Bir ülkenin normal koşullarda sermaye ihracatçısı bir ülke olabilmesi için istikrarlı bir şekilde cari işlemler dengesi fazlası veriyor olması gerekir. Bu ülkeler cari işlemler fazlası sayesinde kazandıkları döviz rezervini, diğer ülkelerde doğrudan yatırım veya portföy yatırımı olarak kullanarak sermaye ihraç etmiş oluyorlar.
Merkez Bankası’nın ödemeler dengesi verilerine göre Türkiye’nin de artık “net sermaye ihracatçısı” haline geldiğini söyleyebiliriz. Çünkü son iki yıldır Türkiye’ye yabancıların doğrudan yatırım ve sıcak para olarak getirdikleri yatırım miktarından daha fazlasını yerli sermaye sahipleri yurt dışına çıkartıyor. Üstelik bu durum kronik olarak cari işlemler açığı veren ve hatta son dönemde cari açığı artmakta olan bir ülkede gerçekleşiyor.
Bu garip durumun rakamlara yansıyan hali şöyle:
- 2023 yılında yabancılar sıcak para (hisse senedi, tahvil yatırımı ve mevduat) olarak Türkiye’ye toplam 36.02 milyar dolar getirmişler. Buna karşın yerleşikler sıcak para olarak yurtdışına 20.65 milyar dolar çıkarmışlar. Yabancıların getirdiği sıcak para yerlilerin çıkardığından 15.37 milyar dolar daha fazla. Yerlilerin yurt dışına çıkardığı sıcak para yabancıların getirdiğinin yüzde 57.33’ü kadar.
- 2024’te ise yerlilerin yurtdışına çıkardığı sıcak para miktarı yabancıların getirdiğini aşıyor. 21.85 milyar dolarlık yabancı sıcak para girişine karşılık 24.72 milyar dolarlık yerli sıcak para çıkışı var. Yerli sıcak para çıkışı yabancı sıcak para girişinden yüzde 13.11 ve 2.87 milyar dolar daha fazla.
- 2025’te makas iyice açılıyor. Yabancı sıcak para girişi 15.01 milyar dolara kadar düşerken yerli sıcak para çıkışı 38.56 milyar dolara fırlıyor. Yerli sıcak para çıkışı yabancı sıcak para girişinin 2.55 katını buluyor.
- 2026 Temmuz ayı itibarıyla 12 aylık toplam yabancı sıcak para girişi 28.07 milyar dolarken tırmanışını sürdüren yerli sıcak para çıkışı 49.65 milyar dolara ulaşıyor. Yerli sıcak para çıkışı yabancı girişinin 1.77 katı düzeyinde.
- Doğrudan yatırım cephesinde bu süre içinde yabancı girişi yatay bir seyir izlerken yerleşiklerin yurtdışı yatırımları özellikle son iki yılda hızlanarak artıyor. Temmuz 2026 itibarıyla 12 aylık toplam yerli doğrudan dış yatırım miktarı yabancıların doğrudan yatırım miktarının 325 milyon dolar ve yüzde 3.24 de olsa üstüne çıkmış durumda. 2023 yılında 10.62 milyar dolarlık yabancı doğrudan yatırımına karşılık yerleşiklerin yurtdışı doğrudan yatırım miktarı 6.09 milyar dolardı. Temmuz 2026 itibarıyla 12 aylık toplam yabancı doğrudan yatırım girişi 10.02 milyar dolar ile yaklaşık aynı seviyede kalırken yerleşiklerin yurt dışı doğrudan yatırımı yüzde 70’lik bir artışla 10.35 milyar dolara çıktı.
- Sonuç olarak Temmuz 2026 itibarıyla son 12 ayda doğrudan yatırım ve sıcak para olarak yabancı sermaye girişi 38.09 milyar dolar olurken, yerleşiklerin aynı yollarla dışarı çıkardıkları kaynak miktarı 60 milyar doları buldu. Yerleşiklerin sermaye hareketleriyle çıkardığı miktar, yabancıların getirdiğinden 21.91 milyar dolar ve yüzde 57.51 daha fazla.
- 2023 ile kıyasladığımızda yabancı girişi yüzde 18.34 azalırken yerli çıkışı yüzde 124.33 artmış bulunuyor.
- Buna bir de esası yerli sıcak para hareketi olan kaynağı belirsiz döviz hareketlerini ekleyebiliriz. 2023’te bu kalemde 4.63 milyar dolarlık giriş varken Temmuz 2026 itibarıyla 12 aylık toplamda 19.97 milyar dolarlık çıkış var.
- Bir yandan cari açık verir, diğer yandan net sermaye ihraç ederken değirmenin suyu nereden geliyor? Birincisi rezerv kaybıyla: Temmuz 2026 itibarıyla 12 aylık toplam rezerv kaybı 31.51 milyar dolar. İkincisi hızla artan dış kredi borçlanması: Dışarıdan alınan kredilerin miktarı 2023’teki düzeyin 3 katına çıkarak 49.60 milyar dolara ulaşmış durumda.
2024’ten itibaren yabancı girişinde bir gerileme gözlenirken yerli çıkışında adeta kaçış diyeceğimiz bir hızlanma var. Bu durumu ülke içindeki siyasi gelişmelerden bağımsız değerlendirmek pek mümkün değil.
Bu rakamların bizce tercümesi şöyle: Enflasyon, gelir dağılımındaki bozulma ve yaygın yoksullaşma koşullarında geniş kitleler nezdinde rıza üretmekte ciddi şekilde zorlanan siyasi iktidar, sermaye kesimi cephesinde de güven sağlamakta zorlanıyor. Güvensizlik arttıkça sermaye kaçışı da artıyor.
Ancak Türkiye’nin bu cari açıkla “ayranı yok içmeye” ve bu yüzden böyle bir net sermaye kaçışı sürdürülebilir bir şey değil.
