Yurt dışı kaynaklı dövizlerini Merkez Bankası’na satan firmalara yönelik döviz dönüşüm desteğinde yapılan düzenlemeler, yararlanma koşullarını ve başvuru süreçlerini yeniden şekillendirdi. Döviz Pozisyonu Bildirim Formu’nun geçerlilik süresi 15 günden 3 aya çıkarılırken, döviz pozisyon oranı yüzde 10’u aşan firmalar destek kapsamı dışında tutuluyor.
Yurt dışı kaynaklı dövizlerinin Merkez Bankası’na satışını gerçekleştiren firmalara Merkez Bankasınca sağlanacak desteği ifade eden ve 2023/5 sayılı “Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirası’na Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ”le düzenlenen “döviz dönüşüm desteği” başlangıçta %2 oranında uygulanmış ve 5 / 5 / 2025 tarihinden ise 30 / 4 / 2026 tarihine kadar %3 olarak uygulanmıştı. Anılan uygulama süresi 30/4/2026 tarihinde sona erecekti. Ancak, 1 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan tebliğle bu süre 31 / 7 / 2026 tarihine kadar uzatılmıştı. Daha sonra 1 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan tebliğ değişikliği ile bu süre 31 Ocak 2027 tarihine kadar uzatıldı. Dolayısıyla, anılan destek uygulaması %3 oran olarak, 31 / 1 / 2027 tarihine kadar devam edecekti.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nca hazırlanan “Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirası’na Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğe İlişkin Uygulama Talimatı” 1 Ekim 2026 tarihinde yenilenmiş olup, bu talimattaki düzenlemeler 1 Ekim 2026 tarihinden itibaren uygulamaya girmiştir. Önceki talimatta bu destek için aranan döviz alımı yapmama taahhüdü alınmaması uygulaması kaldırılmıştır. Ancak, 1 Ekim 2026 tarihinden önce firmalarca verilen döviz almama taahhütlerinin yerine getirilmemesi halinde, önceki Uygulama Talimatı hükümleri uygulanacaktır.
Anılan Uygulama Talimatı 26 Ekim 2026 tarihinde revize edilmiş olup, anılan revizeler de dikkate alınarak, 8 Ekim 2026 tarihli EKONOMİ Gazetesi’nde yayınlanan yazımız aşağıdaki gibi güncellenmiştir.
Döviz Dönüşüm Desteği Uygulaması
Anılan düzenlemede yer alan firmalar ifadesi; Türkiye'de kanuni yerleşim yeri bulunan tüzel kişiliği haiz firmaları ifade etmektedir.
Anılan düzenlemede yer alan “yurt dışı kaynaklı döviz” tanımı; 11 /8 / 1989 tarihli ve 20249 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar’ın 2’nci maddesinin (j) bendinde tanımlanan tüm kıymetli madenlerin ihracından kaynaklananlar hariç olmak üzere;
- Firmaların döviz cinsi ihracat gelirlerini,
- Yabancılara yurt içinde sunulan hizmetler karşılığında kazanılan döviz tutarları da dahil olmak üzere yurt dışında yerleşiklerden elde ettikleri döviz kazandırıcı hizmet gelirlerinden yurda getirdikleri dövizlerini,
- Serbest bölgede faaliyet gösteren firmaların yalnızca yurt dışına yaptıkları satışlara ilişkin döviz gelirlerini
ifade etmektedir.
“Döviz dönüşüm desteği” tanımı ise; yurt dışı kaynaklı dövizlerinin Merkez Bankasına satışını gerçekleştiren firmalara anılan Uygulama Talimatı kapsamında Merkez Bankasınca sağlanacak desteği ifade etmektedir.
Anılan desteklemeden yararlanmak amacıyla, firmaların yukarıda belirtilen yurt dışı kaynaklı dövizlerini banka aracılığıyla Merkez Bankası’na satışı sırasında, “talep formu” (örneği anılan Uygulama Talimatı’nın B ekinde yer almaktadır) ve “Döviz Pozisyonu Bildirim Formu”nu aracı bankaya ibraz ederek;
- İhracatçı firmaların 16 Ocak 2020 tarihli İhracat Genelgesi kapsamında Merkez Bankasına satmakla yükümlü oldukları ihracat bedeli dövizlerin,
- Firmaların 18 Mayıs 2026 tarihli Görünmeyen İşlemler Genelgesi’nin 5’inci maddesi kapsamında döviz kazandırıcı hizmet bedeli dövizler ile
- Serbest bölgede faaliyet gösteren firmaların yalnızca yurt dışına yaptıkları satışlara ilişkin dövizlerin,
banka aracılığıyla Merkez Bankası’na satışının gerçekleştiği gün, dönüşüm kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilen tutarın %3’ü kadar döviz dönüşüm desteği firmalara ödenmek üzere Merkez Bankası’nca aracı bankaya aktarılacaktır. (Dönüşüm kuru; firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerinin Türk Lirası’na çevrildiği gün Merkez Bankası tarafından saat 11.00’de ilan edilen döviz alış kurunu ifade etmektedir.)
“Döviz Pozisyonu Bildirim Formu” anılan Uygulama Talimatı’nın C adlı ekinde yer almakta olup, bu formda yer alan formüllere göre “döviz pozisyon oranı” hesaplanmaktadır.
Döviz pozisyonu oranı yüzde 10’u aşan firmalar döviz dönüşüm desteğinden yararlanamamaktadır. Döviz pozisyonu bildirim formu, belge tarihinden itibaren 3 ay süreyle geçerli (önceki düzenlemede 15 gün idi) olup bu süre içinde aynı form kapsamında birden fazla işlem yapılabilir. Aracı bankalar, her bir döviz dönüşüm desteği başvurusu sırasında bu koşulların sağlandığını kontrol etmek durumundadırlar.
Firmaların limit kullanım dönemi içinde yararlanabileceği azami döviz dönüşüm desteği tutarı 100.000.000 (yüz milyon) Türk Lirası’dır.
İhracat ve Döviz Kazandırıcı Hizmetler Reeskont Kredisi Uygulama Talimatı ile İhracat ve Döviz Kazandırıcı Hizmetler Reeskont Finansmanı Uygulama Talimatı’nın Ek-4’üncü maddesine göre kredi kullanan firmalara, kredi vadesi boyunca, bu madde kapsamında döviz dönüşüm desteği sağlanmamaktadır.
Firmaların peşin ihracat bedeli olarak getirdikleri yurt dışı kaynaklı dövizler için destek ödemesi talepleri, ilgili gümrük beyannamelerinin aracı bankaya ibraz edilmesini müteakip işleme alınmaktadır. Gümrük beyannamesi ibraz edilmeden döviz dönüşüm desteği kapsamında Merkez Bankasına döviz satışı yapılması halinde, döviz dönüşüm desteği kapsamında Merkez Bankası’na satılan dövizin tamamına eşit tutarda ve ödeme şekli “Peşin Ödeme” yazılı olan gümrük beyannamesi bilgisinin aracı banka tarafından en geç 6 ay içerisinde Merkez Bankası’na bildirilmesi ve döviz pozisyonu bildirim formunun aracı bankaya ibrazı sonrasında, dövizin Merkez Bankası’na satış tarihindeki dönüşüm kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilen tutara cari oran uygulanarak hesaplanan destek ödemesi yapılacaktır.
Yurt dışından efektif olarak getirilen ve peşin ihracat kapsamında olmayan ihracat bedellerinin satışında döviz dönüşüm desteği talep edilebilmesi için Nakit Beyan Formu düzenlenmiş olması zorunludur. Nakit Beyan Formu’yla döviz dönüşüm desteğinden faydalanmak isteyen firmalar dövizlerini yalnızca gümrük beyannamesinin “Finansal ve Bankacılık Verileri” başlıklı 28 numaralı hanesinde yer alan banka aracılığıyla Merkez Bankasına satabilir.
Aracılı ihracatlar da, aracı tarafından yurda getirilen peşin ihracat bedeli olmayan dövizlerin aracı ihracatçılara ürün tedarik/imal eden firmalar adına satışı yapılırsa;
- Aracı ihracatçı ve tedarikçi/imalatçı firmaların anılan Uygulama Talimatı’nın E adlı ekinde yer alan Aracılı İhracat Kapsamında Döviz Dönüşüm Desteğinin Tedarikçiye/İmalatçıya Ödenmesine İlişkin Beyanname’nin,
- Aracı ihracatçı ile tedarikçi/imalatçı firma arasında yapılmış aracılı ihracat sözleşmesinin,
- Tedarikçi/İmalatçı firma unvanınım kayıtlı olduğu ilgili Gümrük Beyannameleri ve bu beyannameler kapsamındaki tedariğe/imalata ilişkin ihraç kayıtlı mal faturalarının,
aracı bankaya ibraz edilmesi gerekir. Bu durumda bu Uygulama Talimatı bakımından döviz satışının tedarikçi firmaca yapıldığı kabul edilir ve döviz dönüşüm desteği aracı bankaca doğrudan tedarikçi/ imalatçı firmanın hesabına aktarılır.
Yurt dışından efektif olarak getirilen;
a) Döviz kazandırıcı hizmet ihracatı,
b) Peşin ihracat kapsamında olan mal ihracatı,
bedelleri için döviz dönüşüm desteği talepleri kabul edilmez.
a) Mal ihracatı bedelleri için, 16 Ocak 2020 tarihli İhracat Genelgesi uyarınca yalnızca “Bedel getirme ve/veya ihbar süresi içerisinde düzenlenmiştir.”, “İhtarname süresi içerisinde düzenlenmiştir.” veya “Ek süre içerisinde düzenlenmiştir.” açıklamaları belirtilen İhracat Bedeli Kabul Belgesi’ne bağlanan dövizlerin,
b) Döviz kazandırıcı hizmet gelirleri için, kesin fatura tarihinden itibaren 180 gün içerisinde ilgili dövizlerin,
c) Serbest bölgede faaliyet gösteren firmaların yurt dışına yaptıkları satışları için, Serbest Bölge İşlem Formuna göre yurt dışına gönderilmek üzere serbest bölgeden çıkış yapıldığına ilişkin ilgili idarenin onayladığı tarihten itibaren 180 gün içerisinde ilgili dövizlerin,
Merkez Bankası’na satılması halinde döviz dönüşüm desteğinden faydalanılabilir.
İhracat bedeli dövizler için gümrük beyannamesi, döviz kazandırıcı hizmet bedeli dövizler için fatura ve serbest bölgede faaliyet gösteren firmaların yurtdışına yaptıkları satışlara ilişkin dövizler için Serbest Bölge Müdürlüğü’nce onaylı Serbest Bölge İşlem Formu aracı bankaya ibraz edilmedikçe döviz dönüşüm desteğinden faydalanılamaz. (Döviz kazandırıcı hizmet bedellerine ilişkin faturaların işlem bazında 15 adetten fazla olması durumunda, ilgili faturalar yerine firma tarafından hazırlanan, YMM veya SMMM tarafından onaylanan, döviz dönüşüm desteğinden yararlanacak firmanın unvanı ve vergi kimlik numarası ile fatura tarihi, fatura numarası, fatura konusu, fatura döviz tutarı, fatura döviz cinsi, hizmeti alan gerçek/tüzel kişi bilgisi, hizmeti alan gerçek/tüzel kişinin yerleşik olduğu ülke bilgilerini içeren fatura dökümleri aracı bankalarca kabul edilebilir.) İbraz edilen ve aracı bankaca kontrol edilen gümrük beyannamesi, fatura ve Serbest Bölge İşlem Formu bilgileri işleme aracılık eden banka nezdinde elektronik ortamda saklanır.
Döviz kazandırıcı hizmetlere aracılık eden firmalar, sadece verdikleri aracılık hizmetlerinden hak ettikleri dövizleri satarak döviz dönüşüm desteğinden yararlanabilir. Verilen aracılık hizmetinin tutarı, yurt dışı yerleşiğe hizmeti sunan firmadan alınacak muvafakat name ve aracı tarafından hizmetin sunulduğu yurt dışı yerleşiğe kesilen faturadaki tutar ile yurt içinde hizmeti sunan firmanın aracıya kestiği fatura arasındaki fark dikkate alınarak tespit edilir.
Dahilde İşleme Rejimi kapsamında gerçekleştirilen ihracat işlemlerine ilişkin döviz dönüşüm desteği ödemelerinde; döviz dönüşüm desteğine esas döviz satış tutarının hesaplanmasında, ihracat bedelinden bedelsiz ithalat tutarı düşülerek bulunan tutar esas alınır.
Bu Uygulama Talimatı kapsamında firmalarca ibraz edilmesi gereken formlar ve belgeler ıslak imzalı, e-imzalı veya 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 76’ncı maddesi çerçevesinde belirlenen usul ve esaslara uygun dijital onay yöntemleriyle onaylanmış olması kaydıyla kabul edilebilir.
Firmaların bu Uygulama Talimatı kapsamında limit kullanım dönemi (takvim yılı) içerisinde Merkez Bankası’na satabilecekleri toplam döviz tutarının Türk Lirası karşılığı, söz konusu döneme ait firma satış limitini aşamaz. (Firma satış limiti; firma kârlılığı ve işgücü maliyetinden oluşan katma değer tutarını ifade etmektedir.) Bir limit kullanım döneminde kullanılmayan firma satış limiti, izleyen limit kullanım dönemine devredilmez.
Destek uygulamasında istenen Döviz Pozisyonu Bildirim Formu
Anılan Uygulama Talimatı’nın C ekinde yer verilen Döviz Pozisyonu Bildirim Formunda formun düzenleme tarihindeki döviz ve altın varlıklarına ilişkin bilgiler istenilmektedir. Bildirim düzenleme tarihindeki altın/döviz varlık ve yükümlülüklerinin TL karşılığının, döviz varlıkları için TCMB tarafından içinde bulunulan yılın ilk iş günü ilan edilen döviz alış kurlarının; altın varlıkları için Borsa İstanbul tarafından içinde bulunulan yılın ilk iş günü ilan edilen altın fiyatları üzerinden hesaplanarak yazılacağı belirtilmiştir.
Anılan formdaki aktif toplam tutarının Gelir İdaresi Başkanlığı’na verilen yıllık beyannamelerde raporlanan en güncel yılsonu bilanço aktif tutarı olacağı, net satış hasılatının ise aynı beyannamede yer alan yıllık net satış hasılatı toplamı olacağı belirtilmiştir. Keza, verilen çekler ve ödeme emirlerinin pozitif değer olarak raporlanacağı, ancak hazır döviz varlıkları toplamı ile döviz pozisyonu oranı hesaplamasında bu değerin çıkarılması gerektiğine dikkat edileceği ifade edilmiştir.
Anılan formun YMM/SMMM tarafından hazırlanacağı ve imzalandıktan sonra firma yetkilileri tarafından formda yer alan bilgilerin doğruluğunun teyit edilerek imzalanacağı belirtilmiştir.
Bu konu önceki yazımızda eleştirilmiş ve formun firmalar tarafından hazırlanmasının ve YMM’lerce onaylanmasının meslek ilkelerine daha uygun olacağı, formun geçerlilik süresinin 15 gün olarak belirlenmesinin doğru olmadığı ve daha uzun bir dönem geçerli sayılmasının uygun olacağı belirtilmişti. Yeni revize edilen talimatta bu süre 3 ay olarak düzeltilmiş, ancak formun metninde bir değişiklik yapılmamıştır.
Tüm okurlarımızın Cumhuriyetimizin 103’üncü yılı kutlu olsun!
