Bir önceki yazımızda imalat sanayiinde farklı teknoloji düzeylerinde son 10 yılda gerçekleşen performansı karşılaştırmalı olarak ele almıştık. Yüksek teknolojideki toplam rakamlardaki hızlı artışa karşın girişim başına verimlilik gelişmesinde yüksek teknolojinin orta ve düşük teknolojinin gerisinde kaldığını, hatta 10 yıl öncesinin çok altına düştüğünü ele almıştık.
Şimdi bu ilginç durumun yüksek teknoloji sınıfında yer alan sektörlerin her birinde nasıl tezahür ettiğini, aralarında farklar olup olmadığına bakacağız.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun da kullandığı sınıflamaya göre yüksek teknoloji grubunda değerlendirilen iki ana sektörler temel eczacılık ürünlerinin ve eczacılığa ilişkin preparatların imalatı ile bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatı ve bir alt sektör olan hava ve uzay araçları ve ilgili makinelerin imalatı.
TÜİK eczacılık ürünleri imalatı sektöründeki ciro verilerini, sektörde faaliyet gösteren az sayıdaki girişimin cironun çok büyük bölümünü gerçekleştirmesi nedeniyle, firma bilgilerinin gizliliğini sağlama kuralı gereği gizli tutuyor. Eczacılık ürünlerindeki ciro verileri hariç üç sektörün 10 yıllık performansını değerlendirmek mümkün. Üç yüksek teknoloji sektöründeki girişim, çalışan, ciro, üretim ve katma değer gelişmelerine baktığımızda öne çıkan noktalar şöyle:
- 2015 ile 2025 arasındaki 10 yıllık sürede her üç yüksek teknoloji sektöründe de girişim sayısı oldukça hızlı bir artış göstermiş. Eczacılık sektöründe faaliyet gösteren girişim sayısı 10 yılda yüzde 165, elektronik sektöründe yüzde 152 ve havacılık sektöründe yüzde 394 artmış.
- Üç sektörde de çalışan sayısındaki artış, girişim sayısındaki artış hızlarından çok daha düşük bir hızla artmış. Çalışan sayısı 10 yılda eczacılık sektöründe yüzde 56, elektronik sektöründe yüzde 71 ve havacılık sektöründe yüzde 206 artmış durumda.
- Çalışan sayısı girişim sayısından çok daha yavaş arttığı için girişim başına ortalama çalışan sayısı 10 yıl öncesine göre ciddi bir düşüş göstermiş. Eczacılık sektöründeki girişimlerde ortalama çalışan sayısı 2015 yılına göre yüzde 41, elektronik sektöründe yüzde 32, havacılık sektöründe ise yüzde 38 düşmüş.
- Bu sektörlerde genel olarak cirolardaki artış hızı, üretim değerindeki artış hızının üzerinde. Faktör maliyetiyle katma değer artış hızı ise ikisinden de daha yüksek. Eczacılık ve elektronik sektörlerinde katma değer artış hızı üretim değeri artış hazını ikiye katlıyor. Son dönemde çok yüksek teknolojinin popüler yıldızı haline gelen havacılık sektöründe ise üretim artış hızı ile katma değer artış hızı birbirine eşit düzeylerde.
- Eczacılıkta 10 yılda üretim reel olarak yüzde 57 artarken katma değer artışı yüzde 108’i, elektronik sektöründe ise üretim yüzde 64 artarken katma değer artışı yüzde 148’i bulmuş. Buna karşın havacılık sektöründe üretim değeri yüzde 234, katma değer ise yüzde 236 artmış durumda.
- Toplamda kayda değer bir ciro, üretim ve katma değer artışı olmasına karşın girişim başına verimde üç sektörde de 10 yıl öncesine göre düşüş var. Girişim başına ortalama üretim reel olarak eczacılıkta yüzde 41, elektronikte yüzde 35, havacılıkta yüzde 32 düşmüş. Girişim başına ortalama katma değerde ise 10 yıl öncesine göre eczacılıkta yüzde 21, elektronikte yüzde 2, havacılıkta da yüzde 32 reel düşüş var.
- Buna karşın çalışan başına verimlilik göstergelerinde genel olarak yükseliş var. Özellikle çalışan başına katma değer artışı öne çıkıyor. Çalışan başına katma değer eczacılıkta 10 yıl öncesine göre reel olarak yüzde 33, elektronikte yüzde 45 artmış. Yüksek teknolojinin popüler sektörü havacılıktaki çalışan başına katma değer artışı yüzde 10 ile çok daha aşağılarda yer alıyor.
Bu veriler yüksek teknoloji sektörlerinde girişim sayısı ve çalışan sayısında oldukça hızlı bir nicel artış olmasına karşın girişim başına verimlilikte tam tersine kayda değer bir gerileme yaşandığını gösteriyor. Üretim ve katma değerdeki hızlı artışın esas olarak çalışan verimliliğiyle sağladığı görülüyor.
