Aynı ekmeği bölüşmek, aynı sofranın insanı olmak demektir. Belki de bu nedenle ekmeğin kokusu, hepimize başka başka anıları hatırlatır. Kimi için çocukluğun mutfağıdır, kimi için mahalle fırınının önü, kimi için kalabalık bir aile sofrası… Bir lokma ekmek, yalnızca undan, sudan ve mayadan oluşmaz; içine emek, bekleyiş, bereket ve hafıza da karışır.
Çatalhöyük’ten bugüne
Geçtiğimiz günlerde benim için özel kentlerden biri olan Konya’daydım… Bu kez yolum, insanlığın kadim yürüyüşünün en önemli duraklarından Çatalhöyük’e uzandı. Konya Büyükşehir Belediye Başkanı Uğur İbrahim Altay, 3-6 Eylül tarihleri arasında gerçekleştirilecek 4. Konya Gastronomi Festivali’nin tanıtımı için davetli konuklarını, Çatalhöyük Tanıtım ve Karşılama Merkezi’nde ağırladı.
Doğrusu, bu buluşma için daha anlamlı bir yer düşünülemezdi. Çünkü Çatalhöyük yalnızca geçmişin izlerini taşıyan arkeolojik bir alan değil; insanın toprağa yerleşmesinin, üretmeye başlamasının, ateşin çevresinde toplanmasının ve elindekini başkalarıyla paylaşmasının da hikâyesi…
Bir başka deyişle, sofra kültürünün ilk sayfalarından biri burada yazılmış.
Çatalhöyük’teki kazılarda gün ışığına çıkarılan ve yaklaşık 8 bin 600 yıllık geçmişiyle dünyanın bilinen en eski mayalı ekmek kalıntısının hikâyesini dinlerken, insan düşünmeden edemiyor: Binlerce yıldır neler değişti, neler değişmedi?
Evlerimiz, kullandığımız araçlar, üretim biçimlerimiz, kentlerimiz, sofralarımız değişti. Ama ekmeğin ve ateşin çevresinde buluşma ihtiyacımız değişmedi. Dün bir ocağın başında bölüşülen ekmek, bugün de aile sofralarının, dost buluşmalarının, uzun sohbetlerin ortasında duruyor.
Bu nedenle GastroFest’in bu yılki temasının “ekmek” olarak belirlenmesi, yalnızca gastronomik bir tercih değil; geçmişle bugün arasında kurulan güçlü bir kültür köprüsü.
Ekmek, bizim kültürümüzde herhangi bir yiyecek değil.
Yere düştüğünde kaldırır, öper, yüksekçe bir yere koyarız. Geçimimizi anlatırken “ekmek parası”, emeğimizi tarif ederken “ekmeğini taştan çıkarmak”, dostluğumuzu dile getirirken “ekmeğini yedim” deriz. Aynı ekmeği bölüşmek, aynı sofranın insanı olmak demektir. Belki de bu nedenle ekmeğin kokusu, hepimize başka başka anıları hatırlatır. Kimi için çocukluğun mutfağıdır, kimi için mahalle fırınının önü, kimi için kalabalık bir aile sofrası… Bir lokma ekmek, yalnızca undan, sudan ve mayadan oluşmaz; içine emek, bekleyiş, bereket ve hafıza da karışır.
Çatalhöyük’te başlayan bu düşünce yolculuğu, doğal olarak Konya mutfağına uzanıyor.
Bu yazımın devamı ve köşemdeki diğer yazılarımın ayrıntıları için lütfen https://www.ekonomim.com/yasam-keyfi adresine geçiniz...
Sokaksız bir kentin eşiğinde
Konya GastroFest vesilesiyle ziyaret ettiğim Çatalhöyük Tanıtım ve Karşılama Merkezi, yalnızca bir sergi alanı değil; insanlık tarihinin en köklü sayfalarına adım atmadan önce zihni ve ruhu hazırlayan bir eşik.
Böylesine devasa bir arkeolojik mirası bugünün insanına anlatmak kolay değil. Bir tarafta dokuz bin yılı aşan bir zaman dilimi, diğer tarafta bu mirası anlaşılır ve etkileyici bir dille buluşturma sorumluluğu... UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan ve Çumra ilçesinin 10 kilometre doğusunda yükselen Çatalhöyük; yerleşik yaşama geçişi, ilk evleri, inançları ve toplumsal düzeniyle dünyanın en önemli merkezlerinden biri.
Burayı benzersiz kılan yalnızca yaşı değil; gündelik hayatın en küçük ayrıntılarında bile okunabilen yaşam düzeni. Karşılama Merkezi de ziyaretçiyi tam olarak bu pencereden bakmaya davet ediyor.
Teğet Mimarlık imzası taşıyan yapı, 26 bin 500 metrekarelik bir alanda 4 bin 500 metrekarelik kapalı alanıyla hizmet veriyor. Türkiye’nin en büyük ahşap konstrüksiyonlu kamu binası olma unvanını taşısa da yapıyı özel kılan büyüklüğü değil; tarihsel miras karşısındaki alçakgönüllü duruşu.
Tarihi bir alanın yanı başında mimari üretirken en büyük tuzak, geçmişle yarışmaya kalkışmak veya onu taklit etmektir. Karşılama Merkezi bu tuzağa düşmüyor. Ahşap taşıyıcı sistem, toprağa olabildiğince az temas eden hafif yapısıyla Çatalhöyük’ün kerpiç dokusunu taklit etmiyor; onunla zarif bir zıtlık kuruyor. Bugüne ait olduğunu gizlemeden, geçmişin yanında saygıyla duruyor. İyi mimarinin özü de budur: Bulunduğu yeri ezmeden ona değer katabilmek...
Merkez, Konya Büyükşehir Belediyesi tarafından, Mevlânâ Kalkınma Ajansı iş birliği ve Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın desteğiyle hayata geçirilmiş. Alanın hazırlanması ve kamulaştırılması sürecine ise Çumra Belediyesi katkı sunmuş. Konya Büyükşehir Belediyesi bugün de merkezin işletilmesi, tanıtılması ve kültürel etkinliklerle yaşayan bir buluşma noktasına dönüştürülmesi sorumluluğunu üstleniyor.
Meram’da bir ev, binlerce kitap, nice hikâye
Tanışalı uzun yıllar oldu Avukat Ahmet Ergun’la… Konya’nın, hatta Türkiye’nin yaşayan ansiklopedilerinden biri diyebileceğim ölçüde geniş bir bilgi birikimine sahip. Her buluştuğumuzda hukuktan tarihe, edebiyattan tiyatroya, gastronomiden kent kültürüne uzanan sohbetlerinde konular birbirini açıyor; bir isim başka bir hatıraya, bir eşya yıllar öncesinin Konya’sına bağlanıyor.
Bunca bilgiyi gösterişe dönüştürmeyen, anlatırken karşısındakini yormayan, entelektüel birikimini mütevazı kişiliğinin ardında taşıyan insanlardan…
Bu yıl GastroFest tanıtım etkinliği nedeniyle yeniden Konya’ya gidince sohbetimiz daha dün ayrılmışız gibi kaldığı yerden devam etti. Hatta daha da derinleşti. Eşi Mahiye Hanım’la birlikte özenle koruyup yaşattıkları o özel dünyanın kapıları bir kez daha açıldı.
Meram’daki asırlık Konya evinden söz ediyorum…
Ama “ev” deyip geçmek mümkün değil. Burası bir aile yuvası olmanın yanında özel bir kütüphane, küçük bir müze, sanatçıların ve edebiyatçıların buluşma noktası, Konya’nın kaybolmaya yüz tutmuş hafızasının korunduğu bir kültür mekânı…
Bir de bahçesi var ki kat kat yükselen yeşilliği, ağaçları ve sebzeleriyle Meram’ın içinde saklanmış gizli bir cenneti andırıyor.
Konya’da bir lokmadan fazlası
Konya’da geçirdiğim günlerde sabah kahvaltılarımın ve öğle yemeklerimin değişmez adresi, şehre her yolum düştüğünde mutlaka uğradığım Lokmahane lokantaları oldu. Meram’da ve tarihi Mengüç Caddesi’ndeki bu mekânlarda beni, şehrin gastronomi kültürünü tutkuyla yaşatan önemli bir isim; Lokmahane’nin kurucusu ve şefi sevgili Harun Raşit Dönmez ağırladı.
Aynı sofraya çok kez oturunca bir lokantayı yalnızca tabaklarıyla değil; mutfağa bakışı, misafirini karşılama biçimi ve taşıdığı hikâyeyle de tanımaya başlıyorsunuz. Lokmahane’nin hikâyesi aslında adında saklı. Harun Raşit Dönmez, “lokma” sözcüğünü yalnızca damağa dokunan bir yiyecek parçası olarak görmüyor. Ona göre lokma; bulduğunu paylaşmak, olmayana vermek, dostuna ve misafirine ikram etmek demek. Anadolu’da, özellikle de Mevlevi kültüründe lokma; rızkın, nimetin, şükrün ve cömertliğin adı... Dervişlerin “bir lokma, bir hırka” felsefesinde de tamah değil; yetinme, şükretme ve paylaşma bilinci yatar.
Doğrusu, Konya’da bu kelimenin anlamı daha da derinleşiyor. Çünkü burada yemek, bir tabak dolusu lezzetten ibaret değil; sohbeti uzatmanın, birlikte oturmanın ve nimete hürmet göstermenin de bir yolu.
