Gelir Vergisi Kanunu’nda sayılan yedi gelir unsurundan biri olan ücret 61.nci maddede, işverene tabi ve belirli bir iş yerine hizmet bağı ile bağlı olarak çalışanlara hizmeti karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen diğer menfaatler olarak tanımlanmıştır. Bu maddeye göre ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı, mali sorumluluk tazminatı, tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka bir ad altında ödenmiş olması veya ortaklık ilişkisi nitelinde olmamak şartıyla kazancın belli bir yüzdesi şeklinde belirlenmiş olmasının ücretin niteliğini değiştirmeyeceği hükme bağlanmıştır. Bazı ödemelerin ücret olduğu ise kanunda ayrıca sayılmıştır.
Ücret gelirlerinin vergilenmesinde genel uygulama
Ücret gelirleri genel olarak tevkif(kesinti) suretiyle vergilenmektedir Vergi ücretin safi tutarı üzerinden işveren tarafından hesaplanmakta ve muhtasar ve prim beyannameleri ile sorumlu sıfatıyla bağlı bulunduğu vergi dairesine beyan edilmekte ve vergisi ödenmektedir.
İşveren tarafından kesinti yoluyla beyan ve ödemesine imkân bulunmayan hallerde, ücret geliri elde edenin yıllık beyanname ile bildirilme gereği ortaya çıkmaktadır.
Gelir Vergisi Kanunu’nun (GVK) 86’ncı maddesi hükmü uyarınca, tam mükellefiyette, tek işverenden alınan ve vergisi tevkif suretiyle ödenen ücretlerin tutarı ne olursa olsun yıllık gelir vergisi beyannamesiyle beyan edilmiyor veya başka gelirler nedeniyle yıllık beyanname veriliyorsa bu ücret gelirleri beyannameye dahil edilmiyordu. Keza, birden fazla işverenden ücret almakla beraber, birden sonraki işverenden aldıkları ücretlerinin toplamı, 103 üncü maddede yazılı tarifenin ikinci gelir diliminde yer alan tutarı aşmayanlar da üzerinden vergi kesintisi yapılmış ücretleri için yıllık beyanname vermiyorlar ya da başka gelirleri nedeniyle yıllık beyanname veriyorlarsa, bu ücret gelirlerini beyannamelerine dahil etmiyorlardı.
Ücret gelirlerinin beyanı ile ilgili son düzenlemeler
2019 yılında ücretlerin beyanı ile ilgili olarak 7194 sayılı Kanunla yeni düzenleme yapılmıştır. Yapılan düzenleme uyarınca, 01.01.2020 tarihinden itibaren tek işverenden elde edilen ücret gelirleri 103’ üncü maddede yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı (2025 yılı için 4.300.000 lirayı,2026 yılı için 5.300.000 lirayı) aştığı takdirde, bu ücretler de yıllık beyanname ile beyan edilecektir
Keza, birden fazla işverenden ücret almakla beraber;
- Birinciden sonraki işverenden aldıkları ücretlerinin toplamı, 103 üncü maddede yazılı tarifenin ikinci gelir diliminde yer alan tutarı (2025 yılı için 330.000 TL’yi, 2026 yılı için 400.000 TL’yi) aşanlar veya
- Birinci işverenden alınan dâhil ücret gelirleri toplamı 103 üncü maddede yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı (2025 yılı için 4.300.000 TL’yi, 2026 yılı için 5.300.000 TL’yi) aşanlar da bu ücret gelirlerini yıllık beyanname ile beyan edeceklerdir.
Ücret gelirlerinin, yukarıda belirtilen tutarları belirlenirken brüt ücret tutarları değil, vergilendirmeye esas alınan ücretin kümüle matrah tutarları (başka bir deyişle; bu ücretlerin brüt tutarından işçi payı olarak ödenen sigorta ve işsizlik sigortası primleri ile varsa, diğer indirimler yapıldıktan sonra gelir vergisi hesaplamasına konu edilen kümüle matrah tutarları) esas alınır.
Yıllık beyanname ile beyan edilecek ücretler
- Tek işverenden alınan ve yıllık tutarı yukarıda belirtilen haddi aşan ücret geliri sahiplerinin,
- Birden fazla iş verenden elde ettikleri ücret toplamı belirli haddi aşan ücret geliri sahiplerinin,
- Ücretlerini yabancı bir memleketteki işverenden doğrudan doğruya alan ve istisna kapsamında olmayan ücretlilerin,
- Gelir Vergisi Kanununun 16'ncı maddesinde yazılı istisnadan faydalanmayan yabancı elçilik ve konsolosluk memur ve hizmetlilerinin ücretlerinin yıllık beyanname ile beyan edilerek vergisinin ödenmesi gerekir.
1- Tek işverenden alınan ücretlerin beyanı
2025 yılında tek işverenden alınan ve işverence kesintiye tabi olan ücret geliri tutarı 4.300.000TL yi(2026 da 5.300.000TL’yi) aşan ücret geliri yıllık beyanname ile beyan edilir. Elde edilen ücret tutarının bu sınırı aşmaması halinde beyanname verilmeyecek; diğer tür gelirleri için beyanname verilmesi gerektiği hallerde elde edilen ve vergisi kesinti yoluyla ödenen bu ücret beyannameye dahil edilmeyecektir. Kesinti yoluyla ödenen vergi nihai vergi olacaktır.
2- Birden fazla işverenden alınan ücretler
Birden fazla işverenden ücret alınması, yani birden fazla işte çalışılması ya da yıl içinde bir işte çalışırken çalıştığı yerden ayrılıp yeni bir işverenle yeni bir iş yerinde çalışmaya başlayan ücretlinin, birinciden sonraki işverenden aldıkları ve vergisi kesinti yoluyla ödenen ücret geliri yıllık toplamının 2025 yılı için 330.000 TL’yi 2026 yılında 400.000 TL) aşması halinde ücret gelirinin tamamının beyan edilmesi gerekecektir.
Ayrıca, iki ayrı işverenden elde ettiği tevkifata tabi ücret toplamının 2025 yılı için 4.300.000 TL’yi aşması halinde de yıllık beyanname verilmesi gerekir.
3- Yurt dışındaki işverenden alınan ücretler
Yabancı ülkedeki işverenlerden alınan ve kesinti yoluyla vergilendirilme durumu olmayan ücret gelirlerinin beyan edilmesi gerekmektedir. Bu tür ücret geliri elde edenlerin ikametgâhlarının bulunduğu yerin vergi dairesine yıllık beyanname ile beyan etmeleri gerekir.
Ancak, kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayanların yanında çalışan hizmet erbabına işverenin Türkiye dışında elde ettiği kazançlarından döviz olarak ödediği ücretler GVK’na göre, vergiden istisna tutulmuştur.
4- Dar mükellef gerçek kişilerin ücret gelirlerinde durum
GVK2nun 86.ncı maddesi uyarınca, Türkiye’de bulunan dar mükellef gerçek kişilerin Türkiye’de tevkif suretiyle vergilendirilmiş ücret gelirleri için yıllık beyanname vermeleri ve diğer gelirleri için yıllık beyanname vermeleri durumunda da ücret gelirlerini bu beyannameye dahil etmeleri gerekmemektedir. Kesinti yoluyla ödenen vergi nihai vergi mahiyetindedir.
5-Yabancı elçilik ve konsolosluklarda çalışan memur ve hizmetlilerin ücretleri
Yabancı ülkelerin Türkiye’de bulunan elçi, maslahatgüzar ve konsolosları ile elçilik ve konsolosluklara mensup olan ve o ülkenin uyruğunda bulunan memurları dışında kalan memur ve hizmetlilerin yalnızca bu işlerden aldıkları ücretler, karşılıklı olmak koşuluyla, gelir vergisinden istisna edilmiştir.
Karşılıklılık esasının uygulanmadığı hallerde, karşılıklılık esasına uymayan ülkenin Türkiye’de bulunan temsilciliklerinde çalışan memurlar istisnadan yararlanamayacaklardır. Bunların, vergi kesintisine tabi olmayan, asgari ücretin yıllık tutarını aşan gelirleri yıllık beyanname ile beyan edilecektir.
Ücret gelirlerinde beyan sınırının aşılıp aşılmadığının tespiti
GVK’nın 86.ncı maddesinde ön görülen beyan sınırının aşılıp aşılmadığının tespitinde esas alınacak gerçek ücret, gayrisafi ücret tutarından bu Kanun’un 63.ncü maddesinde sayılan unsurların ve varsa engellilik indiriminin uygulanmasından sonra bulunan tutar olacaktır.
Gayrisafi ücret tutarından indirilebilecek olan ve 63’üncü maddede sayılan bazı ödemeler şöyledir:
-Emekli Sandığı ve Sosyal Sigortalar Kanunu uyarınca ücretlerden kesilen sigorta ve emeklilik ve işsislik primleri
-Sendika aidatları v.d.
Beyan Edilen Ücret Gelirinden Yapılabilecek İndirimler
Ücret Geliri için 1-31 Mart 2026 tarihinde verilecek yıllık beyanname üzerinde vergi matrahının tespitinde belirli sınırlamalar dahilinde indirilebilecek giderlerin başlıcaları aşağıda olduğu gibidir: (Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’uncu maddesinde bu giderlerin ne olduğu ayrıntılı olarak sayılmıştır.)
- Eğitim ve sağlık harcamaları,
- Hayat ve Şahıs sigorta primleri
- Beyan edilecek gelirden sınırlı olarak indirilebilecek bağış ve yardımlar,
- Sponsorluk harcamaları
- Diğer kanunlara göre yapılan bağış ve yardımlar.
Ücret gelirleri ile diğer gelirlerin birlikte beyanı ve vergi hesabı
Beyannameye dahil edilen ücret geliri dışında başka bir gelir unsurunun bulunması halinde, beyannameye dahil edilen tüm gelirler toplamına ücret dışındaki gelirler için geçerli vergi tarifesi uygulanmak suretiyle gelir vergisi hesaplanır. Ancak, ücret gelirleri için diğer gelirlere uygulanan tarife dilimlerinden daha yüksek tutarlar belirlendiği için, ücret geliri dolayısıyla eksik hesaplanması gereken vergi tutarının, beyannamedeki tüm gelirler toplamından oluşan matrah üzerinden hesaplanmış olan vergi tutarından düşülerek, ödenmesi gereken vergi bulunur.
Bazı ücret ödemeleri ve ücretlerin asgari ücrete isabet eden kısmının vergiden istisna olduğu beyan edilecek ve ödenecek verginin hesabında göz önünde bulundurulmalıdır.
