Sermaye piyasasında yaşananların ardından, “erken uyarı sistemi”nin kurulması gündemin ön sıralarına çıktı. Böyle bir sistem kurulacaksa, bence asıl bakılması gereken yer New York yani Wall Street.
Çünkü New York Borsası’nda mantık, olay gerçekleştikten sonra soruşturma başlatmak değil. Piyasa sürekli taranıyor. Sistemler fiyatı, işlem hacmini, emirleri, iptalleri ve emir defterindeki değişimleri izliyor.
Bir şirketin saat 14.00’te piyasayı ciddi biçimde etkileyebilecek bir açıklama yapacağını düşünelim. Saat 13.42’de bir hesap, hissenin normal işlem hacminin çok üzerinde alıma başlıyor. Fiyat hareketleniyor. Sistem burada “suç işlendi” demiyor. “Bu hareket normal değil, bakılması gerekiyor” diye alarm üretiyor.
Hangi hesap ne zaman emir verdi? Hangi emir gerçekleşti, hangisi iptal edildi? Aynı kişilerle bağlantılı başka hesaplar var mı? Pozisyon açıklamadan hemen önce mi alındı? Açıklamanın ardından satılıp kazanç sağlandı mı?
Bizde ise süreç çoğu zaman burada tıkanıyor. Bir hissede olağandışı fiyat veya işlem hareketi görülüyor. Şirkete soruluyor. Şirket KAP’a, “Kamuya açıklanmamış özel bir durum bulunmamaktadır” açıklaması gönderiyor.
Ama sonra gariplikler yine devam ediyor.
Fiyat hareketi sürüyor, işlem hacmi yüksek kalıyor, başka hesaplardan işlemler geliyor. Buna rağmen alarmın ardından takip sürmüyor.
Oysa şirketin böyle bir açıklama yapması, hissedeki olağandışı hareketin nedenini açıklamıyor. Sadece kamuya açıklanmamış bir özel durum olmadığını söylüyor. Acaba doğru mu söylüyor? Hissesinde gerçekten ne olduğu bilmiyor mu?
Peki hisse neden hareket etti? Kim aldı, kim sattı? Emirler neden verildi ve neden iptal edildi? Bağlantılı hesaplarda ne oldu?
Daha önemlisi, şirketin açıklamasından sonra olağandışı hareket devam ediyorsa sistem neden ikinci kez alarm üretmiyor?
Erken uyarı, şirkete bir kez soru sorup cevabı KAP’a koymak olmamalı. Şirket “Bende kamuya açıklanacak bir şey yok” diyebilir. Peki piyasa başka bir şey söylüyorsa?
Fiyat, hacim ve hesap hareketleri izlenmeli.
İyi bir erken uyarı sistemi, “Suç var mı?” sorusundan önce “Burada neden olağandışı bir hareket var?” diye sorar.
Çünkü bazen çanak çömlek kırılmadan önce çıkan ses, asıl uyarıdır.
Sermaye piyasasının ihtiyacı olay olduktan sonra suçluyu arayan sistem değil, olay büyümeden alarm veren sistem.
