Küresel piyasalar yeni haftaya iki ayrı cepheden gelen baskıyla başladı. Bir tarafta Ortadoğu’da arz riskinin yeniden büyümesiyle Brent petrol 108 dolar sınırına dayanırken, diğer tarafta yapay zeka sektörünün en güçlü isimlerinden gelen karamsar mesajlar teknoloji hisselerinde satışları tetikledi. Böylece yatırımcıların karşısına aynı anda hem “daha yüksek enflasyon ve faiz” hem de “daha düşük AI yatırımı” riski çıktı.
Petrol cephesindeki son gelişme, Körfez ülkeleri ile İran arasında Hürmüz Boğazı’nın geleceğini görüşmek üzere Umman’da yapılması planlanan toplantının ertelenmesi oldu. Görüşmenin ertelenmesi, bölgedeki tansiyonun düşürülebileceği beklentilerini zayıflatırken, Suudi Arabistan’ın insansız hava aracı saldırısı sonrası Doğu-Batı petrol boru hattını kapatması arz endişelerini daha da büyüttü. Brent dün yüzde 3’e yakın yükselerek 107-108 dolar bandına çıktı. WTI petrolü de 105 doları geçti.
Borsaları sarsıyor
Petrol fiyatlarındaki çıkış hisse senedi piyasalarında düşüş getiriyor. Zira, petrolün geldiği seviyeler üzerinde kalması ise yalnızca enerji şirketlerini ilgilendirmiyor. Yakıt maliyetlerindeki yükseliş taşımacılıktan sanayiye, havacılıktan gıda üretimine kadar geniş bir alanda maliyetleri artırıyor. ABD’de ağustos üretici fiyatlarının yıllık artışının yüzde 5,4’e çıkması da enerji şokunun enflasyon üzerindeki etkisini yeniden gündeme taşıdı.
Tahvil faizi yüzde 5’e dayandı
Petrolün yeniden yükselişe geçmesi ayrıca merkez bankalarının faiz indirimi beklentilerini de zayıflatıyor. ABD 10 yıllık Hazine tahvilinin getirisi yüzde 4,98 ile 2023’ten bu yana en yüksek seviyelerine yaklaşırken, piyasalar Fed’in bu hafta 25 baz puanlık faiz artırımına gitme ihtimalini yüzde 80’in üzerinde fiyatlıyor. Yüksek petrol enflasyonu artırarak faizleri yukarı iterken, yüksek tahvil getirileri de hisse senetlerinin cazibesini azaltıyor.
Diğer yandan petrolün yarattığı “daha yüksek enflasyon- daha yüksek faiz” baskısına, AI cephesinden “daha yavaş yatırım ve daha düşük büyüme” endişesi ekleniyor. Petrol yükselirse enflasyon ve faiz baskısı büyüyecek; AI yatırımları yavaşlarsa büyüme ve şirket kârları sorgulanacak. İki riskin aynı anda güçlenmesi ise yatırımcıları daha savunmacı pozisyonlara itiyor.
KÜRESEL ARZIN YÜZDE 4’Ü TEHLİKEDE
Piyasanın asıl korkusu ise fiyatın geldiği seviyeden çok, arz kesintisinin ne kadar süreceği. Reuters kaynaklarına göre Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz’deki Yanbu limanına petrol taşıyan Doğu- Batı hattı yeniden çalışmazsa, ülkedeki ihracat stokları yalnızca 5-7 gün yetecek. Hat yaklaşık 4 milyon varil/gün petrol taşıyor; bu miktar küresel arzın yaklaşık yüzde 4’üne denk geliyor. Dolayısıyla hattın birkaç gün içinde devreye alınamaması, piyasadan küresel arzın yüzde 4’üne kadarının çekilmesi riskini doğuruyor. Suudi Arabistan’ın üretimi de savaş öncesindeki seviyelerden ciddi biçimde gerilemiş durumda. Riyad’ın OPEC’e bildirdiği verilere göre üretim, şubat ayındaki 10,9 milyon varil/günden ağustosta 6,2 milyon varil/ güne kadar geriledi. IEA da küresel petrol arzının bu yıl günlük 5,7 milyon varil, yani yaklaşık yüzde 6 azalabileceği uyarısında bulunuyor.
AI PATRONLARINDAN “YAVAŞLAYIN” ÇAĞRISI
Yapay zeka cephesinden gelen mesajlar piyasadaki ikinci büyük endişeyi oluşturdu. Anthropic CEO’su Dario Amodei, yapay zeka modellerinin geliştirilme hızının yavaşlatılması çağrısında bulundu. Amodei, yapay zekânın kötüye kullanımına ve güvenlik risklerine ilişkin kaygıların arttığını belirterek daha fazla zaman kazanılması gerektiğini savundu. Çağrıya OpenAI CEO’su Sam Altman ve xAI’nin sahibi Elon Musk da destek verdi. Altman ayrıca OpenAI’ın bu yıl halka arz planını güvenlik gerekçeleriyle erteledi. Bunun ilk yansıması Asya’da görüldü. SoftBank yüzde 10’un üzerinde gerilerken, SK Hynix, Samsung Electronics, Kioxia ve TSMC gibi AI tedarik zincirinin önemli oyuncularında sert kayıplar yaşandı.
