2011 yılı Nisan ayı başları, Haliç Kongre Merkezi… İstanbul Deniz Otobüsleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin 30 yıllığına özelleştirilmesi için ihale var…
“Tepe-Akfen-Souter-Sera Konsorsiyumu” 860 milyon dolara ihalede ipi göğüsledi, Komisyon Başkanı’nın ricası üzerine teklife 1 milyon dolar daha eklendi. 861 milyon dolarlık bedel KDV dahil 1 milyar doları buldu.
İDO’yu 30 yıl işletmek üzere devralan konsorsiyumda hisseler şöyle belirlendi:
- Akfen: Yüzde 30
- Tepe: Yüzde 30
- Souter (İskoçya firması): Yüzde 30
- Sera: Yüzde 10
İDO’ya gelir yaratan lokomotif hat, Eskihisar-Topçular’dı. İhalenin üzerinde 2 yıl bile geçmeden Eskihisar-Topçular hattında İDO’nun karşısına iki rakip dikildi:
- BUDO
- NEGMAR
Bu hattı kullanma imtiyazının İDO’da olacağını dikkate alarak ihaleye girip, işletmeyi 30 yıllığına üstlenen Konsorsiyum, karşısına çıkan iki rakibe izin verilmesi üzerine işi mahkemeye götürdü.
İhaleden 5 yıl sonra da “Körfez Geçiş Köprüsü” olarak bilinen “Osmangazi Köprüsü” tamamlanıp hizmete açıldı. “Osmangazi Köprüsü”, İzmit Körfezi’ni geçmeyi çok daha kolaylaştırınca İDO’nun Eskihisar-Topçular hattına önemli darbe vurdu.
Osmangazi Köprüsü’nün ihale belgelerine “35 dolar + KDV” şeklinde yansıyan geçiş ücreti, vatandaş açısından çok yüksek görülünce hükümet tarafından aşağı çekildi. İDO’yu alan Konsorsiyum, bu duruma da yargı önünde itiraz etti.
Souter’in patronu da, Akfen Holding Yönetim Kurulu Başkanı Hamdi Akın da bu gelişmelere itirazlarını sıklıkla dile getirdi. Konsorsiyumun iki büyük ortağı, ihale şartnamesine aykırı davranışlar olduğuna dikkat çekmeye çalıştı.
Geçenlerde Hakan Güldağ, Alaattin Aktaş ve Servet Yıldırım’la birlikte İDO Genel Müdürü Dr. Murat Orhan’la sohbet ettik. Orhan’a sohbetin başında son ortaklık yapısını sordum, aktardı:
- Şu anda Akfen ve Tepe’nin yüzde 50’şer hissesi var. Souter yüzde 30, Sera yüzde 10 olan hissesini Akfen ve Tepe’ye devredip çıktı.
İDO özelleştirmesiyle ilgili şu yorumunu da başlangıçta paylaştı:
- İDO, özelleştirme başarısızlığının en önemli örnekleri arasına girdi. Birçok şey, Konsorsiyum aleyhine gelişti, maalesef.
İDO’yu işletme sürelerinin 30 yıl olduğuna dikkat çeki:
- 14 yılımız bitti. Önümüzde 16 yıl kaldı.
Ortamı İDO’nun aleyhine çeviren en önemli adres üzerinde durdu:
- Osmangazi Köprüsü’nde dolar bazında geçiş ücreti artışları şartnameye uygun hesaplansaydı bugün rakamın 54 dolara ulaşmış olması gerekiyordu. Bugün ücret bu rakamın yarısı düzeyinde bile değil.
Osmangazi Köprüsü’nü zaman zaman kullanan biri olarak vatandaşın duygusunu aktardım:
- Osmangazi Köprüsü geçiş ücreti size göre düşük kalmış olabilir ama vatandaş açısından hiç de öyle değil. Geçiş ücreti gişelerdeki ekranlara yansıdıkça birçok vatandaş kızgınlığını dile getiriyor.
Murat Orhan, İDO’yu işleten şirket penceresinden durumun altını çizdi:
- 14 yıl geride kaldı ama Konsorsiyum, özelleştirme bedeli için kullandığı kredinin ödemesini tamamlayamadı. Yani, İDO’nun gelirleri ihaleye girilirken yapılan hesapların altında kaldı.
Eskihisar-Topçular hattını irdeledi:
- Eskihisar-Topçular hattı, kendi içinde kâr merkezi gibiydi. İki yıl önce negatif EBİTDA’ya (Amortisman, vergi ve faiz öncesi kâr) döndü.
2024 yılında borç ödeyecek kadar EBİTDA yarattıklarını aktardı:
- Bu yıl ciromuzun 4.5 milyar lira dolayında olmasını bekliyoruz.
Şu anda 49 farklı boyutlarda gemi ile hizmet vermeyi sürdürdüklerini bildirdi:
- İDO’yu devraldığımızda 2 bini aşkın personelimiz vardı. Şu anda 1100 personelle hizmet veriyoruz.
Borcun bitmesi konusundaki öngörüsünü merak ettim, paylaştı:
- Aslında İDO’nun faaliyetleri konusunda ihale şartnamesinde verilen sözler yerine getirilmiş olsaydı, borç şimdiye kadar bitmiş olurdu. Gelişmeler İDO aleyhine oldu. Eğer başka olumsuzluk yaşanmazsa 6-7 yılda borcu kapatabiliriz.
İDO’nun mevcut ortamda iş yoğunluğu açısından öne çıkan hatlarını sordum, yanıtladı:
- Ciro olarak Yenikapı-Yalova hattı ilk sırada. Araç ve yolcu sayısı olarak da Eskihisar-Topçular ilk sırada yer alıyor.
30 yılın 14 yılı, İDO’yu devralan konsorsiyumun aleyhine geçmiş görünüyor…
İDO yönetimi, Yunan Adaları gibi yeni hatlarla kalan 16 yılı daha iyi değerlendirip, borç ödeme kapasitesini artırmaya çalışıyor…
Ambarlı’da Ro-Ro iskelesi yapacaktık, araziyi bile alamadık
İDO Genel Müdürü Dr. Murat Orhan’la sohbet ederken Aralık 2015’te yazdığım bir yazıyı anımsadım:
- 100 bin TIR trafikten çekilecek, 1.5 milyon litre yakıt tasarrufu olacak…
O günlerde konuştuğum Ekol Lojistik’in patronu Ahmet Musul, İDO’nun Ambarlı-Topçular arası Ro-Ro seferleri başlatacağını anlatmış, hesabı yapmıştı:
- 100 bin TIR İstanbul trafiğine girmemiş olacak…
Murat Orhan’a bu konuyu anımsattım, dert yandı:
- İDO ihalesi kapsamında Ambarlı’da Ro-Ro iskelesi yapabileceğimiz bir alan da vardı. Çok uğraştık, o araziyi hiç alamadık. Böylece Ambarlı’daki Ro-Ro iskelesi planımızı hayata geçiremedik.
Sirkeci-Harem hattında 3.5 ton üstü araçları gemiyle taşımak yasak
İDO Genel Müdürü Dr. Murat Orhan, Sirkeci-Harem hattındaki feribot seferleri konusuna dikkat çekti:
- UKOME, Sirkeci-Harem hattında 3.5 ton üzeri araçların feribotu kullanmasını yasaklamıştı. Dava açtık, kazandık. UKOME kazandığımız dava sonrası yeni bir karar aldı. 3.5 ton üzeri araçlar Sirkeci-Harem hattını kullanamıyor.
Bunun üzerine şu noktanın altını çizdi:
- İstanbul’da deniz yolunu kullanmak gibi bir yasak ne kadar doğrudur.
Ardından ekledi:
- İstanbul’un trafik sorununu hafifletmek için deniz yolunu daha fazla kullanmak gerekmez mi?
Orhan, Sirkeci-Harem hattında 2024 yılında 2 milyon yolcu, 1.5 milyon araç taşıdıklarını vurguladı:
- Artan talebi karşılamak amacıyla Sirkeci-Harem hattında sefer sayısını yüzde 15 artırdık.
Dikili-Midilli seferleri başlıyor
İDO Genel Müdürü Dr. Murat Orhan, geçen yıl Yunan Adalarına başlattığı seferlere bu yıl Midilli’yi de eklediklerini bildirdi:
- Dikili-Midilli deniz otobüsü seferlerimiz 16 Mayıs 2025’te başlayacak. Dikili’den kalkan deniz otobüsü 30 dakikada Midilli Adası’na varacak. Seferler 28 Eylül 2025’e kadar sürecek.
Dikili-Midilli deniz otobüsü seferlerinin Haziran ayı boyunca haftada 3 gün gerçekleşeceğini ifade etti:
- Temmuz-Ağustos aylarında Dikili-Midilli seferleri her gün gerçekleşecek. Eylül ayında ise yeniden haftada 3 güne düşecek.
Orhan, Yunan Adalarına seferlerini ilk kez geçen yıl bahar aylarında başlattıklarını anımsattı:
- Geçen sezon Samos, Leros gibi adalara seferler başlatmıştık. Seferihisar-Samos ile Turgutreis-Leros seferlerimiz geçen sezon ilgi görünce bu yıl Dikili-Midilli’yi de ekliyoruz.
Şu noktanın altını çizdi:
- Yunan Adalarına sefer yaptığımız deniz otobüslerimiz Yunan otoritesi tarafından da denetleniyor. Seferlerimiz “sıfır hata” ile gerçekleşiyor.
