Fon krizi borsada yüz binlerce yatırımcının canını yakarken gayrimenkule de yayılıyor. Evini büyütmek için satan, parasını fonlara yatıran ve birikimini kaybedince yeni ev alamayan insanlar var. Kimi ev satışından elde ettiği parayı, kimi işini finanse etmek için ayırdığı birikimi fonda eritti. Şimdi kayıplarını telafi etmeye ve yarım kalan planlarını sürdürmeye çalışıyorlar.
Gayrimenkuldeki tedirginlik, alıcıların kararlarını ertelemesiyle sınırlı değil. TÜGEM (Tüm Girişimci Emlak Müşavirleri Derneği) Yönetim Kurulu Üyesi ve gayrimenkul danışmanı Nilüfer Kas, anlattığı olayla tabloyu ortaya koydu.
Yaklaşık 9 milyon dolarlık bir ticari bina satışında taraflar imza aşamasına kadar geldi. Ancak alıcı son anda geri adım attı. Gerekçesi piyasalardaki belirsizlikti: “Ortalık çok karışık, biraz bekleyelim, toz duman dağılsın.” Milyonlarca dolarlık satışın imza aşamasında durması, tedirginliğin gayrimenkule yansımasını gösteriyor.
Fon dolandırıcılığı bu hesapları da altüst etti
Mesele yalnızca büyük satışların ertelenmesi değil. Evini daha büyük bir konuta geçmek için satan ve parasını fonlara yatıranlar, birikimlerini kaybedince çıkmaza giriyor. Eski evlerini satmış durumdalar; ancak kaybettikleri para yüzünden yeni eve ulaşamıyorlar. Başka bir kesim de ev satışından elde ettiği parayla işini büyütmeyi ya da finansman ihtiyacını karşılamayı planlıyordu. Fon dolandırıcılığı bu hesapları da altüst etti.
Piyasadaki rakamlar da zayıflamaya işaret ediyor. Eylül ayında ikinci el konut satışları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 10 geriledi. İlk dokuz aydaki düşüş yüzde 10'a ulaştı. Konut fiyatlarında enfl asyondan arındırılmış gerileme ise yüzde 6,5 düzeyinde ve 28 aydır devam ediyor.*** Bu verilerin tamamını fon krizine bağlamak doğru olmaz. Ancak yatırımcı güvenindeki sarsıntı, insanların harcama ve yatırım kararlarını ertelediği bir dönemde yaşanıyor. Birikimini kaybeden kişinin konut alımını ertelemesi, satıştan beklediği paraya ulaşamayan kişinin yeni yatırım yapamaması, piyasadaki halkaları birbirine bağlıyor.
Fon krizinin bilançosu yalnızca yatırım hesaplarındaki kayıplarla ölçülemez. Ertelenen konut alımları, durdurulan yatırımlar ve finansman sıkıntısına düşen işletmeler de bu tablonun parçası. Nilüfer Kas'ın anlattığı satışta alıcının sözleri piyasanın ruh halini özetliyor: “Ortalık çok karışık, biraz bekleyelim, toz duman dağılsın.”
