İnternet araştırmalarından elde edilen verilerin ve bilgilerin doğruluğuna biraz kuşku ile yaklaşmak iyidir.
Her ne kadar yapay zekâ ( YZ ) her türden araştırmalarımızın yüklenicisi olma yolunda son hızla ilerliyorsa da klasik tarayıcılar üzerinden internet aramalarımız sona ermedi.
Çünkü YZ de internette dolaşıp sorularımıza cevap arıyor ve aklımıza bile gelmeyen kaynaklara erişerek veri topluyor.
Sorduğumuz bir soruya YZ, akıl dışı bir sapma ile cevap vermişti...
Metal işleyen, bu konudaki geçmişi epey eski olan ve oldukça bilinen bir firma hakkında, sadece şirket adı vererek değil, sektörü ile işini de belirterek bir soru sormuştuk.
Cevap şaşırtıcı, komik ve anlamsızdı.
Adı aynı amma şekerleme konusunda çalışan, sorduğumuzla hiç amma hiç ilgisi olmayan bir firmanın bilgileri önümüze gelmişti.
Biraz dikkatsiz olsaydık, çalışmalarımız için harcanan zaman boşa gitmiş olacaktı.
Toplanan bilgilerin doğrulanması konusunda hepimizin bilgisi ve fikri olmasına karşın, genel bir yöntemi uygulamaya çalıştık.
İngilizce kısaltması CRAAP ve değerlendirme kıstasları oldukça makul olan bir yöntem var.
Güncellik (Currency): Verilerin güncelliğinden emin olmak için yayınlanma tarihini kontrol edin ve en son ne zaman güncellendiğini görün.
İlgililik (Relevance): Gelen bilgi, ihtiyacınıza ne kadar uyuyor; değerlendirin. Sorunuza doğrudan cevap verilip verilmediğini, dolaylı sözlerle geçiştirilme olasılığını irdeleyin.
Yetki (Authority): İçerik yazarının bilgilerini, kurumsal bağlarını ve konu hakkındaki mesleki uzmanlığını araştırın.
Doğruluk (Accuracy): Metnin güvenilirliğini ve gerçekliğini anlayabilmek için destekleyici kanıtlara, açık veri atıflarına bakın. İmkân dahilinde hakemli inceleme işaretlerini görmeye çalışın. Belgede dil bilgisi hatalarının bulunup bulunmadığını gözlemleyin.
Amaç (Purpose): Bilgi orada neden var? Anlamaya çalışın. İçerik üreticisi sizi bilgilendirmeye, eğitmeye, bir ürün satmaya mı çalışıyor? Ya da belirli bir fikre ikna etmek için yönlendirmek mi istiyor? İnceleyin.
Ayrıca site uzantısı .edu veya .gov olanların .com veya .org olanlardan daha güvenilir olabileceğini akılda tutalım.
Atıfları, kaynaklarına giderek doğrulayalım.
Başka bir tarayıcı veya YZ kullanarak çapraz kontrol ve doğrulama yapalım.
Eğer araştırmamızı doğrudan YZ üzerinden yapıyor ya da tarayıcımızın cevabı YZ görüşü üzerinden veriliyorsa hayat biraz daha zorlaşabiliyor.
Burada doğru sonuçlar alabilmemiz, tamamen vereceğimiz komutların içeriğine bağlıdır.
Komut verirken, bize vereceği bilgiler ile verilerin kaynaklarını göstermesini mutlaka isteyelim.
Doğruluğu kesinleşmemiş bilgileri değerlendirme dışı bırakmasını söyleyelim.
Sadece yoruma dayalı bilgileri ya vermemesini ya da veriyorsa bunun doğrulanmamış veri olduğunu açıkça belirtmesini şart koşalım.
Çelişen bilgiler bulması halinde ki bu oldukça olasıdır, kullandığı kaynakları güncellik, yetki ve doğruluk değerleri açısından sıralatalım.
Eksik veya yanlış veriler, yanlış kararlara yol açar.
