Çip üretiminde litografi (baskı) makinelerinde ASLM efsanesi bitiyor mu?
Batı ülkelerinin “dünya düzeninin öncüleri” olma süreci Sanayi Devrimi sonrasında başlamıştı. İngiltere’nin öncülük ettiği, İkinci Dünya Savaşı sonrasında ABD’nin üstlendiği rol, bu ülkeyi dünyanın jandarması konumuna taşımıştı. Üç asırdır egemenliğini sürdüren Batı’nın bazı alışkanlıkları, sorgusuz inanç haline getirdiği “değerler sistemi” 20’inci yüzyılın ortalarında sarsılmaya başladı. Teknolojinin insan zihninin uzantısı haline gelmesiyle şiddetlenen sarsıntı önyargıları teker teker kırıyor. Önce Japonya’nın gelişmiş ülkeler kervanına katılması, sonra Güney Kore’nin kendine özgü gelişme süreci, ardından Çin’in yakaladığı kesintisiz ve yüksek orandaki büyüme, diğer birçok ülkenin orta üst gelir eşiklerini aşması son yarım yüzyılın gelişmeleri.
ABD’de Trump ve çevresinin iktidar gücünü ele geçirince; çökme sürecindeki büyük güçlerde gözlenen refleks tekrarlanıyor: Bir altın çağ hikayesi yaratarak onun peşinde sürüklenme.
Hepimiz toplumsal örgütlenmedeki her gelişmenin kendi alternatifini yaratacağını biliriz. Trump ve çevresinin yarattığı ben-merkezci, yalıtımcı, ayıklayıcı tutum, bütün dünyada “ durumsal farkındalık düzeyinin yükselmesi” sürecini hızlandırıyor. Bu süreçle ilgili izlenmesi gereken önemli konulardan birinin de, teknolojik gelişmenin uç noktalarını temsil eden çip üretimindeki litografi( baskı) makinelerinde olup bitenler…
Hollanda’daki ASML’nin ürettiği çip baskı makinelerini tahtından indirmek için Çin’in girişimleri kadar Japonya kökenli CANON firmasının atılımların yakından izlenmesi bir fantezi değil; büyük dönüşümü yaratan teknolojik yarışın kavranmasının gerek şartı. AB ülkelerinin savunma alanındaki önceliklerini değiştirmeleri gündemin ilk sıralarına tırmanması, ülke savunmasında vekalete güvenilemeyeceğinin kanıtı. Ürün ve pazar stratejilerini yeniden kurgulama çabaları büyük güçlerin ne yapacağının belli olmayacağı bilincinin yükselmesi. Yeni bağlantı, iletişim-etkileşim, rekabet ve işbirliği odaklarının oluşturulması ihtiyacı günümüzün yadsınamaz gerçeği. Yeni ürün ve pazar ekosistemleri oluşturulması arayışları yeni bir dünya düzeninin ayak seslerinin iyice duyular hale geldiğinin işaretleri.
Çip üretiminde litografi makinesi
Yarı iletken teknolojinin en uç noktasında bulunan, yapay zekadaki gelişmelerin olumlu ve olumsuz beklentileriyle ilgili potansiyelleri belirleyen çip üretiminin kalbinde baskı makinelerindeki arayışlar var.
Hollanda’nın Eindhoven kasabasındaki makine üretimi tesisleri, çip üretiminin küresel ölçekteki kalbi. ASLM firmasının ürettiği makineleri yapay zeka işlemci çipi üretiminde bilinen en ileri teknolojiyi temsil ediyor.
Çin’in yapay zeka işlemci çiplerini üretmesini engellemek için ABD, ASML’nin gelişmiş donanımlarının Çin’e ihraç etmesini yasaklayınca, bu engeli aşmanın yolları aranıyor.
“Kötü komşu insanı mal sahibi yapar” der, halkımızın binlerce yıllık akıl birikimi. ABD’nin yasağı da Çin’de “yüksek düzeyde farkındalık” yarattı. Bazı ülkeler işlemci çiplerinin baskısını yapabilecek donanımların üretilebilmesi için milyarlarca dolarlık araştırmalar yapıyor.
Günümüzün en ileri teknolojisi olan çip üretiminde geride kalmamak için çabalar yoğunlaşıyor. Japonya’daki CANON firması, daha ucuz ve daha yalın baskı teknoloji geliştirdiğini iddia eden odaklardan bir diğeri.
Sektördeki gelişmeleri yakından izleyen bazı uzmanlar, baskı makinelerindeki gelişmelerin çok hızlı olmadığını, zaman gerektireceğini, ASML’yi aşmanın kolay olmayacağını düşünüyor.
Baskı makinesinin yapısı ve işlevleri ayrı bir yazı konusu. Bu yazıdaki merkez düşüncemiz, “ilkesiz yalıtımın kendi alternatifini yaratır; çip baskısı yapan makinelerin ihracatına konan kısıtlamaların alternatif çözümler ürettirir” varsayımına dayanır.
Bugünün odağından bakıldığında ASLM makineleri Tayvan kökenli TSCM, Samsung ve İntel tesislerinde ileri çip üretiminde en güvenilir donanımı olarak değerlendiriliyor.
Açık kaynaklardan izlediğimiz kadarıyla yakın geçmişe kadar başka hiçbir baskı makinesi “7 nanometre”- metrenin milyarda bir- altında çipleri güvenilir şekilde baskısını yapamıyordu. Yakın geçmişte ise “4 nanometre” çiplerin üretilmdiği açıklandı. ASLM’nin “14 nm” üzerindeki çip üretimini yapan makinelerde yüzde 90 paya sahip olduğu değişik yayınlarda yer alıyor. İleri düzeyde bir işlemci 100 milyardan fazla transistörü paketleyebiliyor. Baskı makineleri, katman katman yongalar üzerine transistör ve metal tel desenleri kazıyarak işliyor.
ASML’nin çip baskısı yapan makineleri rakiplerine göre birkaç katı pahalı satılıyor.
Çin, baskı makineleri temindeki güçlükleri aşmak için eski jenerasyon makinelerle ileri çip baskısı yaparken; en ileri baskıyı yapabilecek makine-donanım üzerinde çalışmalarını da alabildiğine yoğunlaştırmış durumda.
“Zaruretler maharet yaratır”
Baskı makineleri endüstrisinin öncülerinden olan CANON, nanoimprint Litografi(NIL) ile silikon levhaları damgalamada ASML donanımlarının efsanesini yıkabilir mi? CANON’un donamının aynı işlevleri yapabileceği ve rakibinden yüzde 40 ucuza satılabileceği de iddiaları yaygın gerçekliğe hangi zaman aralığında dönüşür?
NIL’in piyasada tutunması ve yaygınlaşması temel sorunlarından biri, uygulamada güven sağlaması. Bir başka sorgulanan özellik, makinelerin baskı hızının rakiple eşdüzey ya da ondan ileri olup olmayacağı.
“Zaruretler maharet yaratır” diyen özlü sözü anımsayalım. Yarı-iletken teknoloji genel teknolojiye dönüşmüştü; teknoloji rekabetinin bu alanda yoğunlaşması kaçınılmazdır. İleri düzeyde işlemci çipi üretimi, özellikle “yapay zeka yarışı” bağlamında ülkelerin ihmal edemeyeceği alanlardan biri. Çin, Japonya ya da başka ülkeler, Trump yönetiminin “aşırı yalıtımcı tutumu” karşısında “çare tükenmez” gerçekliğini kanıtlayacaktır
Hangi alanda olursa olsun, rakibimizi çaresiz bırakmaya çalışmak; rakipte “ileri düzeyde farkındalık” yaratır; net bilgi, etkin koordinasyon ve odaklanmayı güçlendir; ya yeni bir yol bulunmasını ya da yeni bir yol açılmasını sağlar.
Olup bitenleri katılımcı ve kapsayıcı değerlendirerek, hangi adımları atarsak insan ve sermaye kaynaklarımızı etkin kullanabileceğimizi, bilgi ihtiyacımızı, koordinasyon sorumluluğumuzu ve odaklanarak sonuç almayı hızlandırabiliriz. Hep birlikte düşünmeliyiz.
