24 Temmuz 2025 tarihli Resmi Gazete’de 20/7/2025 tarihli 7555 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda ve 635 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun yayımlandı. Defalarca mevzuat kaleme almış birisi olarak Kanunu içeriğinden çok, son dönemde sık yaşanan kanun yapma tekniği ve kaleme alınış şekli açısından örnek niteliğinde değerlendirmekten geri duramadım.
Kanunla, 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanunu, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu, 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu, 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu, 5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu ve Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun, 6550 sayılı Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun, 635 sayılı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Araştırma, Geliştirme, Yenilikçilik ve Girişimcilik Faaliyetlerinin Karşılanması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, 3146 sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Alanında Bazı Mali Hükümler Hakkında Kanun, 4857 sayılı İş Kanunu, 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda değişiklikler yapılmıştır.
Torba kanun nedir?
Bahsettiğimiz Kanun içerik itibariyle tam olarak torba kanundur. Torba kanun, son dönemde sıkça başvurulan bir yasama yöntemidir. Adından da anlaşılacağı gibi, birden fazla ve çoğu zaman birbirinden tamamen farklı konuları tek bir kanun teklifi olarak görüşülmesi ve yasalaşmasıdır.
Torba kanun, yasalaşma sürecinin daha pratik olması nedeniyle başvurulan bir yöntemdir. Torba kanunun adı, genel olarak değişiklik yapılan ilk kanunun adı ile sonrasında “bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına dair kanun” olarak belirlenmektedir. İlk kanun ise, kanun numarası en düşük olan, dolayısıyla en eski olan kanundur.
Torba kanunlar, birden fazla kanunları içerdiği için doğal olarak birden fazla bakanlığın görev alanlarını da içerir. Genellikle uzun ve dağınık bir madde yapısına sahiptir. Her bir konunun ayrı bir yasama süreci ve tartışması yerine tek bir metinde tüm konular birazda acele ve pratik bir şekilde sonuçlandırılır. Bu yönüyle teklifler, söz hakları, komisyon görüşmeleri gibi süreçler açısından zaman kazandırır ve yasama sürecini hızlandırır.
Torba kanunlar pratiktir ama demokratik değildir diyebiliriz. Öncelikle, torba kanunla birçok alan düzenlendiği için konuların kaybolma riski bulunmaktadır. Diğer taraftan, düzenlemeler konusunda kamuoyu tarafından yeterli bilgilendirme olmaz. Kamuoyu denetimi dışında yasama süreci gerçekleştiğinden şeffaflık sorunu vardır diyebiliriz.
Anayasa ve Meclis İç Tüzüğü ile yasama süreci şekillendirilmiştir. Kanunların konusunda uygunluğu ilkesi ve TBMM’nin çalışma standartları açısından torba kanun yasama sürecine istisnai uygulama denebilir. Ancak, bu uygulamanın istisna yerine sürekli kullanılmasının yasama tekniğine aykırı olduğunu söylemek yanlış değildir.
Yasama sürecinde birbirinden kopuk farklı konuların olması. milletvekillerinin teklif metinlerine yoğunlaşmasını zorlaştırır. Dolayısıyla. metinler anlaşılması için değil anlaşılmaması için kaleme alınır. Bu nedenle el kaldırılarak onaylanan metinler kimi zaman oylayanların bile fark edemediği metinlerdir.
Bu şekilde yürürlüğe giren kanunlar, bir taraftan kanunların bütünlüğünü bozar diğer taraftan mevzuatın takibini zorlaştırır.
Sonuç olarak torba kanunlar normal kanunlara göre daha az anlaşılan kanunlardır.
Yazılış tekniği örneği
7555 sayılı Kanunun, 1567 sayılı Kanunun bir maddesinin sadece bir fıkrasında yapılan değişikliğe ilişkin madde hükmü şu şekildedir:
“MADDE 2- 1567 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin … beşinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “ticari” ibaresi “yetkisiz” şeklinde ve “bir aydan altı aya kadar, tekrarı halinde ise sürekli olarak” ibaresi “bir ay süreyle” şeklinde değiştirilmiş, fıkraya birinci cümlesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki cümle eklenmiş, mevcut ikinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, mevcut ikinci cümlesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki cümle eklenmiş, mevcut üçüncü cümlesinde yer alan “Hazine Müsteşarlığının” ibaresi “Hazine ve Maliye Bakanlığının” şeklinde … değiştirilmiştir.
‘Yetkisiz faaliyetin idari para cezasına ilişkin idari yaptırım kararının kesinleştiği tarihi izleyen beş yıl içinde tekerrürü halinde idari para cezası üst sınırdan uygulanır.”
‘Yetkisiz faaliyette bulunanların ilan ve reklamlarından veya yaptıkları işin mahiyetinden söz konusu iş yerini, sadece faaliyet izni veya yetki verilmesi gereken faaliyet konularında iştigal etmek maksadıyla açtıkları veya işlettikleri anlaşılıyorsa söz konusu iş yerindeki tüm faaliyetler sürekli olarak durdurulur ve idari para cezası üst sınırdan uygulanır.’
‘Bu fıkra hükümlerinin uygulanmasında dokuzuncu fıkra hükmü dikkate alınmaz.’”
Değiştirilen Kanun hükmü bir fıkra yani bir paragraftan ve 154 sözcükten ibarettir. Bu değişikliği yapmak için dört paragraflık 151 sözcük kaleme alınmış. “Maddenin beşinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir” şeklinde yazılıp fıkranın yeni hali yazılsa, çok daha kolay olacak. Bırakın konu hakkında yorum yapmayı, yukardaki metni okuyup ne yapılmak istendiğini anlamak bile hayli zor. Aslında yapılmak istenen değişikliği anlamak o kadar zor değil, ancak öyle bir yazılmış ki ne yapılmak istendiğini anlamak içi bulmaca çözmeniz gerekiyor.
Hukuk devleti ilkesi, yasaların öngörülebilir ve açık olmasını gerektirir. Bu nedenle, amacın mevzuatın anlaşılmaz değil anlaşılır olması gerekir. Mevzuatın anlaşılır olması, hukuki güvenlik, adaletin tesisi ve vatandaşların haklarının korunması için temel gerekliliktir. Sade dil kullanımı, yapısal düzenlemeler, tanımların netliği, açıklayıcı örnekler, katılımcı hazırlık süreçleri ve dijital erişim gibi yöntemler mevzuatın anlaşılırlığını artırmak için etkili araçlardır.
