Paris Anlaşması’nın 6.4 maddesi kapsamında kurulan BM karbon piyasası ilk kredilerini onayladı. Myanmar’daki temiz pişirme projesiyle başlayan yeni dönem, karbon piyasalarında “miktar”dan çok “bütünlük” vurgusunun öne çıktığı bir çerçeveye işaret ediyor. Güncellenmiş metodolojiyle krediler eski sisteme göre yüzde 40 daha düşük hesaplandı; amaç, her tonun gerçekten bir ton azaltımı temsil etmesi.
Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında kurulan ve Paris Anlaşması’nın 6.4 maddesine dayanan yeni karbon kredilendirme mekanizması, ilk kez kredi ihracına onay verdi. 26 Şubat 2026 tarihli BM İklim Basın Açıklaması’na göre, Paris Anlaşması altında oluşturulan BM karbon piyasası çerçevesinde ilk krediler Myanmar’daki bir temiz pişirme projesi için verilecek.
Onaylanan faaliyet, Myanmar’da daha verimli ve temiz ocakların dağıtımını içeren bir temiz pişirme projesi. Proje, geleneksel odunlu ocakların yerine daha verimli modellerin kullanımını yaygınlaştırarak hem hane içi hava kirliliğini azaltmayı hem de yerel ormanlar üzerindeki baskıyı hafifletmeyi hedefliyor.
BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, konuya ilişkin açıklamasında şunları söylüyor:
“Dünya genelinde iki milyardan fazla insan temiz pişirme imkânına sahip değil ve bu durum her yıl milyonlarca insanın ölümüne yol açıyor. Temiz pişirme; sağlığı korur, ormanları kurtarır, emisyonları azaltır ve özellikle hane içi hava kirliliğinden en fazla etkilenen kadınlar ile kız çocuklarını güçlendirir. Paris Anlaşması kapsamındaki BM karbon piyasası aracılığıyla ihraç edilen ilk kredilerin bir temiz pişirme projesinden gelmesi, bu mekanizmanın insanların günlük yaşamında büyük fark yaratan çözümleri nasıl destekleyebileceğini ve finansmanı sahada gerçek fayda üreten alanlara nasıl yönlendirebileceğini gösteriyor. Güçlü çevresel güvenceler, sağlam standartlar ve açık bir itiraz sistemi sayesinde bütünlük, kapsayıcılık ve etkinlik sağlanmış durumda. Bu BM karbon piyasasının sunduğu fırsatlar, tüm bölgeler için oldukça geniş.”
Eski sisteme göre %40 daha az kredi
Proje, Kore Cumhuriyeti’nin yetkilendirilmiş katılımcılarıyla koordinasyon içinde yürütülüyor. Projede Kore Cumhuriyeti’nin adının geçmesinin nedeni, karbon kredilerinin Paris Anlaşması’nın 6. maddesi kapsamında uluslararası iş birliği çerçevesinde yetkilendirilmiş olması.
Myanmar’daki temiz pişirme projesinden elde edilen kredilerin bir bölümü, Kore’nin Emisyon Ticareti Sistemi’nde (K-ETS) kullanılmak üzere devredilebilecek ve ülkenin Ulusal Katkı Beyanı (NDC) hedefl erine katkı sağlayacak; kalan krediler ise Myanmar’ın kendi iklim taahhütleri için kullanılacak.
Bu model, emisyon azaltımlarının çifte sayım olmaksızın ülkeler arasında aktarılabildiği ve iklim finansmanının sınır ötesi iş birliğiyle yönlendirilebildiği yeni karbon piyasası mimarisinin somut bir örneğini oluşturuyor.
Paris Anlaşması’nın 6.4 maddesi kapsamındaki Denetim Kurulu Başkanı Mkhuthazi Steleki şu değerlendirmede bulunuyor:
“Bu ilk kredi ihracı, ülkelerin Paris Anlaşması kapsamında belirlediği kuralların dikkatle uygulandığını gösteriyor. Güncellenmiş değerler ve daha ihtiyatlı hesaplama yöntemleri kullanılması sayesinde, kredilendirilen emisyon azaltımları eski sistemlerin vereceği miktardan yaklaşık yüzde 40 daha düşük. Bu sonuç, çevresel bütünlük gereklilikleriyle uyumludur ve her bir kredilendirilen tonun gerçekten bir ton azaltımı temsil ettiğini ve Paris Anlaşması hedeflerine katkı sunduğunu güvence altına alır.”
Söz konusu proje daha önce Temiz Kalkınma Mekanizması (CDM) kapsamında geçici kredi ihracı almıştı. Ancak Paris Anlaşması Kredilendirme Mekanizması altında, güncellenmiş değerler ve daha muhafazakâr hesaplamalar uygulanıyor. Böylece önceki yatırımlar tanınırken, kredilendirilen azaltımların en güncel bilimsel verilere dayanması sağlanıyor.
Bu güncellemeler sonucunda verilen krediler, CDM kapsamındaki miktarlara kıyasla yaklaşık yüzde 40 daha düşük seviyede gerçekleşiyor. Amaç, verilen kredilerin mevcut koşullarda gerçek dünyadaki etkiyi daha doğru yansıtmasını sağlamak.
“Temiz pişirme projesi güçlü bir başlangıç örneği”
Paris Anlaşması 6.4 Denetim Kurulu Başkan Yardımcısı Jacqui Ruesga şunları söylüyor: “Temiz pişirme projesiyle başlamak, bu mekanizmanın talep ve etki açısından neler yapabileceğini gösteren uygun bir örnek. Paris Anlaşması Kredilendirme Mekanizması, iç mekân hava kalitesinin iyileştirilmesi gibi insanlar için açık ortak faydalar sağlayan faaliyetleri destekleyebilirken aynı zamanda emisyonları da azaltıyor.
Geçen yıl güncellenmiş metodolojik yaklaşımın kullanılmasını talep ettik. Bu sayede verilen krediler, mevcut en iyi bilgilere ve azaltımların dikkatli hesaplanmasına dayanıyor. Amacımız bu piyasaya en başından itibaren güven inşa etmek ve ilk kredi ihracı sistemin amaçlandığı şekilde çalıştığını gösteriyor.”
Tasarımdan uygulamaya geçen karbon piyasası
İlk kredi ihracı aynı zamanda özel sektörün, Paris Anlaşması’yla uyumlu BM karbon piyasasının tasarım aşamasından uygulama aşamasına geçmesini görme yönündeki güçlü talebine de yanıt niteliğinde.
Onay süreci, faaliyet katılımcıları, ev sahibi ülke ve projeden doğrudan etkilenen paydaşların itiraz başvurusunda bulunabileceği 14 günlük bir temyiz süresine tabi olacak.
Önümüzdeki dönemde, Temiz Kalkınma Mekanizması’ndan Paris Anlaşması Kredilendirme Mekanizması’na geçiş sürecinde olan ve ev sahibi ülkeler tarafından onaylanmış 165’ten fazla proje bulunuyor.
Atık yönetimi, enerji, sanayi, tarım gibi birçok sektörü kapsayan bu projeler, farklı bölgelerdeki çok sayıda gerçek iklim faaliyetinin sırada olduğunu gösteriyor.
KARBON KREDİLENDİRME SİSTEMİ EMİSYON AZALTIMI FIRSATLARINI BELİRLİYOR VE TEŞVİK EDİYOR
● Paris Anlaşması Kredilendirme Mekanizması, ülkelerin iklim hedeflerini daha uygun maliyetle yükseltmelerine ve ulusal eylem planlarını uygulamalarına olanak tanıyan bir karbon kredilendirme sistemi. Doğrulanabilir emisyon azaltımı fırsatlarını belirliyor ve teşvik ediyor; bu faaliyetlerin finansmanını çekmeyi ve ülkeler ile diğer paydaşlar arasında iş birliğini mümkün kılıyor. Mekanizmanın işlerliğini sağlamak üzere oluşturulan Denetim Kurulu; metodolojilerin geliştirilmesi ve onaylanması, faaliyetlerin kaydı, üçüncü taraf doğrulayıcı kuruluşların akreditasyonu ve 6.4 Kayıt Sistemi’nin yönetimi gibi süreçlerden sorumlu. Paris Anlaşması’nın 6.4 maddesi altında verilen bu ilk kredilerle birlikte, küresel karbon piyasasında tasarım aşamasından uygulamaya geçilen yeni bir dönem resmen başlamış oluyor.
