Bir üniversite idari, mali ya da hukuki gerekçelerle kapanabilir. Dünyada bunun örnekleri var. Ancak Birleşmiş Milletler’in Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları açısından konu farllı: Bir üniversite kapanırken, eğitim hakkı, diploma değeri, akademik süreklilik ve eşit erişim de kapanıyor mu?
izninin kaldırılması, Türkiye’de yükseköğretim tarihinin en sarsıcı başlıklarından biri oldu.
22 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararıyla, kurucu vakfına kayyım atanan üniversitenin faaliyet izni kaldırıldı. YÖK ise yaptığı açıklamada öğrencilerin eğitim-öğretim faaliyetlerinin aksamaması ve mağduriyet yaşanmaması için gerekli tedbirlerin alınacağını duyurdu. Ama konu sadece “öğrenciler nereye aktarılacak?” sorusundan ibaret değil.
Çünkü, bir üniversite yalnızca bir bina değildir, bir kampüs değildir. Kurumsal değer üretimidir, hafızadır, öğrenme hakkıdır, gelecek inşasıdır…
O zaman bir üniversitenin kapanması, o kurumun öğrencileri, akademisyenleri, çalışanları, mezunları ve ülkenin bilgi üretim kapasitesi açısından ne anlama geliyor? Dünyada da üniversite kapanma örnekleri var. Öğrenci sayısındaki düşüş, artan işletme maliyetleri ve bağış gelirlerindeki zayıflama, birçok kurumun kapısına kilit vurmasına yol açıyor.
Örneğin ABD’de 180 yıllık geçmişe sahip Limestone Üniversitesi, yeterli finansman sağlanamadığı için kapanma kararı aldı.
Japonya ve Güney Kore’de azalan genç nüfus nedeniyle, 2000’den bu yana çok sayıda üniversite kapandı. Hindistan’da da üniversiteler öğrenci sayısındaki düşüş, finansman sorunları ve kalite tartışmaları nedeniyle kapanıyor.
SKA 4 Eğitim: Erişim, kalite ve eşitlik
Birleşmiş Milletler’in Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları içinde “eğitim” başlığı, SKA 4 altında tanımlanıyor:
“Herkes için kapsayıcı ve hakkaniyetli kaliteli eğitimi sağlamak ve yaşam boyu öğrenme fırsatlarını teşvik etmek.”
Üniversiteler açısından en kritik madde SKA 4.3. Bu hedef, 2030’a kadar kadınlar ve erkekler için kaliteli, karşılanabilir teknik, mesleki ve yükseköğretime, üniversite dahil, eşit erişimin sağlanmasını öngörüyor. SKA 4.5 ise eğitimde ayrımcılığın ortadan kaldırılmasını ve kırılgan gruplar için tüm eğitim düzeylerine eşit erişimi vurguluyor.
Bu çerçeveden bakınca bir üniversitenin kapanması tek başına SKA 4’e aykırıdır demek doğru olmaz. Çünkü kötü yönetilen, mali olarak çöken, akademik kalitesi düşen, öğrencisine gerçek bir eğitim değeri sunamayan bir kurumun varlığını sürdürmesi de SKA 4’ün “kaliteli eğitim” ilkesine aykırı olabilir.
Ancak kapanma süreci kötü yönetilirse, o zaman durum farklı. Öğrencinin kredisi yanarsa, bursu kesilirse, bölümü karşılıksız kalırsa, diploma değeri belirsizleşirse, akademisyen işsiz kalırsa, çalışanlar güvencesiz bırakılırsa, engelli öğrenciler, düşük gelirli öğrenciler, şehir dışından gelenler, çalışan öğrenciler yeni sisteme uyum sağlayamazsa, kapanma idari bir karar olmaktan çıkar. Eğitim hakkını, sosyal adaleti ve fırsat eşitliğini zedeleyen bir konuma gelir.
Üniversite kapanacaksa nasıl kapanmalı?
Dünyada bunun 3 örneği var: Birincisi, kapanma ani değil, planlı olmalı. En sağlıklı model, “teach-out” denilen tamamlatma modeli. Yani mevcut öğrencilerin mümkünse aynı akademik standartlarla eğitimlerini tamamlaması, yeni öğrenci alınmaması ve kurumun kademeli biçimde kapanması.
İkincisi, geçiş yalnızca teknik kayıt aktarımı olmamalı. Öğrencinin dersi, kredisi, bursu, stajı, değişim programı, psikolojik desteği, barınması, ulaşımı, engellilik düzenlemeleri ve mezuniyet takvimi birlikte düşünülmeli. Üçüncüsü, şeffaflık. Her gün değişen bilgi, “diplomam ne olacak?” kaygısı, “bölümüm nereye gidecek?” sorusu eğitim hakkına büyük zarar veren unsurlar.
Öğrencinin geleceği kapanamaz
Sonuç olarak verilmesi gereken asıl sınav kurumun kapanması değil, gençlerin gelecek hakkının korunması olmalı.
Bilgi Üniversitesi’nin faaliyet izninin kaldırılması, Türkiye için yükseköğretimde güven, özerklik, kalite ve kamusal sorumluluk testi niteliğinde.
SKA 4’ü de tanımladığı gibi; Eğitim, piyasa koşullarına ya da idari kararlara bırakılmayacak kadar temel bir kamusal haktır. Üniversite kapanabilir. Bir vakfın faaliyet izni kaldırılabilir. Bir yönetim modeli sürdürülemez bulunabilir. Ama öğrencinin geleceği kapanamaz.
