ŞEBNEM TURHAN
Sıkı para politikasının etkisiyle yükselen finansman maliyetleri ve makroihtiyati önlemlerin krediye erişimi kısıtlaması nedeniyle şirketler, son yıllarda tahvil ihraçlarını hızlandırdı. Büyüyen piyasa, fon krizi sonrasında zorlu bir dönemden geçiyor. Özel sektör eurobondlarında ve TL cinsi tahvillerinde yükselen faizlerin yanı sıra temerrüt açıklamaları da arttı. Yabancı yatırımcılar, fon krizi sonrasında TL cinsi tahvillerde 1,3 milyar doları aşkın satış yaparken ödeme sıkıntıları nedeniyle Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası devreye girdi. TCMB, tahvil itfası için kullanılan kredileri bankalara yönelik kısıtlamalardan muaf tuttu. Uzmanlar, büyük şirketlerin tahvillerinde sıkıntı yaşanmayacağına dikkat çekerken bankaların ise sıkıntıdaki şirketlere kredi açmakta çok da iştahlı olmayacağına vurgu yaptı.
Banka hariç ihraç 706,2 milyar lira
Haziran 2023 sonrasında uygulanmaya başlanan sıkı para politikası ve ona eşlik eden makroihtiyati önlemler, şirketleri finansman ihtiyaçlarını banka dışı kaynaklardan karşılamaya yöneltti. Bu dönemde halka arzlar yoğunlaşırken özel sektör tahvil ihraçları da önceki dönemlere göre çok daha büyük rakamlara ulaştı. Hem içeride hem de dışarıda özel sektör tahvil ihraçları, yerli ve yabancı yatırımcılardan ilgi gördü. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) verilerine göre, genel yönetim dışı sektörlerin yurt içi tahvil ihraçlarının büyüklüğü, 1 trilyon liraya yakın bir tutarla 992,8 milyar lira seviyesinde. Bu büyüklüğün 286,5 milyar lirası banka ihraçlarından oluşuyor. Şirketleri, kooperatifleri, bireysel işletmeleri veya kamuya ait olsa da ticari faaliyet gösteren şirketleri kapsayan finansal olmayan kuruluşların ihraçları, 188 milyar lira seviyesinde. Bir de diğer finansal aracıların ihraçları var. Bu grubu aracı kurumlar, finansal kiralama, faktoring ve varlık yönetim şirketleri, yatırım ortaklıkları ve tarım kredi kooperatifleri oluşturuyor. Bunların toplam ihraç stoku ise 518,2 milyar lira seviyesinde. Yani banka dışı kurumların toplam ihraç stoku 706,2 milyar lira. 16 Ekim itibarıyla toplam 992,8 milyar liralık ihraç stoku bulunuyor. Bu rakam, fon krizi öncesindeki hafta 1 trilyon 71 milyar lira seviyesindeydi. Her ne kadar düşüş yaşansa da geçen yılın aynı haftasına göre toplam devlet dışı tahvil ihracı yüzde 60,7, banka dışı kurumların tahvil ihracı ise yüzde 54,4 artmış durumda.
Geçen hafta fon krizinin etkileriyle yurt içinde beş şirket tahvil ödemelerini gerçekleştiremedi. Tarfin Tarım, Alnus Yatırım, Alves Kablo ve Fikret Petrol tahvil ödemelerini yapamadı ve temerrüde düştü; Ata Varlık Kiralama’nın ihraç ettiği ve kullanıcısı Fikret Petrol olan tahvilin ödemesi de gerçekleştirilemedi. Öncesinde de Tera Yatırım Bankası ve Hedef Holding ödemelerini gerçekleştirememişti. Yurt dışında da tahvil ödemeleriyle ilgili sıkıntılar, geçen haftanın en önemli gündem maddesi oldu. Zorlu Enerji, 23 Ekim’de vadesi dolan eurobond ödemesiyle ilgili ödeme tarihinin yeniden planlanması talebinde bulundu. Tüm bu gelişmeler, yabancı yatırımcıların talebini de etkiledi.
Fon krizi sonrasında 1,3 milyar dolar satış
TCMB verilerine göre, 15 Eylül’den bu yana yabancı yatırımcıların özel sektör tahvillerindeki satışı 1,3 milyar doları aşarken bu tahvillerdeki toplam stokları 3 milyar 39 milyon dolara geriledi. Yatırım fonu krizi öncesinde yabancıların özel sektör tahvillerindeki stoku 4,6 milyar doları geçmişti. Buna karşılık yılbaşından bu yana yabancı yatırımcıların en çok ilgi gösterdiği TL cinsi menkul kıymet, 2,8 milyar dolara yakın net girişle özel sektör tahvilleri olmaya devam etti. Devlet tahvillerinde aynı dönemde yabancıların net girişi 1,7 milyar dolar, hisse senetlerinde ise 1,4 milyar dolarda kaldı. Yatırım fonu krizi sonrasında yabancı yatırımcılar, hisse senetlerinden net 278 milyon dolarlık, devlet tahvillerinden de net 601,5 milyon dolarlık çıkış gerçekleştirdi.
Bankalar riski üstlenmek istemeyebilir
Yurt içinde ve yurt dışında yapılan ihraçlarda yaşanan ödeme sorunları, TCMB’yi de harekete geçirdi. TCMB, TL cinsi ticari kredi büyüme sınırı istisnalarında yaptığı değişiklikle banka dışı özel sektör kuruluşlarının yurt içinde TL cinsinden ihraç ettikleri borçlanma araçlarından yıl sonuna kadar itfası gelenlerin ödenmesi amacıyla kullandırılacak TL kredileri, kredi büyüme sınırından istisna tuttu. Uzmanlar, TCMB’nin tahvil ödemelerindeki sıkıntılardan tedirgin olduğunu belirterek bankaları devreye almaya çalıştığını dile getirdi. Uzmanlar, şirket tahvillerindeki riskin bankalara aktarılması gibi bir durumun da oluşabileceğine dikkat çekerek bankaların bu şirketleri fonlamakta çok da iştahlı olmayacağına işaret etti. Şirketlerin zaten bankalardan kredi alamadıkları için tahvile yöneldiğini vurgulayan uzman, halka arzların da durmasıyla şirketlerin finansmana erişiminin daha da zorlaşacağını söyledi. Büyük şirketlerde ve tahvillerinde bir sorun beklemeyen uzman, küçük şirketlerin tahvillerinde ve bu tahvillerin piyasasında sıkıntı ve risk yaşanabileceğini kaydetti.
Küçük ölçekli şirketlerde temerrüt beklenebilir
BBVA Küresel Piyasalar Strateji Direktörü Tufan Cömert, haftalık raporunda Türk özel sektör tahvillerindeki ciddi satış baskısının, doğrudan finansal güçlüklerle karşı karşıya kalan ihraççıların ötesine geçtiğini vurguladı. Cömert’in analizine göre, satış baskısına birkaç faktör katkıda bulunuyor. Bunların başında Vestel’in yapılandırma teklifi geliyor. Aynı zamanda havacılık sektöründe yükselen maliyetler ile yatırım fonlarındaki sıkıntılar da tahvil piyasasında baskı yaratıyor. Cömert, borçlanma piyasasında geniş çaplı bir sorun yaşanması riskini sınırlı görse de harekete geçmek için daha fazla netlik bekleneceğini kaydetti. Cömert, analizinde gelişmelerin, borçlanma aracı ihraçlarının finansmanında büyük ölçüde yerel yatırım fonlarına bağımlı olan daha küçük ölçekli şirketlerin finansman modeline ilişkin endişeleri artırabileceğine dikkat çekerek “Likidasyon süreci ilerledikçe ve yeniden finansmana erişim zorlaştıkça, münferit yeni temerrütlerin yaşanması muhtemel görünmektedir. Sistemik bir finans sektörü krizi riskini hâlâ sınırlı görmekle birlikte, şirket kredi piyasasının likidite, yeniden finansman ve geri kazanım risklerini açıkça yeniden değerlendirdiği bir süreçten geçilmektedir” dedi.
