TÜİK’in yayınladığı 2025 yılının ilk bitkisel üretim tahmini moralleri bozdu. Kuraklık, zirai don, aşırı yağış, dolu gibi sık görülen felaketler bitkisel üretimde sert düşüşe neden oldu. Özellikle meyve ürünlerinde yüzde 60’a varan oranlarda üretim kaybı var.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılının ilk bitkisel üretim tahminini açıkladı. Bitkisel Üretim 1. Tahmini’ne göre üretimin, tarla ürünleri olan tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerde (yem bitkileri hariç) yüzde 5,3, sebzelerde yüzde 1,7, meyveler, içecek ve baharat bitkilerinde yüzde 24,4 oranında azalması bekleniyor. Buna göre, yaklaşık üretim miktarlarının tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerde 71,4 milyon ton, sebzelerde 33 milyon ton, meyveler, içecek ve baharat bitkilerinde ise 21,4 milyon ton olarak gerçekleşeceği öngörüldü.
Bu ilk tahmine göre meyvelerde 7 milyon ton, tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerde (yem bitkileri hariç) 4,1 milyon ton ve sebzelerde 600 bin ton kayıp var.
En büyük zarar meyvelerde
TÜİK’in ilk tahminine göre Türkiye’nin 28,4 milyon ton olan 2024 yılı meyve üretiminin, bu yıl 21,4 milyon ton olması bekleniyor. Tam 7 milyon ton azalma olacağı öngörülüyor. Ancak birçok üretici, felaketin boyutlarının çok daha büyük olduğunu, bunun çok iyimser bir tahmin olduğunu ifade ediyor.
Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan, 22 Mayıs 2025’te 2. Enflasyon Raporu’nu açıklarken yaptığı konuşmada zirai dondan dolayı gıda fiyatları üzerinde bir baskı olduğunu, fiyatların yukarı yönlü olarak artabileceği sinyalini, mesajını verdi. Çarşı, pazara gittiğinizde de meyve fiyatlarının ne kadar yükseldiğini görüyorsunuz. Bunun temel nedeni üretimdeki düşüş. Bazı marketler, pazar yerlerindeki satıcılar meyve satışında1 kilonun fiyatı yerine yarım kilo veya 250 gramın fiyatını etikete yazarak aslında o yüksek fiyatı bir anlamda perdelemeye ve tüketicinin alımdan kaçmasını engellemeye çalışıyor.
Meyvelerde ürün bazında yüzde 65’i bulan kayıplar var
TÜİK’e göre kayısı üretimindeki üretim kaybı yüzde 65,1 oranında olacak. Türkiye’nin 2024 yılında 1 milyon 269 bin ton olan kayısı üretiminin 443 bin tona düşmesi bekleniyor. Türkiye'de kuru kayısı üretiminin yüzde 80-90'ını gerçekleştiren Malatya'da bu kaybın yüzde 100'e yakın olduğu üreticiler tarafından ifade ediliyor.
Kiraz üretiminde yüzde 55,7'lik bir azalma ile üretimin 726 bin 500 tondan 322 bin tona düşmesi öngörülüyor.
Antep fıstığındaki üretim düşüş tahmini yüzde 54,6 olarak açıklandı. Toplam üretimin geçen yıla göre 383 bin tondan 174 bin tona gerilemesi bekleniyor.
Vişnede yüzde 44,8'lik bir düşüş öngörülüyor. Geçen yıl 206 bin 700 ton olan vişne üretimi 114 bin tona gerileyecek.
Zeytinde geçen sene 3 milyon 750 bin ton ile üretim rekoru kırıldı. Bu yıl üretimin 2 milyon 250 bin tona gerilemesi öngörülüyor. Zeytindeki üretim kaybının yüzde 40 olması bekleniyor. İspanya’da 2022 ve 2023 yılında yaşanan kuraklık sonucu Türkiye’deki zeytin ve zeytinyağının değeri ve fiyatı artmıştı. 2024 yılında İspanya’da kuraklığın olmaması, Türkiye’de de rekor üretim olması fiyatların bir miktar düşmesine neden oldu. Bu yıl zeytin üretiminin yüzde 40 civarında azalmasıyla fiyatların tekrar artması bekleniyor.
Elma üretiminde yüzde 38,7'lik düşüş bekleniyor. Türkiye'nin 4 milyon 420 bin ton olan 2024 yılı elma üretiminin bu yıl 2 milyon 709 bin tona düşeceği tahmin ediliyor. Zirai donun şeftali üretimini yüzde 32 oranında düşürmesi ve 2024 yılında 822 bin 622 ton olan üretimin 558 bin 500 tona gerilemesi bekleniyor.
TÜİK’in ilk tahmininde, en çok tepki çeken ürünlerden birisi üzüm oldu. Özellikle, ihracatı yapılan ve üretiminin yüzde 90’nının Manisa’da yapıldığı Sultaniye üzüm bağları şubat ve martta olmak üzere iki kez zirai don yaşadı. TÜİK’e göre üzümdeki kayıp yüzde 18,6 olacak. Üretim 3 milyon 468 bin tondan 2 milyon 824 bin tona düşecek.
Armut üretiminin 630 bin 500 tondan 510 bin tona gerileyerek yüzde 19,1 oranında azalacağı tahmin edildi.
Ceviz ve bademde de üretim azalacak. Badem üretiminin 200 bin tondan yüzde 17,5 düşüşle 165 bin tona gerilemesi bekleniyor. Cevizdeki üretim düşüşü ise yüzde 27,7 olarak tahmin edildi. Ceviz üretimi 426 bin tondan 380 bin tona gerileyecek.
Üretimi en çok düşecek ürünlerden birisi Antep fıstığı. Antep fıstığında üretimin yüzde 54,62’lik azalma ile 383 bin tondan 174 bin tona gerilemesi öngörülüyor.
Fındıkta rekolte tartışması sürecek
TÜİK’in ilk tahminine göre, fındıkta üretim geçen yıla göre yüzde 27,5 oranında gerileyerek 717 bin tondan 520 bin tona düşecek. Uluslararası Sert Kabuklu Meyveler Konseyi (INC)’nin İspanya’da 8-10 Mayıs 2025 tarihlerinde yapılan 42. Dünya Kuruyemiş ve Kuru Meyve Kongresi’nde Türkiye’nin 2025-2026 sezonunda kabuklu fındık üretiminin 609 bin ton olacağı ilan edildi. Geçen yıl için 785 bin ton olarak açıklanan 2024-2025 sezonuna göre üretimin 176 bin ton azalacağı anlamına geliyor. 2025 ürünü fındık rekoltesi tahmini konusunda bir kez daha ihracatçılar ile Tarım ve Orman Bakanlığı’nın hazırlayıp Türkiye İstatistik Kurumu’nun yayınladığı veriler arasında ciddi fark var.
Turunçgil ürünlerinde ise portakal ve limon üretiminde azalma bekleniyor. Portakalda yüzde 12,4'lük azalma ile üretim 1 milyon 610 bin tondan 1 milyon 410 bin tona gerileyecek. Limon üretimi ise 1 milyon 730 bin tondan 1 milyon 368 bin tona gerileyerek yüzde 20,9 azalacak.
Üretimdeki payı çok az olan bazı meyvelerde üretim artacak
TÜİK’in 2025 Yılı Bitkisel Üretim 1. Tahmini’ne göre bazı meyvelerde üretim artışı bekleniyor. Bu meyvelerin çoğu genel üretim içindeki payı çok düşük olan ürünler. İncirde 2024 yılında 375 bin ton olan üretimin 2025’te yüzde 10,1 artış ile 413 bin tona çıkması bekleniyor.
Avokado üretiminin 64 bin 500 tondan yüzde 14,7 artışla 74 bin tona, kızılcık üretiminin 9 bin 504 tondan yüzde 13,6 artışla 10 bin 800 tona, böğürtlen üretiminin 4 bin 37 tondan yüzde 11,5 artışla 4 bin 500 tona yükseleceği tahmin ediliyor. Mavi yemiş üretiminin de yüzde 7,3 artışla 6 bin 620 tondan 7 bin 100 tona çıkacağı öngörülüyor. Greyfurt üretiminin yüzde 9,3 artışla 150 bin tondan 164 bin tona, mandalina üretiminin ise yüzde 0,6 artışla 1 milyon 988 bin tondan 2 milyon tona çıkması bekleniyor.
Sebzelerde üretim düşüşü sınırlı
TÜİK’in yayınladığı tahmine göre, sebze üretiminde kuraklık ve zirai dondan daha sınırlı bir etkilenme var. Sebze üretiminin yüzde 1,7 azalma ile 33,6 milyon tondan 33 milyon tona gerileyeceği tahmin ediliyor. Sadece 600 bin tonluk kayıp öngörülüyor.
Ürün bazında bakıldığında 2024 yılına göre karpuzda yüzde 3,5, kuru soğanda yüzde 2,6’lık artış öngörülüyor.
Domateste yüzde 5,7’lik düşüş öngörülüyor. Üretimin 14 milyon 617 bin tondan 2025’te 13 milyon 782 bin tona düşmesi bekleniyor. Geçen yıl sanayi domatesinde yaşanan sorunlar, salça ihracatındaki kısıtlamanın etkisi ile ürününü satamayan çiftçi, domates üretimini azalttı. Bu yıl domates üretimi tahminlerden daha düşük olabilir.
Tahıllarda; buğday ve arpada düşüş, mısırda artış bekleniyor
TÜİK’in 2025 yılı ilk tahminine göre tarla ürünleri olan tahıllar ve diğer bitkisel ürünler (yem bitkileri hariç) üretiminin yüzde 5,3 oranında azalma öngörülüyor. Geçen sene toplam 75,5 milyon ton olan üretimin 4,1 milyon ton düşüşle 71,4 milyon tona gerilemesi bekleniyor.
Buğday üretimindeki düşüş yüzde 5,8 olarak tahmin ediliyor. Hasadı devam eden buğdayda 2024 yılında 20 milyon 800 bin ton olan üretimin 2025’te 19 milyon 600 bin ton olması öngörülüyor. Hasat öncesinde Mardin'de Ulusal Hububat Konseyi tarafından düzenlenen, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı ve sektör temsilcilerinin katıldığı toplantıda buğday üretiminin 18 milyon 650 bin ton olacağı tahmini dile getirildi. Amerika Tarım Bakanlığı'nın 2025 yılı üretim tahmini ise 19 milyon ton.
Sahaya bakıldığında hasadın devam ettiği Hatay ve Adana'da üreticiler, verim kaybının yüzde 40-50 olduğunu, bazı yerlerde daha da yüksek kayıplar olduğunu söylüyor. Toprak Mahsulleri Ofisi'nin Nisan ayı Fenolojik Değerlendirme Raporu’na göre bazı yerlerde verim kaybının yüzde 40-50’yi bulduğu, bazı alanlarda biçerdöverin dahi tarlaya giremediği ifade ediliyor. Dolayısıyla buğdayda zirai don ve kuraklık zararının çok daha yüksek olduğu ifade ediliyor. Özellikle, ülke toplam buğday üretiminin yüzde 55'ini karşılayan İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’da verim kaybı yüksek. Hasat yapıldıkça bu daha net ortaya çıkacaktır.
Arpada yüzde 8 oranında üretim düşüşü bekleniyor. Geçen sene 8 milyon 100 bin ton olan üretimin 2025’te 7 milyon 450 bin ton olması bekleniyor. Yulaf üretiminde yüzde 23,1 gibi ciddi bir düşüş bekleniyor. Yulaf üretiminin 390 bin tondan 300 bin tona gerilemesi bekleniyor.
Hem yemde hem de gıdada kullanılan mısır üretiminde yüzde 4,9 artış bekleniyor. 2024 yılında 8 milyon 100 bin ton olan mısır üretiminin 8 milyon 500 bin tona yükselmesi bekleniyor.
Ayçiçeği ve kanolada artış, soyada düşüş olacak
TÜİK’in tahminine göre yağlı tohumlarda üretimi artan ürünler de var, düşenler de.
Kuraklık ve su sorununun, üreticileri daha az su isteyen ayçiçeğine yönlendirmesi nedeniyle ayçiçeği üretiminin yüzde 4,8 oranında artışla geçen yılki 2 milyon 195 bin ton seviyesinden bu yıl 2 milyon 300 bin tona çıkması bekleniyor.
Aynı dönemde kanola üretiminin yüzde 47,2 artışla 101 bin 200 tondan 149 bin tona çıkacağı tahmin ediliyor. Soya üretiminin ise yüzde 11,1 azalışla 180 bin tondan 160 bin tona düşeceği öngörülüyor.
Mercimekte düşüş nohut ve fasulyede artış olacak
Kuru baklagil üretiminde toplamda yüzde 2,5 düşüş öngörülüyor. Kırmızı mercimekte yüzde 16'lık azalma ile 2024’te 405 bin ton olan üretim 2025’te 340 bin tona gerileyecek. Yeşil mercimek üretimi ise yüzde 2,8 kayıpla 71 bin tondan 69 bin tona düşecek.
Nohut üretiminin aynı dönemde 575 bin tondan yüzde 5,2 artışla 605 bin tona, kuru fasulye üretiminin yüzde 1,5 artışla 279 bin tondan 283 bin tona çıkması bekleniyor.
Patates, pamuk ve şeker pancarında üretim düşecek
Şeker pancarında yüzde 6,5'lik bir düşüşle üretimin 23 milyon tondan 2025'te 21,5 milyon tona gerilemesi bekleniyor.
Kütlü pamuk üretiminin geçen yıla göre yüzde 2 azalarak, 2 milyon 243 bin tondan 2 milyon 198 bin tona gerilemesi öngörülüyor.
Patates üretiminin yüzde 13'lük azalma ile 6,9 milyon tondan 6 milyon tona gerilemesi bekleniyor.
Özetle, 2025 yılında tarımsal üretimde ilk tahmine göre ciddi düşüşler olacak. Ürünlerde hasat yapıldıkça daha net veriler ortaya çıkacaktır. Ayrıca kuraklığın etkisi ve önümüzdeki dönemde aşırı sıcak havanın etkisi ile üretimde olumsuz etkilenmeler olabilir. Görünen o ki, bu tahminlere göre bu yaz özellikle meyve fiyatlarının yüksek seyretmesi bekleniyor. Ayrıca, kuru kayısı, kuru üzüm, fındık, yaş sebze ve meyvede ihracatın da bu üretim düşüşünden olumsuz etkilenmesi, ithalatın bazı ürünlerde artması beklenebilir.
