Merkez Bankası verilerine göre ağustos ayında cari işlemler dengesi 4.05 milyar dolar fazla verdi. Yaz dönemi için olağan olan bu duruma bakarak ödemeler dengesindeki sıkıntılı durumu göz ardı etmek mümkün değil. Hem cari işlemler ayağında hem de sermaye hareketleri cephesinde gerek aylık, gerekse 8 aylık veriler, bu akandaki sıkıntıların aynen sürdüğünü ortaya koyuyor:
- Ağustos ayında cari işlemler dengesi 4.05 milyar dolar fazla verdi. Ancak bu geçen yılın aynı ayındaki fazladan 569 milyon dolar ve yüzde 12.31 daha az bin fazla.
- Bunda kuşkusuz enerji fiyatlarındaki artışın ciddi bir payı var. Enerji dış ticareti dengesindeki açık geçen yıla göre 1.41 milyar dolar ve yüzde 39.49 artmış durumda.
- Ancak bu durum mal ticareti cephesindeki olumsuz gidişi perdelemesin. Çünkü altın ve enerji hariç mal ticaretinde geçen yıl ağustos ayında 1.74 milyar dolar olan fazla, bu yıl yüzde 78.12 gibi yüksek oranlı bir düşüşle sadece 381 milyon dolar oldu.
- Yaz aylarında cari dengenin en büyük destekçisi olan turizmin performansı da geçen yılın az da olsa gerisinde. Turizm dengesindeki fazla geçen yıla göre yüzde 4.43 azalmış durumda.
- Sermaye hareketleri cephesinde de yabancı girişinde göreli zayıf seyir sürerken, yerleşiklerin yurt dışına çıkışındaki canlılık temposundan bir şey kaybetmeden sürüyor. Ağustosta yabancıların doğrudan yatırım ve sıcak para olarak getirdiği kaynak miktarı 2.33 milyar dolar ile sınırı kalırken, yerleşiklerin portföy yatırımı ve doğrudan yatırım olarak dışarı çıkardıkları kaynak miktarı 3.58 milyar dolar ile yabancı girişinden yüzde 53.47 oranında daha fazla oldu.
- 2026’nın ilk 8 ayına ait toplam rakamlara baktığımızda ödemeler dengesindeki olumsuz gidiş daha net olarak ortaya çıkıyor. Öncelikle cari açıkta 11.83 milyar dolar ve yüzde 60.12’lik bir sıçrama var. Mal ticaretindeki açıkta da 9.14 milyar dolar ve yüzde 20.69’luk bir artış var.
- Enerjideki dış açıkta ortaya çıkan 4.63 milyar dolarlık artışı, altın dış ticareti açığındaki 3.86 milyar dolarlık azalış önemli ölçüde telafi etmiş gözüküyor.
- Bu aynı zamanda çekirdek dış ticaret açığındaki bozulmayı da ortaya koyuyor. Enerji ve altın hariç dış ticaret açığı 1.98 milyar dolardan 10.41 milyar dolara fırlayarak geçen yılın 5.26 katına ulaştı.
- Hizmetler tarafında taşımacılıktaki fazlada 2.26 milyar dolar ve yüzde 15.37’lik bir artış var ama turizmdeki fazla geçen yıla göre 256 milyon dolar daha az.
- Sermaye hareketleri cephesinde yabancıların doğrudan yatırım ve sıcak para olarak getirdiği toplam kaynak yüzde 65.46’lık bir artışla 19.11 milyar dolardan 31.62 milyar dolara çıktı. Bunda geçen yıl İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı ve Cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanmasıyla piyasalarda yaşanan şokun yarattığı baz etkisinin de rolü var.
- Buna karşın yerleşiklerin portföy yatırımları ve doğrudan yatırım olarak dışarıya çıkardıkları kaynak miktarı geçen yıla göre yüzde 41.51 gibi ciddi oranda artarak 34.3 milyar dolara ulaştı. Bu haliyle yerleşiklerin yurtdışı yatırımlarının miktarı yabancıların yurtiçi yatırımlarından 2.67 milyar dolar ve yüzde 8.46 daha fazla.
- Bunun doğal sonucu olarak dış kredi borçlanması geçen yıla göre 6.82 milyar dolar ve yüzde 28.72 artarak 32.69 milyar doları buldu.
- Dış borçlanmadaki artışa rağmen döviz rezervlerindeki erime geçen yılla göre yüzde 286.75’lik bir sıçrama ile 10.92 milyar doları buldu.
Özetle cari açıkta hızlı artış, yabancı girişinde zayıf seyir, yerleşiklerin yurt dışına kaynak çıkarmasındaki canlılık sürüyor. Yani ödemeler dengesindeki kırılganlıklarda değişen bir şey yok.
