Merkez Bankası ve TÜİK’in sektör bilançoları, son iki yılda reel sektörde aktiflerin reel olarak küçüldüğünü, borçluluğun arttığını ve faaliyet kârlarının eridiğini ortaya koydu. 18 temel sektörün 14’ü bilanço, gelir ve kârlılık cephesinde hasar alırken, imalat sanayii başta olmak üzere kritik sektörlerdeki kayıplar dikkat çekti.
Merkez Bankası’nın Türkiye İstatistik Kurumu ile birlikte hazırladığı sektör bilançoları, son iki yılda reel sektörde aktiflerin reel olarak küçüldüğünü, borçluluğun arttığını, faaliyet kârlarının enflasyonun altında kaldığını gösteriyor. İki yıl içinde yaşanan tahribat her sektöre farklı düzeyde ve farklı şekillerde yansımış. Temel göstergelerle sektörlerin 2 yıllık karnesi şöyle:
- Son iki yılda firma sayısının en hızlı arttığı sektör yüzde 26,16 ile sanat, spor ve eğlence faaliyetleri oldu. Bunu yüzde 20,71 ile konaklama ve yiyecek hizmetleri ve yüzde 20,15 ile telekomünikasyon yazılım ve bilişim sektörü izledi. Gayrimenkul faaliyetlerinde ise firma sayısı iki yıl öncesine göre yüzde 0,51 azaldı.
- İki yılda istihdamı en fazla ardan sektör yüzde 39,57 ile eğitim oldu. Eğitimi yüzde 29,34 ile sanat, spor ve eğlence faaliyetleri, yüzde 17,92 ile konaklama ve yiyecek hizmetleri ve yüzde 17,43 ile inşaat izledi. Çalışan sayısı en az artan sektörler ise yüzde 0,16 artışla madencilik, yüzde 1,16 artışla imalat ve yüzde 1,99 artışla gayrimenkul faaliyetleri oldu.
- Firma başına ortalama çalışan sayısı ise araştırma kapsamındaki 18 sektörün 10’unda iki yıl öncesine göre düştü. Firma başına ortalama çalışan sayısını iki yılda en fazla artıran sektörler yüzde 18,6 ile eğitim, yüzde 3,61 ile tarım, yüzde 2,51 ile gayrimenkul faaliyetleri ve yüzde 2,50 ile sanat, spor ve eğlence faaliyetleri oldu. Buna karşın firma başına ortalama çalışan sayısı, iki yıl öncesine göre imalatta yüzde 8,03, yayımcılık, radyo ve TV yayıncılığı ve içerik üretim hizmetlerinde yüzde 7,13, telekomünikasyon, yazılım ve bilişimde yüzde 6.88, madencilikte yüzde 6,63 ve sağlık ve sosyal hizmetlerde yüzde 6,13 düştü.
- İki yıllık tahribatın kendini en net gösterdiği alan firma başına ortalama aktif büyüklüğündeki erime oldu. 18 temel sektörün ikisi hariç tamamında firma başına ortalama varlık miktarı yılsonu TÜFE değerleriyle iki yıl öncesine göre reel olarak küçüldü. Firma başına ortalama aktiflerdeki reel kayıp mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetlerde yüzde 24,62’yi, gayrimenkul faaliyetlerinde yüzde 19,59’u, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde yüzde 19.06’yı, ulaştırma ve depolamada yüzde 17,96’yı ve imalatta yüzde 15,06’yı buldu.
- Aktifler reel olarak erirken borçluluk oranları gayrimenkul faaliyetleri dışında tüm sektörlerde yükseldi. Yabancı kaynakların toplam kaynaklar içindeki payı iki yılda en fazla artan sektörler 16,73 puanla eğitim, yüzde 13,60 ile su temini, kanalizasyon ve atık yönetimi, 10,72 puanla yayımcılık, radyo ve TV yayıncılığı ve 9,45 puanla idari ve destek hizmet faaliyetleri oldu.
- 2025 verileriyle borçluluk oranı en yüksek sektörler yüzde 69,36 ile inşaat, yüzde 66,69 ile diğer hizmet faaliyetleri ve yüzde 65,95 ile idari ve destek hizmet faaliyetleri oldu. Borçluluk oranı en düşük sektörler ise yüzde 28,81 ile mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler, yüzde 36,95 ile telekomünikasyon, yazılım ve bilişim faaliyetleri ve yüzde 41,73 ile gayrimenkul faaliyetleri oldu.
- Borçluluk artışına paralel olarak finansman giderlerinin faaliyet giderlerine oranı da hızlı bir şekilde arttı. 4 sektörde finansman giderleri, toplam faaliyet kârının çok üzerine çıktı. 2025 yılı itibarıyla finansman giderleri mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetlerde faaliyet kârının 2,92 katını, su temini, kanalizasyon ve atık yönetiminde 1,80 katını, ulaştırma ve depolamada 1,51 katını ve elektrik, gaz ve iklimlendirmede 1,23 katını buldu. Hem 2023 hem de 2025 yılını faaliyet zararı ile kapatan eğitim sektörü ise yaklaşık olarak faaliyet zararına denk miktarda faiz ödemesi yapmak durumunda kaldı.
- 18 temel sektörün 13’ünde finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı 2023 yılına göre yükseldi. Bu artış su temini kanalizasyon ve atık yönetiminde 119,52 puanı, ulaştırma ve depolamada 53,24 puanı, sanat, spor ve eğlence faaliyetlerinde 34,84 puanı ve elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme sektöründe 31,07 puanı buldu.
- 8 sektörde firma başına ortalama net satış hasılatı 12 aylık ortalama TÜFE verileriyle iki yıl öncesine göre reel olarak azaldı. Firma başına ortalama net satış gelirlerindeki reel kayıp elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme sektöründe yüzde 24,91’i, su temini, kanalizasyon ve atık yönetiminde yüzde 23,26’yı, imalat sanayiinde yüzde 19,76’yı ve ulaştırma ve depolama sektöründe yüzde 15,14’ü buldu.
- Firma başına ortalama net satış gelirlerini reel olarak en fazla artıran sektör, ilginç bir şekilde 2025 yılını faaliyet zararıyla kapatan eğitim sektörü oldu. Eğitim sektörünün net satış gelirleri iki yıl öncesine göre yüzde 72.23 arttı. Yüzde 30.36’lık reel net satış geliri artışı ile ikinci sırada yer alan gayrimenkul faaliyetleri de 2025 yılını dönem zararı ile kapattı.
- 18 temel sektörün 11’inde firma başına ortalama faaliyet kârı reel olarak düştü. Firma başına ortalama faaliyet kârındaki reel kayıp ulaştırma ve depolamada yüzde 65,69’u, sanat, spor ve eğlence hizmetlerinde yüzde 54,96’yı, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirmede yüzde 52,90’ı, su temini, kanalizasyon ve atık hizmetlerinde yüzde 46,63’ü ve imalat sanayiinde yüzde 45,65’i buldu.
- Sonuç olarak 18 temel sektörün 5’i 2025 yılını net zararla kapattılar. Bu sektörler elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme, su temini, kanalizasyon ve atık yönetimi, ulaştırma ve depolama, konaklama ve yiyecek hizmetleri ve gayrimenkul faaliyetleri. Su temini ile konaklama ve yiyecek hizmetleri 2023’ü kârla kapatmıştı. Her iki yılı da zararla kapatan elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirmenin zararı iki yıl öncesine göre reel olarak yüzde 98,49, gayrimenkul faaliyetlerinin zararı yüzde 82,43 azalırken ulaştırma ve depolamanın zararı reel olarak yüzde 68,99 arttı. Eğitim sektörü ise 2023’ü zararla kapatmış olmasına karşın 2025’i düşük de olsa kârla kapattı.
- Geriye kalan 12 sektörün 8’inin firma başına ortalama net dönem kârı iki yılda reel olarak ciddi ölçüde düştü. Firma başına ortalama net kârlardaki reel düşüşün en yüksek olduğu sektör yüzde 66,81 ile ekonomik açıdan en kritik sektör olan imalat sanayii oldu. İmalatı yüzde 52,14 kayıpla mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler, yüzde 47,73 ile toptan ve perakende ticaret ve yüzde 42,96 ile tarım izledi.
- Sadece 4 sektörde firma başına ortalama net kâr arttı. Firma başına ortalama net kâr iki yılda reel olarak inşaatta yüzde 69,01, telekomünikasyon, yazılım ve bilişim hizmetlerinde yüzde 43,67, sağlıkta yüzde 41,55 ve yayımcılık, radyo ve TV yayıncılığında yüzde 13,94 arttı.
Sonuç olarak 2025 yılı karnesinin 2023’e göre daha olumlu olduğunu söyleyebileceğimiz sadece üç sektör var. Bunlar inşaat, telekomünikasyon, yazılım ve bilişim hizmetleri ve sağlık ve sosyal hizmetler. Eğitim borç artışına paralel yüksek bir aktif büyümesine ve net satış gelirlerindeki yüksek artışa karşılık faaliyet zararı kaydederek dengesiz karmaşık bir görüntü sergiliyor. 18 sektörden geriye kalan 14 sektörün iki yılda hem bilanço cephesinde, hem de gelir ve kâr cephesinde hasar gördükleri ortaya çıkıyor. Son iki yıldan ağır hasarlı çıkan sektörler arasında ekonomi açısından kritik öneme sahip imalat sanayii, tarım, perakende ve toptan ticaret, konaklama ve yiyecek hizmetleri, ulaştırma ve depolama ile enerji sektörlerinin yer alması durumu iyice ağırlaştırıyor.
