“Misyon ve anlam üretme” konusunu sürdürülebilir kalkınma bağlamıyla irdeleyen Mazzucato, özel misyonların önemi, kurumların bu alandaki öncü rolleri, modern toplumlarda başarı, yenilik ve gönüllülük bağlamı, cesaret ve ilham ihtiyacı, misyon geliştirmede ödüllerin etkileri, kamu kurumlarının proje portföyü konularında sorumlulukları gibi başlıklarda derinlikli bir çerçeve sunuyor.
MarIana Mazzucato’nun kitabı yaklaşık bir yıl önce Koç Üniversitesi Yayınları arasında, Esin Soğancılar’ın çevirisiyle Türkiye’deki okurlarla buluştu. Bu dergide tanıttığımız kitapları izleyenler bilir; temel amacımız, sözünü ettiğimiz eserlerin neden okunması gerektiğini gerekçelendirmektir. Mazzucato’nun kitabı, okuyucu açısından pek çok yönüyle önem taşıyor.
yerleşik doğruları sorguluyor
Yazar, öncelikle iktisadi kararları etkileyen; ne üreteceğimizi, nasıl üreteceğimizi ve kimin için üreteceğimizi belirleyen, “yerleşik doğru” haline getirilmiş kuramların bizi güvenli bir geleceğe taşımadığını anlatıyor. Değişen bilimsel ve teknolojik yapı, çözülen kurumlar ve artan eşitsizliğin ardındaki “bakış açılarımızın eksikleri”ni irdeliyor. Piyasa kurumlarının arızalarını onarma yerine, yeni yapılar oluşturma, işlevler geliştirme ve kültür yaratma ihtiyacı hakkında farkındalık oluşturma çabasının izini sürüyor.
İktisadi kararlarımızı etkileyen kurumlara dayalı modelleri oluşturan “varsayımlar” tarihsel bir perspektifle sorgulanıyor. Yazar, “özel kesim verimli, devlet verimsiz” söyleminin bir “mantıra” olduğunu, çok sayıda örnekle ortaya koyuyor ve bu yerleşik kabullerin terk edilmesi gerekçelerini üretiyor.
Özellikle içinde bulunduğumuz süreçte, hepimizi ilgilendiren “devlet kapasitesinin diri tutulması ve krizlerin daha ehven koşullarda savuşturulması” için geçmişin yanlışlarının dökümünü yapıyor; gelecekte nasıl bir yol izlenmesi gerektiği de kitabın yazılışındaki ana kaygıları oluşturuyor.
İddialı amaçlara yönelme ve çözüm odaklı bir yaklaşım geliştirme gereğini vurgularken, amaç ve misyon netliğinin yaratacağı etkiyi tartışarak ezberleri bozmaya uğraşıyor.
Misyonların yarattığı sonuçlar
Özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrasında “çabaları yönlendiren ve bütünleştiren misyonların” yarattığı sonuçlardan hareketle, aşırı basitleştirilmiş anlatımların peşine takılmamak gerektiği de kitaptaki ana düşüncelerden bir başkasını oluşturuyor.
Yazar, yeni bir dünya düzeninin kuruluş aşamasında olduğumuzu ve bu düzen içinde yer alabilmek için “devlet-özel kesim işbirliğinin” kritik bir önem taşıdığını belirtiyor. Bu işbirliğinin “girişim modellerinin ve değer zincirlerinin merkezine yerleşmesi” çağrısını yapıyor.
Merkezi planların neden tek başına yeterli olmadığını sorgulayan Mazzucato; iş dünyasının finansallaşması, istihdam sorunları, iklim krizi, kapasite üretemeyen ve yavaş çalışan devletlerin yol açtığı kaynak kaybı ve ahlaki yozlaşma gibi başlıkları da ele alıyor.
Kitabın derinliklerine inenler, iktisatta kullanılan araçların yeni koşullara nasıl uyum sağlayabileceğini ayrıntılı biçimde keşfediyor. Akademik bir dikkatle okuyanlar yeni kavramsal araçlar edinirken, iş dünyasında pratik uygulamalarla ilgilenenler de önemli çıkarımlar elde edebiliyor. “Piyasa başarısızlığı teorisi”, “Pareto verimliliği”, “olumlu ve olumsuz dışsallıklar”, “aktörlerin ekonomik performansları” ve özellikle “büyük dönüşümlerde kamunun işlevleri” gibi konular, geniş ufuklu bir düşünme alanı açıyor. Kitap, “en iyi” ya da “en kötü” arayışı yerine, “uygun olan dengeyi” aramanın önemini vurguluyor.
Yakın geçmişte revaçta olan “taşeronlaşma” üzerine farklı görüşler sunarak, okurun düşünce dünyasını zenginleştiriyor.
Can suyu vermekle yetinemez
Devletlerin yalnızca “can suyu” vermekle yetinmemesi, aksine misyon odaklı inisiyatiflerle yeni dünya düzeninde daha etkin rol üstlenmesi gerektiği güçlü biçimde gerekçelendiriliyor. Kitabın ana kaygılarından biri de, “piyasa başarısızlıkları teorisinin” sinsi etkilerini sorgulamak. Kamusal değer, kamu-özel kesim ilişkileri, sivil inisiyatifler ve toplumsal etkileşim dinamikleri üzerine düşündürerek okurun zihnini açıyor.
Büyük projelerin çığır açıcı özelliklerine ilişkin açıklamalar, ülkemizi yeni dünya düzenine taşıma arayışında olanlar için önemli bakış açıları sunuyor.
“Misyon ve anlam üretme” başlığı altında; sürdürülebilir kalkınma, kurumların rolü, gönüllülük, yenilikçilik ve cesur hedefler gibi kavramlar etrafında kapsamlı bir düşünce alanı oluşturuluyor. Özel misyonların önemi, kurumların misyona öncülük etmeleri, modern toplumlarda misyon odaklı başarılar, yenilik ve gönüllük bağlamı, cesur ve ilham verici misyon ihtiyacı, misyon geliştirmede ödüllerin önemi, kamu kurumlarının proje portföyü konularında da derin bilgi aktaran bir kitaptan söz ediyoruz.
Misyon ekonomisinin hayata geçirilmesinde karşılaşılabilecek katılım sorunları, deneyim eksikliği, çıkar grupları arasındaki çatışmalar gibi meseleler de ele alınıyor.
Kitabı alıcı ruhla okuyanlar, “değer yaratmada kolektif süreçleri yeni bir yaklaşımla ele almanın” gerekliliğiyle yüzleşiyor. Piyasa aksaklıklarını tamir etmek yerine, birlikte yeni yapılar kurmanın önemi güçlü biçimde vurgulanıyor.
Sanal değil gerçek kaynaklara dayanma, borç ve faiz ilişkisi, devlet açıkları, bütçe politikaları, para yardımları, enflasyon etkisi ve misyon projelerinin uzun vadeli sonuçları gibi başlıklar da dikkatle incelenmesi gereken alanlar arasında.
Mazzucato’nun kitabını öğrenme arzusu ile okuyanlar, eşitsizliği azaltmada “ön bölüşümün” önemini düşünürken; riskin paylaşılması, ödüllendirme mekanizmaları, devletin yatırımcı rolü, değer bölüşümü ve yatırımların sosyalleştirilmesi gibi konularda da yeni fikirlerle karşılaşıyor.
Özge Öner’in daha önce tanıttığımız “Herkes Biliyor Geminin Su Aldığını” kitabında yerelden küresele uzanan bakış açısı, Mazzucato’nun “Misyon Ekonomisi” yaklaşımıyla birlikte daha da anlam kazanıyor.
Sonuç olarak bu kitap, yalnızca geçmiş bilgi birikimimizi sorgulatmakla kalmıyor; yeni dünya düzenini kurarken nasıl bir tutum almamız gerektiğini de tartışmaya açıyor. Yeni koşullar, yeni kuramlar, yeni modeller ve yeni araçlar üzerine düşünmek isteyen herkes için güçlü bir rehber niteliği taşıyor. g
MİSYON EKONOMİSİ
KAPİTALİZMİ DEĞİŞTİRMEK İÇİN CÜRETKÂR
BİR REHBER
Mariana Mazzucato
Türkçesi:
Esin Soğancılar
Koç Üniversitesi
Yayınları
