ŞEBNEM TURHAN
Uygulanan para politikasının da etkisiyle son yıllarda hem yurtiçi yerleşikler hem de yurtdışı yerleşikler için TL yatırımın cazibesi arttı. QNB ekonomistleri yabancı yatırımcının carry trade stokunun yaklaşık 40 milyar dolar ile 2019’dan bu yana görülen en yüksek seviyelere yakın olduğunu vurgularken, yabancının toplam TL yatırım pozisyonunun ise 132 milyar dolara ulaştığını, bunun 93 milyar doları faiz getirili araçlardan, 39 milyar doları hisse senetlerinden oluştuğunu kaydetti.
QNB ekonomistleri Erkin Işık, Deniz Çiçek ve Şakir Oktay Gür’ün hazırladığı analizde son yıllarda TL yatırımlarının cazibesinin artmasıyla yurt dışı yerleşiklerin fon girişlerinin de güçlendiğine dikkat çekildi. Birçok gelişmekte olan ülkede olduğu gibi Türkiye’de de kısa vadeli faiz getirisi sağlamaya yönelik yatırımların, özellikle türev işlemlerle oluşturulan carry trade pozisyonlarının payının arttığına işaret eden analiz bu işlemlere ilişkin doğrudan veri yayımlanmadığından, bankaların bilanço dışı pozisyonları gibi dolaylı veriler kullanılarak göstergeler oluşturulabildiği kaydedildi. Ekonomistler Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun açıkladığı verileri kullanarak yurt dışı yerleşiklerin toplam TL yatırımlarının tarihsel gelişimini gösteren bir veri seti oluşturdu.
En yüksek seviye 63 milyar dolar
Analizde son verilere göre şirketlerin temmuz itibarıyla net 7.8 milyar dolarlık döviz kısa pozisyonu bulunduğu yer aldı. Analize göre bankaların aynı tarihte vadeli döviz ve swap işlemlerinin de 48.3milyar dolarlık uzun pozisyonu, TCMB’nin ise 0.2 milyar dolarlık vadeli döviz satım pozisyonu olduğu dikkate alındığında, yabancılarla yapılan türev işlemlerden kaynaklanan net pozisyonun yaklaşık 40 milyar dolar olduğu hesaplandı. TCMB Başkanı Fatih Karahan da 12 Şubat tarihli Enfl asyon Raporu sunumunda carry trade stokunun 40 milyar dolara ulaştığını belirttiği hatırlatılan analizde hesaplanan bu yıl ocak sonu carry tutarının, 43 milyar dolar ile bu rakama yakın olduğuna dikkat çekildi. Son durumda carry trade stokunun yine yaklaşık 40 milyar dolar olduğu vurgulanan analizde bu tutarın, 2019’dan bu yana görülen en yüksek seviyelere yakın bulunduğu kaydedildi. Tarihsel zirve ise 2018’de 63 milyar dolar ile kaydedildi.
Analize göre 2018 yılı sonrasında bankaların yurt dışı yerleşiklerle yaptıkları türev işlemlere getirilen sınırlamalar, bu kanaldan alınabilecek pozisyonları kısıtlıyor. Bununla birlikte, benzer şekilde kısa vadeli ve düşük riskli faiz getirisi sağlamaya yönelik başka yatırım araçları da bulunuyor. TL cinsi kısa vadeli devlet ve özel sektör tahvilleri, para piyasası fonları gibi faiz getirisi sağlayan yatırım fonları ve mevduat bu araçların başında geliyor.
TL mevduat stoku 27.5 milyar dolar
Eylül sonu itibarıyla yabancıların devlet iç borçlanma senedi (DİBS) portföyü 17.1 milyar dolar, yurt içi özel sektör tahvili portföyü ise 3.6 milyar dolar düzeyinde. Analize göre temmuz ayı uluslararası yatırım pozisyonu verilerine göre yatırım fonu portföyü 10.6 milyar dolar olurken, ödemeler dengesi verileri ağustos ayında bu kalemde 0.6 milyar dolarlık artışa işaret ediyor. Bu kalemle paralel hareket eden MKK verilerinde ise eylül ayında 6 milyar dolarlık düşüş gözlendi.
Eylül ayındaki düşüş, son düzenlemelerle kurumsal yatırımcıların para piyasası fonlarından elde ettikleri kazançlara getirilen stopajla ilişkili olduğu vurgulanan analizde temmuz itibarıyla yurt dışı yerleşiklerin 27.5 milyar dolarlık TL mevduatı bulunduğuna dikkat çekildi. Analizde “Bunun tamamı carry trade gibi hızlı hareket eden bir yatırım olarak düşünülmeyebilir; ancak son 3 yılda bu tutarın neredeyse iki katına çıkmış olması, TL yatırım tercihlerinin burada etkili olduğunu düşündürmektedir” denildi.
10 milyardan 93 milyar dolara çıktı
Kısa vadeli faiz getirisi sağlamaya yönelik olan yabancı yatırımcı pozisyonunun 93 milyar dolara ulaştığı belirtilen analizde eylül sonu itibariyle 39 milyar dolarlık hisse senedi portföyü de eklendiğinde yurt dışı yerleşiklerin toplam TL pozisyonunun 132 milyar dolar seviyesinde olduğu kaydedildi. Fon girişlerinin başladığı 2023 ortasında yurt dışı yerleşiklerin toplam TL pozisyonunun 32 milyar dolar, hisse senedi hariç faiz getirisi sağlamak hedefli TL pozisyonu ise 10 milyar dolar olduğuna dikkat çekilen analizde “Buna göre, toplam TL pozisyonu son üç yılda yaklaşık 100 milyar dolar artarken, bu artışın 83 milyar dolarlık büyük bölümü faiz ödeyen yatırım araçlarında gerçekleşmiştir. En belirgin artış 47 milyar dolar ile türev işlem pozisyonlarında (carry) görülürken, iç borçlanma senetlerindeki artış da 20 milyar dolar olmuştur” denildi.
