Yabancıların Türkiye’de yaptığı doğrudan yatırımların nasıl azaldığını, buna karşılık yurt içi yerleşiklerin yurt dışındaki yatırımlara nasıl ağırlık verdiklerini bu köşede dün detaylı olarak aktardım. Peki yurt içinde ve dışında yapılan bu yatırımlar sonucu elde edilen kârdan gerçekleştirilen transferler ne durumda dersiniz…
Ama öncelikle şunu söylemek gerek. Yapılan yatırım sonucu sağlanan kârı yatırımcıların diledikleri gibi kullanmaya elbette hakları var. Zaten aksi düşünülemez.
Dolayısıyla özellikle hem bir yandan yabancı yatırımların azaldığından dem vurup hem de bu yatırımlardan çok kâr elde edildiği ve bunun yurt dışına çıkarıldığı gibi bir yakınma tam da Demirel’in ifadesiyle abesle iştigal olur.
Bugün yalnızca bir saptamada bulunmak ve pek üstünde durulmayan doğrudan yatırımlardan sağlanan kârla ilgili döviz giriş çıkışını yıllara göre detaylı olarak aktarmak istiyorum.
Kâr transferinde rekor
Merkez Bankası’nın ödemeler dengesi verileri yabancıların Türkiye’deki doğrudan yatırımlardan elde ettikleri kârdan gerçekleştirdikleri transferin bu yılın temmuz ayı itibarıyla yıllık bazda rekor düzeye ulaştığını gösteriyor.
Yabancıların temmuz itibarıyla son bir yıldaki kâr transferi 7,9 milyar dolar oldu.
Aynı dönemde Türk yatırımcılar da yurt dışında yapmış oldukları doğrudan yatırımlardan dolayı Türkiye’ye 2,6 milyar dolar getirdi.
Buna göre son bir yıldaki net kâr transferi negatif 5,3 milyar dolar olarak gerçekleşti.
Bir dönem gelen daha fazlaydı
Tabloda dikkatinizi çekecektir. 2000 yılından bu yana olan dönemde iki yıl hariç yurt dışına yapılan kâr transferi, Türkiye’ye yapılandan daha fazla.
2000 ve 2001 yıllarında çok az da olsa Türkiye’ye yapılan kâr transferi, yurt dışına yapılandan daha fazlaydı. Hem yerli yatırımcı sanıldığı gibi yurt dışında yalnızca son yıllarda yatırım yapmadı ki. Son yıllarda bu yatırımların artması Türkiye’deki ve dünyadaki değişen koşulların bir sonucu ama yurt dışında çok eskiden de yatırım yapılmıştı. Bu yatırımlar çok büyük boyutlu değildi ama vardı. Kaldı ki yurt dışında yatırım yapmanın yanlış bir tarafı da yok.
Türkiye ilk dış yatırımını finans alanında İş Bankası’nın 1930’larda Almanya ve Mısır’da açtığı şubelerle gerçekleştirdi.
1970’lerde müteahhitlik şirketleri kuruldu. İzleyen yıllarda Şişecam, Anadolu Grubu, Vestel ve Beko yurt dışında yatırım yaptı.
Yatırım tutarıyla kıyaslanamaz
Şimdi akla hemen bu kâr transferlerinin ne kadarlık bir yatırım karşılığında yapıldığı sorusu gelebilir.
Ne var ki herhangi bir yıldaki transferin hangi yılın yatırımı karşılığı olduğu bilinemeyeceği için takvim yılı bazında bir kıyaslamaya gidilip “Şu yıl şu kadarlık yatırım söz konusu olmuştu, buna karşılık şu kadar kâr transferi gerçekleştirildi” gibi bir değerlendirme yapılamaz. Böyle bir değerlendirme tümüyle yanlış olur.
Ancak uzun dönemli yatırım stoku ile kâr transferi toplamını karşılaştırmak belki, o da belki kısmen doğru sayılabilir.
Kısmen doğru dememin sebebi şu; doğrudan yatırımlar içinde gayrimenkul alımları da var. Bu alımları kâr doğuran klasik bir yatırım gibi düşünmek doğru olmaz. Kaldı ki yurt dışındaki gayrimenkul alımlarına ilişkin veriler ancak 2017’den bu yana olan dönem için biliniyor, daha önceki yıllar için bu veriler açıklanmıyordu.
TCMB’nin kâr transferi tanımı
Doğrudan yatırımlardaki kâr transferi, yalnızca faaliyetlerden elde edilen kârı kapsamıyor. Bu konuda en iyisi Merkez Bankası’nın detaylı olarak aktardığı tanıma göz atmak:
“Bu kalemde yurt dışında yapılan doğrudan yatırımlar nedeniyle yurt içine yapılan kâr transferleri (dağıtılan kârlar) ve yeniden yatırıma dönüştürülen kârlar ile yurt içindeki doğrudan yatırım şirketince (ana ortak, iştirak ya da grup şirketi) yurt dışındaki şirkete sağlanan kredilere ilişkin faiz gelirleri, gelir olarak kaydediliyor.”
Tersi olması durumunda, yani yatırımın yurt içinde yapılması durumunda söz konusu kâr transferleri ve faiz ödemeleri ise bu kez kayıtlara gider olarak yazılıyor.
