LEVENT AKBAY
Verimlilik sorununu aşmak isteyen orman ürünleri sektöründe önümüzdeki yılların çalışma disiplinini belirleyecek motto; “Ağacı ucuz ürünle ziyan etmeyelim” olarak şekilleniyor.
Hem hammadde, hem verimlilik sorunu yaşayan sektör, yeni yol haritası ile aynı orman varlığından, çok daha fazla katma değer yaratmayı hedefledi. Türkiye ile aynı orman varlığına sahip olmasına karşın 10 kattan fazla değer üreten Almanya bir rol model olarak izlemeye alındı.
Sektörün yol haritası hakkında bilgiler veren TOBB Orman Ürünleri Sektör Meclisi Başkanı Murat Mahir Arın’a göre; öncelikle ‘verim sorunu’ çözülmeli ve sektör, teknoloji ve insan kaynağını daha iyi kullanarak ürettiğine katma değer katmanın yolunu bulmalı
Sektörün yol ayrımında olduğunu anlatan Mahir Arın; “Daha çok hammadde satarak gelir yaratmak mı, yoksa daha yüksek teknoloji ile daha yüksek katma değer yaratmak mı? Artık hedefimiz daha fazla ham madde tüketmek değil, daha fazla katma değer yaratmak olmalı” şeklinde konuşarak hammaddenin düşük katma değerli ürünle ziyan edilmesinin önüne geçmek gerektiği mesajını verdi.
Türkiye’nin yabancı sermaye ile ortaklığa giderek bölgesel bir merkez olabileceğine dikkat çeken Murat Mahir Arın’ın ormancılık sektörünün gelişimine ilişkin saptamaları ve önerileri şöyle:
Sektörün geleceği yalnızca levha üretimindeki kapasite artışıyla sınırlı değil
Sektör geniş bir ekonomik değer zinciri olmasına rağmen ülke ekonomisine yeterli katkıyı sağlayamıyor. 20 milyar dolarlık bir büyüklük, 6 milyar dolarlık ihracat, 400 bin doğrudan, 800 bin dolaylı istihdam… 2026 için sektörel büyüklük hedefi 30 milyar dolar, ihracat hedefi 10 milyar dolar. Aynı orman varlığına sahip Almanya’nın yıllık sektör büyüklüğünün 200 milyar Euro olması potansiyelin kullanılamadığını gösteriyor. Özellikle mobilya, MDF/yonga levha ve işlenmiş ağaç ürünlerinde oldukça güçlü olan sektörde son 20 yılda gerçekleştirilen yatırımlarla dünyanın en modern tesislerinden bazıları Türkiye’ye kazandırıldı ve ülkemiz bu alanda küresel bir üretim merkezi haline geldi. Bu önemli bir başarı. Ancak sektörün geleceği yalnızca levha üretimindeki kapasite artışıyla sınırlı değil. Masif ahşap, yapısal ahşap, yüksek katma değerli mobilya ve dekorasyon ürünleri ile odun dışı orman ürünleri, önümüzdeki dönemin önemli gelişme alanları olarak görülmeli.
Geleceğin orman ürünleri sektörü yalnızca kereste ve levha üretmeyecek. Biyokimyasallar, selülozik lifler, biyoyakıtlar, biyoplastikler, nanoselüloz, lignin esaslı ürünler ve mühendislik ürünü ahşap yapı malzemeleri gibi çok farklı alanlarda yeni ürünler ortaya çıkıyor. Yabancı teknoloji ve sermayenin Türkiye’nin mevcut üretim gücüyle buluşturulması sağlandığında, ülkemiz yapısal ahşap ve masif mobilya-dekorasyon alanlarında bölgesel bir üretim ve ihracat merkezi hâline gelecek potansiyele sahip.
SORUNLAR:
- Güçlü sanayi altyapısına rağmen sektörde düşük katma değerde ürün üretimi kazancı ve gelişimi sınırlıyor.
- Odun hammaddesi arzının talebi karşılamakta zorlanması ve fiyat istikrarsızlığı sorunların başında.
- Sektörde işletme maliyetleri yüksek olduğu gibi hammadde fiyatları da yüksek.
- Masif ve yapısal ahşap üretim kapasitesinin hâlâ sınırlı olduğu görülüyor.
- Odun dışı orman ürünleri hammadde olarak satıldığı için yeterince değer üretilemiyor.
- Tıbbi ve aromatik bitkiler, reçine, mantar, orman meyveleri, bal ve diğer doğal ürünlerin üretim, işleme, markalaşma ve ihracat aşamalarında ekonomiye daha çok katkı sağlaması için yeni bir kırsal kalkınma modeli uygulanması gerekiyor.
- Hammadde fiyatlarındaki istikrarsızlık, biyokütle enerji tesislerinin odun hammaddesine yönelik talebi, doğru emvalin doğru sektöre yönlendirilememesi, dikili satış sistemindeki sorunlar, orman yollarının yetersizliği ve endüstriyel plantasyonların yeterince gelişmemiş olması sektörün rekabet gücünü düşürüyor.
- Hammaddenin kendi bölgesinde işlenerek mamul veya yarı mamul hale getirilememesi nedeniyle orman işçiliği ve yerel istihdam kapasitesinin artmaması, fiyat istikrarına da olumsuz yansıyor.
- Arz konusunda sorun sadece hammadde miktarı değil. Doğru ağacın, doğru tasnifle, doğru standartlarda, doğru fiyatla, doğru sektöre ve doğru zamanda ulaştırılmaması. Bu verimliliğin önündeki en büyük engellerden biri.
- Ahşap yapı sistemleri ve yapısal ahşap malzemeler konusunda standardizasyon ve belgelendirme altyapısı yeterince gelişmediği gibi sertifikasyon, kalite kontrol, tasarım bilgisi, mühendislik altyapısı ve yetişmiş insan kaynağı eksikliği de gelişmeyi önlüyor.
- Yerli ağaç türlerinin yapısal özelliklerinin belirlenmesi, akredite laboratuvarların geliştirilmesi, ürünlerin bağımsız denetimlerden geçirilmesi ve belgelendirilmesi gerekmesine karşın bu alanlarda da altyapı da yetersiz.
- Orman ürünlerinin endüstriyel yol haritalarının sağlıklı bir şekilde belirlenmesi amacı ile ‘Ar-Ge’ , ‘Politika Üretim Merkezi’ ve ‘Ahşap Enstitüsü’ gibi kurumların olmaması stratejik bir eksiklik.
ÇÖZÜM NASIL OLACAK?
- Amaç daha fazla ham madde tüketmek değil aynı ham maddeden daha fazla katma değer üretmek olmalı.
- Hammadde fiyatlarındaki yüksekliğin önlenmesi için yeni bir kırsal kalkınma modeli oluşturulmalı.
- Hammadde maliyet düşüşü için Orman Genel Müdürlüğü üretim ve satış sistemlerinde köklü düzenlemeler gerekli. Bunların başında orman köylüsü ve işçiliği düzenlemeleri ile mekanizasyon ihtiyacı geliyor.
- Hammaddenin yerelde işlenmesi, orman işçiliğini ve yerel istihdam kapasitesini artırmasının yanı sıra fiyat istikrarına da önemli katkılar sağlar.
- Sektör, dünyada yapı sektöründe çevre ve karbon odaklı olarak yaşanan büyük dönüşüm ve ahşaptaki değer artışını dikkate almak zorunda.
- Akıllı malzemeler, dijital üretim, yapay zekâ, izlenebilirlik, elektronik kodlamalar, ‘blockchain’ ve e-ticaret gibi teknolojiler sektörel dönüşümün parçaları olmalı.
- Ormandan çıkan ürünün son kullanıcıya ulaşmasına kadar tüm zincirin dijital olarak izlenebilir olması; üretim, stok, kalite, sevkiyat ve satış bilgilerinin dijital ortamda takip edilmesi gerekli.
- Bölgelere göre ürün ile hammadde türlerini, kapasite ve destek ihtiyaçlarını ortaya koyacak sektörel veri tabanı oluşturulmalı.
- Orman ürünlerinin endüstriyel yol haritalarının sağlıklı bir şekilde belirlenmesi amacı ile bir ar-ge ve politika üretim merkezi kurulmalı.
- Standardizasyon, sertifikasyon, kalite kontrol, tasarım bilgisi, mühendislik altyapısı ve yetişmiş insan kaynağı birlikte geliştirilmeli.
- Mimarlık ve inşaat mühendisliği eğitimlerinde ahşabın yapı malzemesi olarak daha fazla yer alması ile ahşabın kullanılmasında artış sağlanabilir.
- İklim değişikliğiyle mücadele, yeşil ekonomi, kırsal kalkınma, ihracat ve istihdam açısından stratejik bir sektör. Bu nedenle ormancılıkta yatırım, üretim, finansman, vergilendirme ve dış ticaret mekanizmalarını birlikte ele alan bütüncül bir teşvik sistemi uygulanmalı.
- Sektörün geleceği açısından kritik önem taşıyan uzun vadeli ve uygun maliyetli finansman imkanı sağlanmalı.
AVANTAJ-DEZAVANTAJLAR
- Türkiye’nin avantajı; güçlü girişim ve üretim altyapısı, esnek üretim kabiliyeti, coğrafi konumu ve geniş bir sanayi zincirine sahip olması.
- Dezavantajlar ise hammadde maliyetleri, finansmana erişim, Ar-Ge ve tasarım kapasitesinin yetersizliği, üniversite-sanayi iş birliğinin istenen seviyede olmaması ve sektörel kurumsallaşma eksiklikleri olarak sıralanabilir.
Başarmak için beş temel eşik…
Orman varlığının sürdürülebilir işletilmesinden başlayan; ham maddenin üretimi, taşınması, işlenmesi, tasarımı, sanayiye dönüştürülmesi ve nihai ürüne ulaşmasına kadar uzanan geniş bir ekonomik değer zinciri olan sektörün önemli bir bölümünde güçlü bir sanayi altyapısına sahibiz. Ancak önümüzde çok başarılması gereken daha büyük bir fırsat duruyor: Aynı hammaddeden daha yüksek katma değer üretmek.
İSTİKRAR: Hammadde arz ve fiyat istikrarını sağlamak,
KATMA DEĞER: Hammaddeden daha yüksek katma değer üretmek.
YENİ PAZARLAR: Yapısal ahşap, masif ürünler, yüksek teknolojili ahşap ürünler ve odun dışı orman ürünlerinde yeni pazar ve yatırım alanları oluşturmak.
BÜTÜNSEL BAKIŞ: Sektörün hammadde, üretim, teknoloji, insan kaynağı, finansman, Ar-Ge, standardizasyon ve ihracat zincirini bütün olarak yönetmek.
DAHA ÇOK DEĞER: İhtiyacımız olan, ormanlarımızdan elde ettiğimiz her bir metreküp hammaddenin ekonomik, çevresel ve sosyal değerini en üst düzeye çıkarmaktır. Sektörün geleceği de tam olarak burada yatıyor: Daha çok üretmekten önce, daha çok değer üretmek.
Türkiye bölgesel güç olabilir
Dünyada yapı sektörü önemli bir dönüşüm geçiriyor. Enerji tüketiminin ve karbon emisyonlarının azaltılması, yapı malzemelerinin çevresel etkilerinin düşürülmesi ve daha hafif yapı sistemlerinin geliştirilmesi giderek önem kazanıyor. Bu dönüşüm ahşabı yeniden stratejik bir yapı malzemesi haline getiriyor.
Ahşabın yenilenebilir olması, karbon depolayabilmesi, yeniden kullanılabilmesi, düşük karbon ayak izi ve mühendislik ürünü yapısal ahşap malzemelerin gelişmesi, bu alandaki fırsatları büyütüyor. Glulam, LVL, PSL, LSL ve CLT gibi mühendislik ürünü ahşap malzemeler dünya pazarında hızla gelişiyor.
Türkiye’nin coğrafi konumu büyük avantaj. Yabancı teknoloji ve sermaye Türkiye’nin üretim gücüyle buluşturulması halinde Türkiye önemli bir orman ürünleri, yapısal ahşap, masif mobilya-dekorasyon ve biyoekonomi alanlarında bölgesel bir üretim ve ihracat merkezi haline gelebilir.
Polonya ve Tayland örneğinde olduğu gibi ithal hammadde ve yarı mamüllerin dâhilde işlenmesi yoluyla da önemli bir dış pazar payı kazanılması mümkündür.
PORTRE
Murat Mahir Arın, Düzce’deki yüksek teknoloji ile donatılmış entegre tesisinde, dört nesillik deneyimi ile üretim yapan Mahir Arın Kerestecilik Yönetim Kurulu Başkanı olarak görev yapıyor. Türkiye’nin En Hızlı Büyüyen 100 Şirketi arasında da yer alan şirket, orman endüstri mühendislerinin gözetiminde kaliteli ve estetik ‘kereste’, ‘deck’, ‘lambri’, ‘masif Panel’, ‘thermo ürünler’ ve ‘lamine ahşap’ ürünlerini iç ve dış pazarlara sunarak inşaat, dekorasyon ve zemin kaplama alanlarına yüksek kaliteli estetik, fonksiyonel, projeye özgü ve sürdürülebilir ahşap çözümler üretiyor. Mesleki ve sivil toplum kuruluşlarında da görev yaparak sektöre katkılarda bulunan Murat Mahir Arın eylül ayından bu yana TOBB Ormancılık Sektör Meclisi Başkanı görevini sürdürüyor.
