Ekonominin omurgasını oluşturan imalat sanayiinde makine ve teçhizat yatırımlarının yüzde 16,06 gibi ciddi bir reel küçülme göstermiş olması altı çizilmesi gereken bir gelişme.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) yeni yayınlamaya başladığı Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri Yatırım Harcamaları verileri 2024 yılının yatırım açısından pek parlak geçmediğine ilişkin yeni bilgiler içeriyor. Bu çalışma tarım, finans ve sigortacılık hizmetleri ile kamu yönetimi ve savunma, zorunlu sosyal güvenlik sektörlerini kapsamıyor. Bu haliyle tarım ile kamu ağırlıklı sektörler dışında tüm reel sektörü kapsıyor. Bu nedenle söz konusu istatistikler, reel sektördeki yatırım eğilimleri ve bileşimi hakkında önemli bilgiler veriyor.
Bu istatistiklerde yatırımlar makine ve teçhizat, tadilat, bina, arsa ve arazi ve diğer olmak üzere 5 alt kategori şeklinde ele alınmış. Makine ve teçhizat üretim amaçlı olanların yanı sıra ofiste kullanılan teçhizat ile motorlu taşıtları da kapsıyor. Tadilat yatırımlarına binalardaki tadilat ve iyileştirme harcamalarının yanı sıra madenler, yollar, boru ve enerji iletim hatları gibi altyapılarda yapılan tadilat harcamaları da dahil.
2024 yılında reel sektörün maddi mallara yaptığı yatırımların dağılımı ve GSYH hesaplarında kullanılan ilgili deflatörlerle hesapladığımız reel büyüme verilerinin ortaya koyduğu manzara şöyle:
- Araştırma kapsamındaki 16 ana sektörün toplamında maddi mallara yapılan yatırım 2024 yılında yüzde 13,33 gibi ciddi bir daralma gösterdi.
- 16 ana sektörün 9’unda maddi mallara yapılan yatırım reel olarak geriledi. 7 sektördeki yatırım daralması çift haneli oranlarda gerçekleşti. Yatırımların daraldığı sektörler arasında ekonomi açısından kritik öneme sahip imalat sanayii, madencilik, enerji, ticaret ve ulaştırma sektörleri de yer alıyor.
- Yatırımları reel olarak en yüksek oranlı daralma kaydeden sektörler, yüzde 29,62 ile idari ve destek hizmet faaliyetleri, yüzde 27,73 ile ulaştırma ve depolama, yüzde 21,66 ile enerji oldu.
- Yatırımları reel olarak en hızlı büyüyen sektörler ise yüzde 20.33 ile diğer hizmet faaliyetleri, yüzde 19.48 ile gayrimenkul faaliyetleri ve yüzde 17.19 ile eğitim oldu.
- Reel sektörün toplamında yatırım alt kalemlerinde en yüksek oranlı reel küçülme yüzde 23,48 ile bina yatırımlarında gerçekleşti. Bunu bir diğer gayrimenkul kalemi olan arsa ve arazi yatırımları izledi. Arsa ve arazi yatırımlarında da yüzde 14.65’lik reel daralma meydana geldi.
- Asıl kritik nokta yatırımların özünü oluşturan makine ve teçhizat yatırımlarının da yüzde 11,33’lük bir reel küçülme kaydetmiş olması.
- Reel sektörün maddi mallara yatırımlarının büyüme kaydettiği iki alan tadilat ile diğer kalemleri oldu. Tadilat yatırımlarında yüzde 24,12’lik büyüme gerçekleşirken diğer kalemi, yani makine ve teçhizat, tadilat, bina, arsa ve arazi dışında kalan maddi mallara yatırımlar yüzde 46,97 büyüdü.
- Reel sektörün maddi mallara yaptığı toplam yatırım miktarı içinde en büyük paya yüzde 49,98 ile makine ve teçhizat sahip. Buna karşın makine ve teçhizatın payının 2023’te yüzde 52,28 olduğunu dikkate alırsak bir yıl öncesine göre 2,29 puanlık bir pay kaybı var.
- 2024 yılında bir önceki yıla göre toplam yatırım içinde payını en fazla artıran yatırım kalemi tadilat oldu. Tadilatın maddi mallara yatırım içindeki payı 4,23 puan artarak yüzde 8,55’ten yüzde 12,78’e çıktı.
- Ekonominin omurgasını oluşturan imalat sanayiinde makine ve teçhizat yatırımlarının yüzde 16,06 gibi ciddi bir reel küçülme göstermiş olması altı çizilmesi gereken bir gelişme. İmalat sanayiinin tadilat şeklindeki yatırım harcamaları yüzde 15, bina yatırımları ise yüzde 16.55 daraldı. Buna karşın imalat sanayiinin arsa yatırımları yüzde 11,22, diğer yatırımlar da yüzde 35,47 büyüdü.
- İmalat sanayii makine teçhizat yatırımlarında yüzde 34,95 ile en büyük paya sahip sektör oldu. Buna karşın imalat sanayiinin reel sektörün makine teçhizat yatırımları içindeki payı 2023 yılındaki yüzde 36,92’lik paya göre 1,97 puan azaldı.
