Güneydoğu ve doğu komşularımızda yürüyen normalleşme süreci, komşularımızla olan dış ticaretimizi daha da artıracak gibi görünüyor.
25 Şubat 2025 Salı günü köşemizde yayımlanan “Komşu ülkelerle dış ticaret stratejisi” makalemizde; komşu ülkelerle yapılan ticaretin önemini vurgulamıştık. Bu kapsamda, Türkiye’nin dış ticaretini artırmak amacıyla 2000 yılında uygulamaya koyduğu Komşu ve Çevre Ülkelerle Ticareti Geliştirme Stratejisi kapsamında 24 yılda alınan mesafeyi değerlendirmiştik. Bu değerlendirmede; toplam ithalat ve ihracatımızın içinde komşu ülkelerle yapılan ithalat ve ihracatın payına baktığımızda, ilk göze çarpan konunun ihracat artışının ithalattan çok daha yüksek olduğu, ancak 2000 yılında toplam ithalat ve ihracatımızın içinde kara komşu ülkelerin payı %4 iken, 2025 yılında bu payın ithalatta %2,18’e düştüğü, ihracatta ise %10,78’e çıktığı, Irak’ın normalleşme yönünde iyileşmenin olması, Suriye’de ise savaşın sona ermesi nedeniyle ihracatın payının daha da artacağının öngörüldüğü, sonuç olarak, kara sınırımız olan komşu ülkelerle olan ticaretimizin ülkemiz açısından son çeyrek yüzyılda iyiye seyrettiği ve bu seyrin devam edeceğinin anlaşılmakta olduğu sonucuna varmıştık.
Komşu ülkelerle ticaret istatistikleri
Bu öngörümüzü doğrular nitelikte geçen hafta, Türkiye'nin komşu ülkelere ihracatında yüksek performansa ulaştığına ilişkin haberlere şahit olduk. Güneydoğu ve doğu komşularımızda yürüyen normalleşme süreci, komşularımızla olan dış ticaretimizi daha da artıracak gibi görünüyor. Bu kapsamda, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre komşu ülkelerimizle olan ticaretimizin geçen yıl ile bu yılın aynı dönemini analiz edelim dedik. 2025 yılı Haziran ayı verileri TÜİK tarafından henüz yayınlanmadığı için bu analizde maalesef ilk altı ay yerine ilk beş ayı baz almak zorunda kaldık.
TÜİK, dış ticaret istatistiklerinin üretilmesi için genel ticaret sistemi ve özel ticaret sistemi olmak üzere iki sistem uygulamaktadır. Genel ticaret sisteminde; doğrudan ithal ve ihraç edilen eşyanın yanı sıra serbest bölgelere ve gümrük antrepolarına giren ve çıkan tüm malların istatistiklere yansıtıldığı sistemdir. Bir diğer ifade ile genel ticaret sisteminde istatistiksel alan ile ekonomik alan örtüşmektedir. Özel ticaret sisteminde ise, gümrük antrepolarına ve serbest bölgelere giren ve çıkan eşya istatistiklere yansıtılmamakta, istatistikler, sadece serbest dolaşım sokulan veya ihraç edilen malları kapamaktadır.
Komşularla olan ticarette, transit ticaret ve antrepolar sıklıkla kullanıldığı için analizlerimizde genel ticaret sistemi istatistikleri esas alınmıştır.
Nahçıvan bölgesiyle ilgili resmi ticaret verileri bulunmadığından bu bölge ticaret hesaplamalarına dahil edilmiyor. Türkiye ile Ermenistan arasında ise kara yoluyla doğrudan resmi bir ticari ilişki mevcut olmadığından ticaret istatistiği oluşmuyor. Bu nedenle bu iki ülke makalemiz kapsamında incelenmemiştir.
2024-2025 Genel Görünüm
Türkiye, komşularımız olan Suriye, Irak, İran, Gürcistan, Azerbaycan, Bulgaristan ve Yunanistan'a 2025'in ilk beş ayında 14 milyar 261 milyon dolar ihracat gerçekleştirdi. 2024 yılında aynı dönemde gerçekleşen ihracat miktarı 13 milyar 650 milyon dolardı. İki dönemi kıyasladığımızda komşu ülkelere olan ihracatımızda %4,5 artış olduğu anlaşılmaktadır. Her iki yılın ilk beş ayında gerçekleşen toplam dış ticaret hacmi ise grafik 1'deki gibidir.
Komşularla olan ticaretimizde yılın ilk beş ayında aylık ihracat ve ithalat rakamlarımız aylık bazda grafik 2'de görülüyor.
Genel olarak ifade etmek gerekirse, ihracatımızın ithalatımızdan çok yüksek olduğu, komşularımızla yapılan dış ticarette dış ticaret fazlası verdiğimiz bariz bir şekilde görülmektedir. Yine 2025 yılında 2024 yılına göre kısmi bir artışın olduğunu ifade etmek gerekir.
Suriye
Suriye, dış ticaretimiziz içindeki payı düşük olmakla birlikte dış ticaret fazlası verilmesi ve ihracat artış oranı açısından en önemli ülke konumundadır. Normalleşme sürecinde zaman içince dış ticaret hacminde hatırı sayılır bir artış öngörülmektedir.
Irak
Irak, komşularımız arasında en fazla ticaret hacminin olduğu ülkedir. 2025 yılının ilk yarısında yaklaşık 5 milyar dolarlık ihracatımıza karşılık ithalatımız oldukça düşüktür. Geçmiş yıllarda 15 milyar dolarlık dış ticaret hacmine ulaştığımız komşumuzla bu rakamları aşma olasılığımız yüksektir.
İran
İran’la dış ticaretimizde küçük bir farkla Türkiye’nin önde olduğunu söylemek yanlış olmaz. İran’a uygulanan yaptırımlar iki ülkenin ticaretini olumsuz etkilemektedir. Ticaret hacminin doğal seyrine oturma olasılığı kısa vadede öngörülmemektedir.
Azerbaycan
Türkiye’nin doğrudan Azerbaycan ile kara sınırı bulunmuyor. Bununla birlikte, Nahcivan Azerbaycan toprağı sayıldığı için Nahçivan’la yapılan ticaret Azerbaycan istatistiklerine yansıyor.
Gürcistan
Türkiye, uzun yıllardır Gürcistan'ın en büyük ticaret ortağı konumunda bulunuyor. 2024 yılında Gürcistan'a ihracat 2,75 milyar dolar, Gürcistan'dan ithalat ise 616 milyon dolar olarak gerçekleşti. Türkiye, Gürcistan'ın ithalatında ve toplam ticaret hacminde ilk sırada yer alırken, en fazla ihracat gerçekleştirdiği altıncı ülke konumunda.
Bulgaristan ve Yunanistan
Batı komşularımız olan Avrupa Birliği üyesi Bulgaristan ve Yunanistan, Türkiye’nin batıya açılan iki kapısı niteliğinde. Ticaret hacmi potansiyelinin altında olan bu iki ülkede Bulgaristan’la olan ticaretimizde, ihracat artışının normal seyrinde olduğunu söylemek yanlış olmaz. Bununla birlikte yılın ilk yarısında Yunanistan’a yapılan ihracatımızda %13,5 bir artışın olduğunu da vurgulamakta fayda var.
Dış ticaretin değerlendirilmesi açısından çok kısa bir süreyi değerlendirsek de komşu ülkelerle olan ticaretimizde olumlu seyrin devam ettiğini ifade etmek gerekir. Yıllık dış ticaret artış hızımızın %3 seviyesinde olduğunu dikkate alırsak, komşu ülkelerle olan ticaretimizin daha iyi durumda olduğu görülmektedir. Ancak, çok da abartılacak nitelikte olmadığı da bir gerçektir.
