Aynı şehrin farklı sofraları: Safranbolu mutfağının izinde
Safranbolu’ya bu kez bir kitabın ve onun etrafında kurulacak sohbetin davetiyle gittim. İbrahim Canbulat’ın Oğlak Yayınları’ndan çıkan Sofraların “Altın Çiçeği” Safran — Tarih Boyunca Safranlı Lezzetler adlı çalışması, eski reçetelerden Gülevi’nin özgün mutfağına uzanan bir yolculuğu anlatıyor. “Safranla Yazılan Bir Mutfak” buluşmasında bu yolculuğu konuştuk. Benim orada yaptığım konuşmadan hazırladığım yazıyı cuma günü ODAK köşesinde (https://www.ekonomigazetesi.com/kose-yazisi/safranboluda-bir-ogun-daha-92083) yayımladım. O yazıda, bir şehrin yemek kültürünü yaşatmanın, sofrayı kuran insanın emeğini ve bilgisini korumakla ilişkisi üzerinde durmuştum. Bugün ise Canbulat’ın etkinlikte yaptığı konuşmanın peşinden giderek Safranbolu’nun lezzetlerine biraz daha yakından bakalım istiyorum.
Canbulat’ın anlattıklarında beni en çok düşündüren, aynı coğrafyada birbirine yakın yaşayan insanların mutfaklarında beliren ayrılıklar oldu. Bir evde makbul sayılan malzeme, başka bir evin mutfağına girmeyebiliyor. Birinin severek yediğine öteki mesafeyle yaklaşıyor. Bu ayrıntılar, şehir mutfağı dediğimiz şeyin içinde ne kadar çok alışkanlık, aile hafızası ve hayat biçimi bulunduğunu gösteriyor.
Bu yazımın devamı ve köşemdeki diğer yazılarımın ayrıntıları için lütfen https://www.ekonomim.com/yasam-keyfi adresine geçiniz...
Safranın renginde saklı tarih
Bir tutam safranın suya bıraktığı rengi izlemek, mutfakta sabır isteyen küçük işlerden biri. İncecik tellerin çevresinde beliren sarılık yavaş yavaş yayılıyor. Biraz sonra bir pilava, bir çorbaya ya da tatlıya katılacak o suyun gerisinde ise yetiştiricinin emeği, mutfağa ulaşana kadar geçtiği yollar, kullanımını öğrenmiş eller var. İbrahim Canbulat’ın yeni kitabı, bu küçük hazırlığın ardındaki geniş dünyayı düşünmeye çağırıyor.
Oğlak Yayınları’ndan çıkan Sofraların “Altın Çiçeği” Safran — Tarih Boyunca Safranlı Lezzetler, yazarın Safranbolu’da başlayan mutfak araştırmalarını farklı coğrafyalara ve yüzyıllara taşıyor. Önceki çalışması Safranbolu Sofrası — Bir Tarih ve Etnografya Çalışması’nda şehir mutfağına, sözlü tanıklıklara ve yemeklerin geçmişine yönelen Canbulat, bu kez araştırmasının merkezine safranı yerleştiriyor. Onun çevresinde üretimi, ticareti, törenleri ve damak zevkini birlikte okumaya çalışıyor. Kitabın yapısı da bu geniş araştırma alanını yansıtıyor. Botanik özellikler ve köken tartışmalarıyla başlayan bölümleri, farklı dönemlerin mutfakları, tarihî metinlerin karşılaştırılması ve reçeteler izliyor. Okur, safranın hangi yemeklerde kullanıldığını öğrenirken, o kullanımın gerisindeki ekonomik ve kültürel koşullarla da karşılaşıyor. Böylece bir malzemenin tarihi, birbirini tamamlayan farklı başlıklar altında ele alınıyor.
Bir orkestranın açtığı gelecek
Bir orkestranın kuruluş haberini okuduğumda, sahnede yan yana dizilmiş sandalyelerin arkasındaki hayatları düşünürüm. Çocuklukta başlayan dersleri, saatler süren çalışmaları, bir eserin birkaç ölçüsünü defalarca tekrarlayan gençleri, o emeğe ortak olan aileleri… Sonra konser salonunun kapısından ilk kez girecek bir dinleyiciyi. Belki o akşam duyacağı bir ezgi, yıllar boyunca hayatının içinde kalacaktır. Kültüre yapılan yatırımın karşılığını biraz da bu görünmeyen, önceden hesaplanamayan karşılaşmalarda aramak gerekir.
Özyeğin Filarmoni’nin kuruluşunu bu duygularla karşılıyorum. Hüsnü Özyeğin’in girişimiyle, sanat yönetmenliğini Fazıl Say’ın üstlenmesiyle yola çıkan orkestra, geçtiğimiz günlerde İstanbul’da ilk konserini verdi. Şef Tianyi Lu yönetimindeki konserde başkemancı Hande Küden’di. Programda Ludwig van Beethoven’ın Egmont Uvertürü ile Say’ın, bestecisinin solist olarak seslendirdiği Mother Earth piyano konçertosu yer aldı.
Özgürlük ve doğa çevresinde şekillenen bu programı anlamlı buluyorum. Bir yanda insanın özgürlük arayışı, diğer yanda yaşadığı yeryüzüyle ilişkisi… İki eserin aynı akşamda buluşması, müziğin hayatla kurduğu bağı düşünmeye çağırıyor. Bir orkestranın ilk programı, gelecekte hangi soruların, hangi duyarlılıkların çevresinde yol alacağına ilişkin bir niyet de taşıyabilir. Özyeğin Filarmoni’nin başlangıcında böyle bir düşünceye yer açılması sevindirici.
Bir cinayetin açtığı sorular
İyi bir polisiye okurken insanın kendi dikkatinden kuşkuya düştüğü anlar vardır. Bir cümleyi fazla kolay geçmiştir, bir davranışı yanlış yorumlamıştır; güvendiği kişinin anlattıklarında bir boşluk olduğunu sonradan fark eder. Sayfaları geriye çevirir, aynı satırları bu kez başka bir gözle okur. Biraz önce önemsiz görünen ayrıntı, bütün hikâyenin yönünü değiştirebilir. Polisiye okumanın keyfi, benim için biraz da bu yeniden bakma ihtimalinde saklı.
Kitabı kapattığımızda aklımızda her zaman yalnızca suçlunun kimliği kalmaz. Suçun işlendiği şehri, insanların birbirlerine davranışlarını, korkularını, saklamak istediklerini de düşünürüz. Bazen bir soruşturmanın çevresinde anlatılanlar, olayın çözümünden daha uzun süre bizimle yaşar. İyi polisiye, cevaba ulaşırken sorularını da çoğaltır.
Bu yıl Kara Hafta İstanbul’un temasının Umberto Eco olması, tam da böyle bir okuma için güzel bir vesile. Festival, 26–27 Kasım’da on birinci kez Pera Palace Hotel’de düzenlenecek. Eco’nun ölümünün onuncu yılında, onun edebiyatından bugünün suç anlatılarına uzanan konuşmalar yapılacak.
Programda beni ayrıca duygulandıran bir buluşma var. Kara Hafta İstanbul’un Polisiye Edebiyata Katkı Ödülü bu yıl bana verilecek. 26 Kasım Perşembe saat 18.00’de, Metin Celâl’in moderatörlüğündeki oturumda okurlarla bir araya geleceğiz.