Doların rezerv para olarak gücünün azalması çöküş değil “finansal normalleşme” olarak görülmeli. Mevcut (Euro) ve yükselen (Yuan) gücün de bir rezerv para karşılığı olmasını olağan görmek gerekiyor.
Küresel jeopolitik fay hatlarının kırıldığı, barut kokusunun diplomasi masalarına sindiği bir dönemden geçiyoruz. Jeopolitik gerilimlerin arttığı, savaşların küresel gündemi belirlediği bir dönemde doğal beklenti temel rezerv para biriminin zayıflaması olabilirdi. Ne de olsa savaş “egemen” için şimdilik çok da iyi gitmiyor. Ayrıca bir Çin gerçeği var. Görüntüde siyasi cüce de olsa, Euro da güçlü bir alternatif rezerv aracı.
ABD, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana girdiği hiçbir savaşı tam manasıyla kazanamamış, Vietnam’dan Afganistan’a uzanan bir “stratejik yorgunluk” içine girmiş olsa da, yeşil banknotun küresel hegemonyası sarsılmıyor. Aksine, her krizde sermaye en güvenli hissettiği barınağına, yani dolara, geri dönüyor. Küresel belirsizlik arttıkça dolar çoğu zaman güçleniyor. Aslında bu durum ne ekonomik, ne de politik anlamda bir çelişkiyi temsil ediyor. Çünkü ABD siyasi ve askeri olarak jübile yapmanın çok uzağında. Peki, Pax Americana’nın (Amerikan Barışı’nın) askeri karizması çizilirken, finansal egemenliği neden hâlâ bu denli güçlü?
Sarsılan ama yıkılmayan taht
Doların küresel rezervlerdeki payı %57-58 seviyelerinde.1 Euro’nun bölgesel ağırlığı ve Çin’in “petro-yuan” hamleleriyle enerji ticaretinde doları bypass etme çabaları, “doların sonu mu geliyor?” sorularını akla getiriyor.
Doların rezerv para olarak gücünün azalması çöküş değil “finansal normalleşme” olarak görülmeli. Mevcut (Euro) ve yükselen (Yuan) gücün de bir rezerv para karşılığı olmasını olağan görmek gerekiyor. Ayrıca başta kripto varlıklar olmak üzere dijital finansal varlıklar da rezerv olma konusunda şansını deniyor. Ancak minare yıkılsa da mihrap yerinde. Örneğin, önemli stablecoinler de dolara endeksli.2
ABD’yi “etkisi azalan bir imparatorluk” olarak görmek için henüz çok erken. İngiltere’nin Birinci Dünya Savaşı sonundaki durumu ile ABD’nin bugünkü durumunu karşılaştırmak da yanlış. Ölçek olarak pek kıyaslanacak örnekler de değiller. Bir imparatorluğun asıl gücü, sadece askeri başarılarından değil, genel olarak finans için oyunun kurallarını (ödemeler sistemi, menkul kıymet piyasaları, küresel ticaretteki etkinlik, hukuksal ve yargısal etkinlikler vb.) belirleme yeteneğinden de geliyor. Dolar, rakiplerinin aksine sadece bir rezerv ve değişim aracı değil, küresel finansal mimarinin de merkezi sinir sistemi görünümünde.
Borç sarmalı ve doların ağ etkisi
Dolar hakimiyetinin arkasındaki asıl “gizli güç” küresel borç stokunun yapısında gizli. Dünyadaki tüm borçların yarısından fazlası hala dolar cinsinden. Dolar cinsinden varlıkların payı 2019’dan bu yana artış eğilimi göstererek, 2025’in ilk çeyreği sonunda %54’e ulaştı.3 Gelişmekte olan ülkelerden devasa teknoloji şirketlerine kadar her aktör, borcunu ödemek için dolara ihtiyaç duyuyor. Bu durum, piyasalarda dolara olan talebi yapısal olarak kalıcı kılıyor.
Herkes dolar kullandığı için, dolar kullanmaya devam ediyoruz. Çin’in Yuan’ı uluslararasılaştırma çabaları, ülkedeki katı sermaye kontrolleri ve şeffaf olmayan hukuk sistemi nedeniyle aşılmaz bir “güven duvarına” çarpıyor. Bu nedenle yatırımcı, savaş tamtamları çaldığında parasını Şangay’a değil, her şeye rağmen dünyanın en derin ve likit sermaye piyasasına sahip olan New York’a gönderiyor.
Sonuç: Finans kapital Amerikan pasaportu taşıyor
ABD’nin küresel hegemonyasını korumak için Amerikan istisnacılığını askeri güç üzerinden bambaşka noktalara taşıması elbette sevimsiz. Ancak finans kapitalin Amerikan pasaportu taşıdığı gerçeği pek de tartışma götürmüyor. Doların “güvenli liman” statüsü, sadece bir alışkanlık değil. Mevcut sistemde, tersine bazı kıpırtılar olsa da, henüz tam bir alternatifi de olmayan bir zorunluluk görünümünde.
[1] https://www.bloomberght.com/dolarin-kuresel-rezervlerdeki-payi-dusuyor-3767660
2 https://www.ft.com/content/293a7a58-3f14-426c-8b7f-fa0859054842?utm_
3 https://www.oecd.org/en/publications/global-debt-report-2026_e9d80efd-en/full-report/the-investor-base-for-government-and-corporate-bond-markets_e68b90b3.html?utm_source=chatgpt.com
