Borsada herkes eşit. Kural kitabı öyle söylüyor. Aynı hisseyi alıp satıyoruz, aynı fiyat ekranına bakıyoruz, aynı emir defterini görüyoruz. Peki gerçekten aynı şartlarda mı yarışıyoruz?
Geçenlerde kolokasyon konusunu konuşurken bu soru aklıma takıldı.
Kolokasyon, işlem yapan kurumların sunucularını Borsa İstanbul’un işlem sistemlerine yakın bir noktaya yerleştirmesi. Amaç belli: Emir borsaya ne kadar hızlı ulaşırsa, algoritmik işlemlerde o kadar avantaj sağlanıyor.
Borsa İstanbul’un 2026 tarifesinde kolokasyon için yüz binlerce liralık ücretler ödeniyor. İşe yarayan, sunucuyu işlem sistemine yaklaştırmak.
Burada kimse kural dışı bir iş yapmıyor. Hizmet açık, ücret belli, teknik şartlar belli.
Bilgisayarınızdan emri gönderdiğinizde, başka bir sistem aynı fiyat değişimini algılayıp emrini sizden çok daha önce borsaya ulaştırabiliyor. İkisi de aynı piyasada. İkisi de aynı fiyatlara bakıyor. Ama yarışın hızı aynı değil.
Bu sadece Borsa İstanbul’un meselesi de değil. Nasdaq, New York Stock Exchange ve Avrupa’daki büyük piyasalarda da işlemciler borsanın veri merkezlerine yakın konumlanmak için para ödüyor.
Kapitalizmin tuhaflığı da burada galiba. Kural herkes için aynı. Fakat kullanılabilecek imkânlar aynı değil.
Paranız varsa daha hızlı bilgisayar, daha iyi veri akışı satın alabiliyorsunuz. Sunucunuzu borsanın işlem motoruna yaklaştırabiliyorsunuz. Daha hızlı çalışan algoritmalar geliştirebiliyorsunuz.
Bireysel yatırımcı ise fiyatı gördükten sonra düğmeye basıyor.
Elbette borsa bir sosyal eşitlik kurumu değil. Sermayenin ve teknolojinin farklı olması piyasanın doğasında var.
Ama “herkes aynı piyasada işlem yapıyor” ile “herkes aynı şartlarda yarışıyor” aynı şey değil.
Sonra hep birlikte “piyasa herkese açık” diyoruz. Sermaye piyasamızın yaralarını elbirliğiyle sarmaya ve mıntıka temizliğini tamamlamaya çalıştığımız şu günlerde hiç olmazsa kısa süreliğine de olsa bu eşitsizliği ortadan kaldıralım.
Belki de borsada adalet, herkesin aynı hızda işlem yapması değil. En azından hangi avantajın parayla satın alınabildiğinin ve bunun fiyat oluşumunu nasıl etkilediğinin açıkça bilinmesi.
Çünkü bazı işlemlerde kazananı hisseyi doğru seçen değil, emri borsaya önce ulaştıran belirleyebiliyor.
Ve işte o noktada küçük yatırımcıya “piyasaya hoş geldin” demek biraz ironik kalıyor.
