaik vakalarını saymaya kalkarsak, sanırım kitap yazabiliriz.
Benim bir danışanımın başına gelen ise bize nefes aldırın türden bir olay idi.
Yine İtalya varışlı ve vesaik mukabili ödeme ile yollanan bir ürün, alıcının türlü çeşitli bahane ileri sürerek, vesaiki bankadan çekmemesi sonucunda antrepoda kalmıştı.
Neyse ki ürünler akar, kokar, bozulur cinsten değildi ve tüm ekibin bütün işleri bırakarak bu malı başka bir müşteriye satma çabası sonuç verdi. Ürünün cazibesini arttırmak için biraz da indirim yaparak, AB içerisinde başka bir müşteriye satma olanağı bulabilmiştik.
Benim fikrimi sorarsanız, Vesaik Mukabili göründüğü kadar da güvenli değildir.
