Çorap üretiminin kattığı değeri, sektörün yapısal ve ekonomik özelliklerini, sistemli durum değerlendirmesi yapılmasını, indirgemeci değil bütünsel değerlendirme yaparak gelecek inşasını önemsemeliyiz.
Çorap üretimiyle ilgili “çalıştaya” katılmam istenince, kırk yılı aşan bir zaman içinde sektörle ilgili yazdıklarımı gözden geçirdim. Çorap üretimiyle ilgili “bardağın dolu yanı” her zaman ilgi alanımız olmuş. İşimizin gereğini yerine getirmek için “sektörün yapısal ve ekonomik özellikleri” değerlendirmelerimizin omurgasını oluşturmuş. Sektörün geliştiği, tatmin edici kârlara erişildiği “iyi günlerde sorgulama eksikliğimizin” tehlikesi anımsatılmış. Çorap üretimini tartıştığımız “durum değerlendirmelerinin” sürekli canlı tutulması önerilmiş. Hemen her yazımızda geleceğin nasıl inşa edilmesi gerektiğine ilişkin öngörüler sıralanmış, alınması gereken önlemlerin dökümü verilmiş.
Çorap üretimde bardağın dolu yanı
Moda ve Hazır Giyim Federasyonu ile Çorap Sanayiciler Derneği'nin düzenledikleri çalıştayda da belirttik: Çorap üretimi tekstil ve hazır giyim alanında ilk girişlerin yapıldığı bir üretim alanıdır. Başlangıçta emek-yoğun karakteri nedeniyle önemli istihdam yaratmıştır. Kentlere gelen kırsal kesim insanının topraktan bağımsızlaşmasına, iş saatlerine, vardiya düzenlerine, fabrika- odaklı iş kültürünün oluşmasında çorap üretimi önemli katkılar yapmıştır. Ev yapımı giyimden, hazır giyime geçişi hızlandıran yönü vardır. Örgün eğitim dışında işbaşında yaygın iş bilinci ve iş disiplini eğitimi sağlayarak, işgücü niteliğini artırıcı etkisi gözden ırak tutulmayacak kadar önemlidir. Özellikle toplumun yarasını oluşturan kadınların iş yaşamına katılımında sektörün yarattıkları da bardağın dolu yanını oluşturan önemli bir sosyal katkıdır. Hazır giyim alışkanlığı yaratılmasında ilk adımlardan biri çorap üretimidir. Ülkenin görece geri kalmış yörelerinde kurulan tesisler, fabrika-odaklı üretimin ülke mekanında yayılmasına öncülük etmiştir; özellikle kadınlarımızın -düşük düzeyde de olsa- aileye düzenli gelir sağlamasının kapılarını açmıştır. Ayrıca hazır giyim alanında tedarik zincirinde bir halkayı yaratarak, sektörün gelişip serpilmesine katkı yapmıştır. Standart giyim, görünüm eşitliği gibi moral etkiler de sosyolojik derinliklere katkı yapan hususlardır. Siparişten ipliğe, reçeteden örmeye, makine bilgisinden yıkamaya, ütülemeden baskı ve diğer işlemlere ve ambalajlamaya kadar satış artırıcı ayrıntıların öğrenilmesinde tabanı genişleten işlevleri olmuştur. Söylenmesi gereken bir başka nokta, ülkemizde 70 yıla yaklaşan çorap üretim birikimini bir anda silip atmanın verimli bir iş olmayacağı ortadadır. Bugün temel sorunumuz, küresel ve yerel koşullar nedeniyle çorap üretiminde yaşanmakta olan “geçiş sürecinin etkin yönetimi” konusunu ciddiye almaktır.
Yapısal ve ekonomik özellikler
Üretim sektörlerinin yapısal ve ekonomik özelliklerini ayrıntıda gözleme ve izleme verimli çalışmanın gerek şartıdır. Çorap üretiminin temel özelliği “emek-yoğun” olmasıdır. Zaman içinde teknoloji gelişip, makine- donanımlara yeni fonksiyonlar eklendikçe “emek ve sermaye yoğun alan” haline gelmiştir.
Sektörde belli bir bilgi aranmaksızın “giriş kolaylığı”, atölye tipi üretim, hatlardan çok koşulların zorladığı çok katlı binalarda üretim küresel ölçekte üretim tesisleri ve küresel marka yaratılmasını engellemiştir. Bu “müşteri odaklı marka” yaratılmadığı anlamına gelmemelidir. Standart üretimde ölçek büyüterek sabit maliyetlerin azaltılması, düşük kâr marjlarında çalışabilir yapıların oluşması zorlaştıran yapılanma ülkemizin endüstriyel yönetme bilinciyle ilgilidir.
Çorap sektörünün yapısal ve ekonomik özellikleri kadar, küresel ölçekte oluşumları dikkate alan “karşılaştırmalı üstünlüklerini” ciddi bir plana ve stratejiye bağlayarak yönlendirmeyi siyasi irade, bürokrasi, sektör mesleki örgütleri birlikte yönetme konusunda gerekeni yapamamıştır. Bir üretim alanının “tornistansız gemi” olmadığı, tekstil ve hazır giyim sektörlerinin belli koşullar oluşunca, başka mekanlara “göç ettiği” gerçeği gerekli özenle ve kararlılıkla ele alınmamıştır. Bugün sektördeki “geri çekilme süreci”, planlı, programlı, ileriye-geriye etkileri hesaplanmış bir çekilme değildir. Sektör “piyasa düzeninin vahşi çekilmesi” gerçekliğiyle yüzleşmiştir. Çekilmeni planları, ehlileşmiş ayıklama, alan ve odak değiştirme, gidilecek yerlerde kolektif istihbarat ve yönlendirme, gidilen yerde ülke imajı başta olmak üzere firma markaları ve imajı yaratma gibi daha bir düzine sorun sadece yatırım yapan bireylerin ve firmaların inisiyatifinde kalmamalı, “ülke kazancı” odağından bakan bir anlayışa erişilmelidir.
İyi günlerde sorgulama eksikliği
Çorap üretiminde yaşanmakta olan sorunlar,“ iyi günlerde sorgulama eksikliğimizin” yarattığı sonuçtur. İşlerin iyi gittiği günlerde siyasi irade, bürokrasi, sektör ilgileri, sektör sivil inisiyatifleri ve medya mensuplarının da katılımı ile çorap üretiminin sorunları sorgulansa, alternatif çözümler üretilseydi, bugün yaşanan kayıpların önemli bir bölümü gerçekleşmez; israfın ölçeği minimize edilebilirdi.
Zararın neresinden dönülürse kârdır. Çorap üretiminde ülkemizde yaşananlar “kurumsal sorgulamadan” geçirilse, dünya genelindeki oluşumlar ile ülkemizdeki çorap sektörünün olanak ve kısıtları dengelenir; başta bilgi birikimi olmak üzere çok değerli kaynaklarımızın israfı önlenebilir.
Bugünün değerlendirilmesi
Normal koşullarda sürekli sorgulama önemlidir, ama kriz dönemlerinde “kesintisiz durum değerlendirmesi” yapmak gerekir: Çorap üretiminde kapasite ve teknik imkanların sağlıklı bir envanteri elimizin menzilinde olmalıdır.
Envanter verileri net bilgiye dönüştürülerek, ülke içinde yapılacak atılımlar, makine üretiminde olanak ve kısıtlar, katma değeri yüksek niş ürünler, Ar-Ge ve inovasyon odaklı gelişmeler değerlendirilerek kolektif bir çıkış yolu belirlenebilir.
Geleceğin inşası
Kalifiye işgücü ihtiyacından finans maliyetine, enerji maliyetlerinde rekabette şans eşitliği yaratılmasına, pazar genişletmede ülke potansiyellerinin değerlendirilmesinde, ölçek yaratılması, teknoloji uyumu ve uygun mekan sağlanmasında bütün birikimleri değerlendirmek, ivedi sorunlarımızdan biridir.
Çorap üretiminde müşteri-odaklı marka ile küresel marka konusunda zihin netliği gerekir. Sektöre girişin disiplini, mal karşılığı alış veriş, girdilerin peşin alınarak bitmiş ürünün vadeli satışları, kontrolsüz büyüme, merdiven altı işyerlerinin yarattığı haksız rekabet, makine alımında İtalya ve Çin’e bağımlılık gibi daha bir dizi konu, geleceği inşa etmek için değerlendirilmelidir.
Çorap üretimi ciddi iştir… Sektörün bir ana planı olmalı, bundan sonrasının stratejisi net olarak ortaya konmalı, birikimlerin israfına imkan verilmemeli. Tersini düşünenler varsa yazılı olarak fikrini açıklamalı ki birlikte doğru yol ve yöntemi bulabilelim.
