Taşımacılıktan elde edilen gelir, 62 milyon turistin paket tur, konaklama, ulaşım, yeme içme, sağlık, alış veriş dahil tüm harcamalarından elde edilen 60.5 milyar dolarlık gelirin üçte ikisinden fazla.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) girişim özelliklerine göre uluslararası hizmet ticareti istatistikleri, Türkiye’nin hizmet ihracatında turizm ve taşımacılık dışında bir iddiası olmadığını gösteriyor. TÜİK’in girişim özelliklerine göre uluslararası hizmet ticareti istatistikleri turizm hariç diğer hizmet faaliyetlerindeki ihracat ve ithalat verilerini kapsıyor. Bu veriler, Türkiye’nin “kas gücü”ne dayalı alanlarda fazla, “beyin gücü”ne dayalı alanlarda açık verdiğini gösteriyor:
- 2024 yılında turizm hariç hizmetlerde 60.46 milyar dolarlık ithalata karşılık 60.91 milyar dolar ihracat gerçekleşti. Böylece ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 125,7 oldu.
- Taşımacılıktan elde edilen dış gelir 40.99 milyar dolar. Turizm dışındaki hizmet faaliyetlerinin ihracatından elde edilen gelirin yüzde 67.29’u tek başına taşımacılıktan geliyor. Taşımacılıktan elde edilen gelir 62 milyon turistin paket tur, konaklama, ulaşım, yeme içme, sağlık, alış veriş dahil tüm harcamalarından elde edilen 60.5 milyar dolarlık gelirin üçte ikisinden fazla.
Taşımacılık, diğer kalemlerdeki açığı finanse eden en önemli kaynak oldu
- Hizmetler dış ticaretindeki fazla da taşımacılığa dayanıyor. Turizmi hariç tutan bu hesaba göre hizmetler ticareti 2024 yılında 12.45 milyar dolar fazla verdi. Bu da esas olarak taşımacılıkta gerçekleşen 19.60 milyar dolarlık fazla sayesinde gerçekleşti. Taşımacılıkta dış ticaret fazlası, toplamdaki fazlanın 1.57 katı. Böylece taşımacılık, diğer kalemlerdeki açığı finanse eden en önemli kaynak oldu.
- Taşımacılıkta 21.39 milyar dolarlık ithalata karşın 40.99 milyar dolarlık ihracat gerçekleşti. Böylece taşımacılıkta ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 191,7’’yi buldu. Ancak bu oran, verilerin açıklanmaya başladığı 2021 yılından bu yana görülen en düşük oran. Taşımacılıkta ihracatın ithalatı karşılama oranı 2021 yılında yüzde 220,3 düzeyindeydi.
- Hizmetler dış ticaret dengesini ikinci en büyük pozitif katkı 1.18 milyar dolar ile bakım ve onarım hizmetleri oldu. Bakım onarım harcamalarında 2.47 milyar dolar ihracata karşılık 1.29 milyar dolar ithalat gerçekleşti ve ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 191,4 oldu. Bu oran da 2022’deki yüzde 243,8 düzeyine göre oldukça gerilemiş durumda.
En büyük açık, fikri mülkiyet hakları kullanım ücretinde
- Hizmetler dış ticaretinde en büyük açık, 3.72 milyar dolar ile “beyin gücü”ne dayanan fikri mülkiyet hakları kullanım ücretleri kaleminde gerçekleşti. Bu alanda 4.28 milyar dolar ithalata karşın sadece 554 milyon dolarlık ihracat gerçekleşti. İhracatın ithalatı karşılama oranı ise sadece yüzde 13 oldu.
- İkinci en büyük açık 2.81 milyar dolar ile yine “beyin gücü”ne dayanan mesleki hizmetler ve yönetim danışmanlığı hizmetlerinde gerçekleşti. Bu kalemde 1.53 milyar dolar ihracata karşın ithalat 4.34 milyar doları buldu. İhracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 35,3 düzeyinde kaldı.
- Üçüncü büyük açık ise 1.76 milyar dolar ile sermaye gücüne dayalı sigorta hizmetlerinde meydana geldi. Bu kalemde 2.18 milyar dolar ihracata karşın ithalat 3.94 milyar oldu. Buna bağlı olarak ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 55,4 olarak gerçekleşti.
- İthalatçı girişim sayısı, ihracatçılardan yüzde 27,5 daha fazla. Ölçek bazında ihracatçı sayısı ithalatçıdan fazla olan tek kesim 1-9 kişinin çalıştığı mikro işletmeler. Mikro işletmelerde ithalatçı sayısı ihracatçılardan yüzde 8,7 daha az. Buna karşın 10-49 kişi çalıştıran küçük işletmelerde ithalatçı sayısı ihracatçılardan yüzde 80, 50-249 kişi çalıştıran orta işletmelerde ithalatçı sayısı ihracatçılardan yüzde 186 daha fazla. 250 ve daha fazla kişinin çalıştığı büyük işletmelerde ise ithalatçı sayısı ihracatçıların 3 katından fazla.
- İhracatın ithalatı karşılama oranı en yüksek olan kesim ise yüzde 214 ile küçük işletmeler. İhracatın ithalatı karşılama oranı mikro işletmelerde yüzde 139, orta işletmelerde yüzde 117, büyük işletmelerde ise yüzde 140 düzeyinde.
Bu haliyle hizmetler dış ticaret dengesi de emek-yoğun genel ekonomik yapının bir yansıması olarak karşımıza çıkıyor.
