İmalat sanayiinde son iki yılda reel aktifler yüzde 6,57, özkaynaklar yüzde 17,58 gerilerken borçlar yüzde 5,79 arttı. Net kârda yüzde 63,5’lik kayıp yaşanan sektörde, finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı yüzde 69,13’e yükseldi. Ekonominin motoru, büyümeye rağmen bilanço ve kârlılıkta ağır yara aldı.
Merkez Bankası’nın TÜİK ile birlikte hazırladığı sektör bilançoları verileri üzerinden reel sektörün son iki yılda bilanço ve gelir tablosu cephelerinde nasıl bir performans gösterdiğini incelemeye devam ediyoruz. Bu kez ekonominin motor sektörü olan imalat sanayiindeki gelişmeler üzerine odaklanacağız.
- İmalat sanayii, 2025 yılı verileriyle reel sektörde firma sayısı bakımından yüzde 16.17, çalışan sayısı açısından yüzde 29,07 paya sahip. Reel sektörün toplam aktif büyüklüğünün yüzde 26,66’sı, toplam duran varlıkların yüzde 23,90’ı, toplam özkaynakların yüzde 27,19’u imalat sanayiinde yer alıyor. İmalat sanayii reel sektörün toplam net satışlarında yüzde 26,36, faaliyet kârında yüzde 40,25, net kâda ise yüzde 39,06 paya sahip. Bu haliyle imalat sanayii, reel sektördeki gelişme ve eğilimlerde belirleyici bir role sahip.
- 2025 yılı itibarıyla imalat sanayiinde bilanço esasına göre defter tutan firma sayısı 185 bin 933, bu firmalarda çalışanların sayısı ise 4 milyon 182 bin 241 kişi oldu. Sektörde firma başına ortalama istihdam 22,5 kişi ile 12,2 olan tüm reel sektör ortalamasının 1,8 katı oldu.
- İmalat sanayiinde firma başına ortalama çalışan sayısı büyük işletmelerde 548 kişi orta boy işletmelerde 69,2 kişi, küçük işletmelerde 12,8 kişi, mikro işletmelerde ise 2,2 kişi oldu.
- Sektörde 2023-2025 arasındaki iki yıllık sürede istihdam, firma sayısındaki artışa göre çok daha yavaş arttı. İki yıllık toplam firma sayısı artışı yüzde 9,99’u bulurken, istihdam artışı yüzde 1,16 ile sınırlı kaldı. Buna bağlı olarak firma başına ortalama istihdam yüzde 8,03 oranında azaldı.
- Sektörde faaliyet gösteren büyük ölçekli firma sayısı iki yıl öncesine göre yüzde 7,31 azaldı. Bu işletmelerdeki çalışan sayısı da yüzde 1,97 daraldı. Buna karşın orta boy işletme sayısı iki yılda yüzde 39,27, küçük işletme sayısı yüzde 24,33 arttı. Mikro işletme sayısı ise yüzde 0,63’lük minik bir artışla yerinde saydı.
- Sektörde istihdamın arttığı tek grup orta boy işletmeler oldu. Orta boy işletmelerde çalışan sayısı iki yıllık dönemde yüzde 14,83 artarken istihdam küçük işletmelerde yüzde 5,71, mikro işletmelerde yüzde 14,42 azaldı.
- İki yıllık sürede firma başına ortalama istihdam büyük işletmelerde yüzde 5,76 artarken, orta boy işletmelerde yüzde 17,55, küçük işletmelerde yüzde 24,16 ve mikro işletmelerde yüzde 14,95 gibi ciddi bir düşüş kaydetti.
- İmalat sanayiinde son iki yılda hatırı sayılır bir bilanço erimesi yaşandı. Sektörün aktifleri iki yıl öncesine göre TÜİK’in yılsonu TÜFE değerlerine göre reel olarak yüzde 6.57, duran varlıkları yüzde 13.68, özkaynakları ise yüzde 17,58 küçüldü. Buna karşın sektörün toplam borçları reel olarak yüzde 5,79 büyüdü.
- Firma ölçeklerine göre aktif varlıkları reel olarak büyüyen tek kesim orta boy işletmeler oldu. Orta boy işletmelerin toplam aktifleri, iki yılda reel olarak yüzde 17,66 gibi ciddi bir büyüme kaydetti. Ama bu büyüme esas olarak firma sayısındaki artışa bağlı olarak gerçekleşti. Çünkü orta büyüklükteki işletmelerde de firma başına ortalama aktif büyüklüğü yüzde 15,52 gibi ciddi bir küçülme kaydetti.
- Sektördeki büyük işletmelerin toplam aktifleri reel olarak yüzde 9,80, küçük işletmelerin aktifleri yüzde 17,52 ve mikro işletmelerin aktifleri de yüzde 18.51 eridi. Firma başına ortalama aktiflerdeki reel küçülme büyük işletmelerde yüzde 2.68, küçük işletmelerde yüzde 33,66 ve mikro işletmelerde yüzde 19,02 oldu.
- Tüm ölçeklerde borçların toplam kaynaklar içindeki payı, iki yıl öncesine göre hatırı sayılır ölçüde arttı. Sektör toplamında 2023’te borçların toplam kaynaklar içindeki payı yüzde 47,10 iken 202’te yüzde 50 sınırını aşarak yüzde 53,33’e çıktı. Borçların toplam kaynaklar içindeki payı büyük işletmelerde yüzde 46,72’den yüzde 52,74’e, orta boy işletmelerde yüzde 48,48’den yüzde 54,91’e, küçük işletmelerde yüzde 54.20’den yüzde 61.50’ye ve mikro işletmelerde de yüzde 35,36’dan yüzde 40.43’e çıktı.
- Son iki yılda bilanço ile birlikte sektörün gelir ve kâr performansı da bozuldu. 12 aylık ortalama TÜFE ile hesaplanan reel değişime göre son iki yılda imalat sanayii firmalarının net satışları reel olarak yüzde 11,74 düştü. Kârlardaki düşüş çok daha sert oldu ve sektörün toplam faaliyet kârındaki düşüş yüzde 40,22’yi, net kârındaki düşüş ise yüzde 63,5’ü buldu.
- Firma başına ortalama gelir ve kârdaki düşüş oranları, bunların da üzerine çıktı. Firma başına ortalama net satış gelirleri, iki yılda reel olarak yüzde 19,76, faaliyet kârı yüzde 45,65 ve net kâr yüzde 66,81 düştü.
- Sektördeki büyük işletmelerin net satışları reel olarak yüzde 14,16, faaliyet kârı yüzde 46,28, net kârı yüzde 68,25 küçüldü. Firma başına ortalamalara göre reel düşüş net satış gelirlerinde yüzde 7,39, faaliyet kârında yüzde 42.05 ve net kârda yüzde 65.75 oldu.
- Orta işletmelerde net satış gelirleri reel olarak iki yılda yüzde 10,10 artmış olmasına rağmen faaliyet kârı yüzde 3,92, net kârlar yüzde 34,75 azaldı. Firma başına ortalamalara göre ise net satışlar da dahil olmak üzere reel olarak erime yaşandı. Firma başına ortalama net satışlar, reel olarak yüzde 20.94, faaliyet kârı yüzde 31.01 ve net kâr yüzde 58.74 düştü.
- Küçük işletmelerin net satış gelirleri iki yıl öncesine göre reel olarak yüzde 25,80, faaliyet kârı yüzde 25,85, net kâr ise yüzde 34,91 düştü. Firma başına ortalama net satışlar yüzde 40,32, faaliyet kârı yüzde 40,36 ve net kâr yüzde 51.64 eridi.
- Mikro işletmelerin net satış gelirleri iki yılda yüzde 39,5, faaliyet kârı yüzde 87,31, net kârı ise yüzde 56.12 düştü. Firma başına ortalama net satış gelirlerindeki reel düşüş yüzde 39.88, faaliyet kârındaki düşüş yüzde 87,39 ve net kârdaki düşüş yüzde 63,68 oldu.
- Sektörün toplam finansman giderleri, borçluluk oranındaki artışa rağmen iki yılda reel olarak yüzde 7,68 azaldı. Ancak bu azalma büyük işletmelerin finansman giderlerinde yüzde 17,08’i bulan reel düşüşten kaynaklandı. Oysa orta boy işletmelerin finansman gideri reel olarak yüzde 71,28’lik bir sıçrama gösterirken, küçük işletmelerin finansman gideri reel olarak yüzde 13,43, mikro işletmelerin finansman gideri de yüzde 16,99 arttı.
- Buna bağlı olarak finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı iki yılda ciddi ölçüde yükseldi. Sektör genelinde 2023 yılında yüzde 44,77 olan bu oran, 2025’te yüzde 69,13’e çıktı. Finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı büyük işletmelerde yüzde 47,46’dan yüzde 73,27’ye, orta işletmelerde yüzde 33,74’ten yüzde 60,14’e, küçük işletmelerde yüzde 28,86’dan yüzde 44,15’e fırladı. Mikro işletmelerdeki finansman maliyeti artışı çok daha dramatik oldu. 2023’te faaliyet kârlarının yüzde 41,48’ini faiz giderleri için harcayan mikro işletmeler, 2025 yılında faaliyet kârlarının 3,86 katı kadar faiz ödemesi yapmak zorunda kaldılar.
Veriler son iki yılda imalat sanayii firmalarının bilanço ve gelir tablolarının ciddi yaralar aldığına gösteriyor. Üstelik sektörün bilanço ve gelir performansındaki bu bozulma TÜİK”in hesabına göre imalat sanayiinin söz konusu iki yılda toplam yüzde 3,40 büyümüş olmasına rağmen gerçekleşti.
