Kolektif gücü gelişmenin itici gücü haline getirecek önlemleri almak siyasi irade ve bürokrasinin ortak sorumluluğudur.
Üretim örgütlenmesinin vazgeçilmez bileşenlerinden biri olan küçük iş yerlerinde üç önemli aktör önemli: İlki, iş yerlerinin sahip-yöneticileri ve profesyonelleri. İkincisi, yasal zorunluluk ve gönüllü katılıma dayalı sivil toplum kuruluşları (STK). Üçüncüsü de siyasi irade ve bürokrasi.
Küçük ölçekli iş yerlerini 27 Haziran 2025 günü “KOBİ’lerin yeniden tanımlamaya ihtiyacı var” başlıklı yazıda tartışmaya açtık. Yazıda tartıştığımız konular ilgili olanlarda karşılık buldu. 10 Temmuz 2025’te “Küçük iş yerlerine ilişkin algılarımız sorgulanmalı” başlıklı yazıda küçük iş yerlerinin bir yapı sorunu olduğu düşüncesi tartışmaya açıldı. 17 Temmuz 2025 günü, Küçük iş yerlerini yeniden tanımlamanın ‘gerek şartı’ başlıklı yazıda sahip-yönetici ve profesyonellerin sorumluluklarına değinildi. Bir sonraki yazı 24 Temmuz 2025 günü yayımlandı, “ Zurnanın ‘zırtt…’ dediği yer; Meslek Komiteleri” başlıklı yazıda STK’ların sorumluluklarına değinerek tartışalım önerisi yapıldı. Bugün, küçük iş yerlerinin gelişmesini belirleyen bileşenlerden üçüncüsünü sorgulayalım: Siyasi irade ve bürokrasinin rolü.
Algı, kaynak değerlendirme verimini etkiler
Merkez düşüncemiz şöyle: Küçük iş yerleri önce kendi gücünü geliştirmeli ve ağırlıklı olarak kendi gücüne dayanmalı. Büyük gücü -içerdeki güç- yaratarak etkili olabilmek için STK’lar gerçek işlevlerini yerine getirmeli. Kolektif güç için siyasi irade ve bürokrasiden talepler, sağlam gerekçelere dayanmalı. Kolektif gücü gelişmenin itici gücü haline getirecek önlemleri almak siyasi irade ve bürokrasinin ortak sorumluluğu. Bu bağlamda aşağıda özetle değinilen dokuz adımda öngörme ve önlem alma disiplininden asla ödün verilmemeli:
- Doğru yatırım algısı -zihne model- oluşturma: İş dünyasında genel kitle hakim eğilimlerin izleyicisi olmalı. Girişimcilerin rolü, daha önce yapılanlardan farklı işler yaparak büyümenin önünü açmaktır. Gerçek girişimciler toplumların önemli seçkin azınlıklarını oluşturur; siyasi irade ve bürokrasi girişimcilerin önünü açmalıdır. Siyasi iradenin ve bürokrasinin ülkenin gelişmesine ilişkin bilgiye dayalı tutarlı bir fikri varsa, kitle iletişimi bu alana odaklanarak, küçük iş yerlerinde verimli çalışmaları sağlanır. Zamanın ruhuna uygun medeniyet tasavvuru, kitle iletişimi özeni, küçük iş yerlerinin etkinlik ve verimliliğini yükseltir. Tersi tutumlar, verimsizliğe kapı açar. Siyasi irade ve bürokrasinin küçük ölçekli iş yerlerinde kaliteyi artırmasının ilk adımı, doğru bir algı oluşturma, uygun dil ve anlatımla ortam ve iklim oluşturmaktır.
- Yatırım iklimi yaratma ve koruma: Yatırım iklimi, jeo-ekonomik, politik, sosyal ve kültürel oluşumlardan; hükümet kararlarından, işgücü hareketlerinden, nüfus oluşumlarından, geleneklerden ve teknolojik gelişmelerin etkilerinden beslenir. Çağını iyi okuyan siyasi irade ve bürokrasi, sağlıklı ve kararlı gelişmenin iklimini yaratır: Hukuk güvencesi algısını büyütür ve çoğaltır. Kapsayıcı kurumların hakları koruma ve gelişmede olumlu rol oynayacağı anlayışını güven altına alır. Ülkenin yatırım yapmaya elverişli bir yer olduğu imajını güçlendirir ve yaygınlaştırır. Yatırımcının belirsizlikleri aşmasının önünü açarak, küçük iş yerlerinin niteliklerini geliştirici ve niceliklerini artırıcı önlemleri bütünsel bir anlayışla değerlendirerek dinamik durum değerlendirmesi mekanizmalarını işletir.
- Teşvik sistemlerini işler ve etkili kılma: Siyasi irade ve bürokrasinin temel sorumluluklarından biri de ülkedeki küçük ölçekli iş yerlerini yaygınlaştıracak teşvik sistemlerini geliştirmesidir. Teşvik sistemleri, kârlılık ve fayda maliyetle sürdürülmesi gereken alanları tanımlamalıdır. Küresel ölçekte ve ülke ölçeğinde tasfiye edilmesi gereken alanlarla fırsat alanlarını belirlemelidir. İhtiyaç ve kaynak bağlama önceliklerini netleştirmelidir. Tahsis ettiği kolektif kaynakların yerli yerine harcandığını ödünsüz bir disiplinle sorgulamalıdır. Teşvik kararları kadar, gözetim ve denetimin nasıl yapılacağının işin başında belirlenmesi önemlidir. Bu açıdan teşvik sistemlerinin verimliliğini sorgulamak ilk adım olmalıdır.
- Strateji belirleme ve paylaşma: Strateji, zamanın ruhunu iyi okuyarak, eğilimlerin fırsat ve tehlikelerini, kendi olanak ve kısıtlarımızı bilerek, ekosistemin simbiyotik ve asalak unsurlarını kavrayarak, asalak unsurların minimize edileceği yol ve yöntemleri belirlemektir. “Fark yaratma” yoludur. Doğru saptanmış, paylaşarak benimsenmiş bir strateji en büyük güçtür; stratejik konumlanması belirlenmiş küçük ölçekli yapı, ekonomiye yarar üretir; tersi zararın kaynağıdır.
- Net bilgi için veri derleme ve değerlendirme: Veri, çağımızın temel üretim güçlerinden biridir. Veri, malumatı bilgiye, bilgiyi anlamaya, anladığımızı anlamlandırmaya -insan yaşamını zenginleştirme ve kolaylaştırmaya- götüren sağlam yoldur. Veri odaklı analiz olmadan net bilgi olmaz; net bilgi olmadan kaynaklar etkin koordine edilemez; koordinasyon olmadan “odaklanma” sağlanamaz ve yaratılmak istenen sonuca ulaşılamaz.
- Platformlara erişim sağlama: Üretim, ulaşım ve iletişim teknolojileri, geçim örgütlenmesinin “platform yapılarını”, bu yapılarda ulaşım ve erişebilme koşullarını değiştiriyor. Küçük ölçekli iş yerlerinin oluşan platformlarda ulaşım ve erişilebilirlik koşullarını dikkate almayan tanımlama ve teşvik sistemi etkin ve verimli işleyemez. Platform yapıları piyasanın odaklarıdır; piyasa ağını iyi tanımak gerekir.
- Finansal erişilebilirliği kolaylaştırma: Finans sistemi, geçim örgütlenmesi ağlarının atar ve toplardamarları gibidir. Finansman araçlarının artırılması, erişilebilme kolaylığının sağlanması, etkinlik ve verimliliğinin izlenmesi de küçük iş yerlerine ilişkin politikalar geliştirmenin gerekleridir. Bu gerekleri yerine getirmek de kolektif gücü elinde tutan siyasi irade ve bürokrasinin ivedi sorunlarından biridir. Erişilebilirliği sağlamadan akışkanlıkları yükselen bir ekosistem yaratılamaz. Bu açıdan finansal araçlar ve erişim de küçük iş yerlerinin hayati öneme sahip sorunudur.
- Proje-odaklı iş yapma özeni gösterme: Tasarım açısından gelir-gider dengelerini, kaynak bağlama gerekçelerini, geribildirimle gözetim ve denetimin sağlanmasını ve birikim yeteneğini koruyarak uzun dönemli geleceğin güven altına alınmasını sağlamak için siyasi irade ve bürokrasinin geribildirimi önemlidir. Belirlenen hedeflerle ulaşılan sonuçların dinamik değerlendirilmesi mekanizmalarının işletmeleri gerekir. Üretim örgütlenmesindeki asimetrik yapılar nedeniyle bildiğim en etkili araç “proje-odaklı yönetmedir”.
- Geribildirim, onarım ve ilerleme: Her işte olduğu gibi, küçük ölçekli iş yerlerinin ekonomiye olumlu katkılarını sürdürmeleri için “ödünsüz gözetim ve denetimin” aracı olan geribildirim, aksayan yönlerin onarılması ve sağlıklı ilerlemenin sağlanmasıdır.
Kimse kendini savunmamalı
Bu yazıyı bu noktaya kadar okuyanlar kendine sormalı: Duygularım, kendimi savunmak ve kalkanlarımı kaldırmak beni yanıltır mı? Önerilen her sözcüğü sorgulayalım. Eksikleri tamamlayalım, yanlışları düzeltelim, olabilir yanlarını söyleyelim, olmazlarının gerekçelerini üretelim. Ama bir şey yapmayalım: Sorgulamaktan kaçınmayalım.
Küçük ölçekli iş yerlerinin var olma ve varlığını sürdürme koşulları köklü biçimde değişmiştir. İş yeri sahipleri de ilgili STK’lar da siyasi irade ve bürokrasi de dikkatli ve özenli olmalı. Durum yeni koşullara göre değerlendirilmeli ve uyum için herkes eteklerindeki taşı dökme sorumluluğu üstlenmelidir. Küçük işletmelerle ilgili düşüncelerini sözlü ve yazılı olarak kitlelere anlatan bizler de en az diğer aktörler kadar sorumluyuz. Ekonominin hücrelerinin sağlığını sorgulamadan, bütünün sağlıklı olmasını bekleyemeyiz.
