Arvento, kısa pantolonlu halini bildiğim şirketlerden. Araç takibi ve filo yönetimi şirketi olarak kurulan Arvento’nun bugün analitik alanında yaptığı işler şirketlerin yönetim katına veri sağlamaya kadar uzanmış. Gelinen noktada Arvento’yu, şirketlerin en önemli girdisi olan verinin ve bunun üzerinden yapılan analitiğin tedarikçisi olarak yapay zekâ çağındaki rolüne hazır görüyorum.
Arvento Genel Müdür Yardımcısı Cem Devrim, “Biz, şirketlerin bütün kor ihtiyaçlarında operasyon olarak kullandıkları ana sistemlerden biri haline gelebiliyoruz. Birçok şirketten yönetim kurulunda Arvento datalarını kullandıklarını şahsen de duydum; Arvento'yu sistem olarak kullanıyoruz ve buradan hareketle raporlamamızı yapıyoruz şeklinde geri dönüşler alıyoruz.” diyor.
Bu, bugün gelinen nokta ile ilgili çarpıcı bir ifade. 2005’te araç takip sistemi olarak başlayan işin bugün nasıl bir analitik işine dönüştüğünü ve Arvento’yu şirketlerin en önemli girdisi ya da eski ekonomideki terim ile hammaddesi konusunda bir tedarikçi haline getirdiğini gösteriyor.
Analitik tarafını sadece bir teknoloji işi olarak da görmemek gerekiyor; bu işin bir de önemli ekonomik boyutu var. Yapılan sürücü analizinin bir arabanın kötü kullanıldığını göstermesi bazında bu çok önemli bir maddi büyüklük oluşturmayabiliyor ancak bir güzergâhta çalışan 500 araç söz konusuysa, kötü kullanımın hem operasyonel maliyetler hem de bakım maliyetler i açısından getirdiği yük kayda değer hale geliyor. Ani hızlanma, ani yavaşlama, savrulma gibi araçla ilgili verilerin yanı sıra sürücünün gergin ya da uykulu olması gibi veriler de takip edilebiliyor. “500 metre ileride trafik ışığı varken önce gazı kökleyip sonrasında da son anda frene basan sürücüleri de tespit edebiliyoruz” diyen Devrim, bu gibi şeyleri ölçebildikleri gibi video ile de tespit edebildiklerini söyledi. Video analitiği uzun süreden beri hayatımızın içinde olmasına karşın hâlâ çok etkileyici ancak buradaki verinin, analitiğin bir sonraki adımı olan yapay zekâ analitiği ile şirketlerin para kaybettiği noktaları ortaya koyan bir araca dönüşmesi asıl vurucu noktayı oluşturuyor. Devrim, işlerinin raporlamadan yatırım dönüşü (return on investment-ROI) dahil olmak üzere bir yönetim destek aracına dönüşmesini “kara koyun” benzetmesi ile anlatıyor: “Ham datanın daha analitik olarak kullanılması ve raporların daha akılcı yapay zekâ kullanılarak oluşturulması, kodlanmış bir fonksiyonla ‘bana mesafe raporu ver’ işi yapmaktan “benim bu haftaki kara koyunlarımı çıkar tarzı bir şekle dönüşüyor. Bu sayede şu anda bu çözümlerin ROI’lerini çok hızlı belirleyip yatırım dönüşünü çok hızlı bir şekilde alabiliyorsun. Üstelik belli bir adedin üstünde bir filo büyüklüğü olduğunda, çok kaba şeyler dışında o filodaki hareketleri sadece manuel hareketlerle takip etmek imkânsızlaşıyor. Bu yeni nesil sistemlerle ve çözümlerle incelikleri bu şekilde yakalamak mümkün oluyor.” şeklinde konuşuyor.
Bugün maliyet yönetimi ve tasarruf en önemli konulardan biri haline gelmiş durumda. Araçların en önemli iki maliyet kalemini yakıt ve lastik oluşturması bu iki tarafı öncelikli hale getiriyor. Arvento’nun lastik konusundaki raporlaması, şirketin tarihçesinin son dönemindeki önemli yeniliklerinden biri. Bunun Arvento’nun çoğunluk hissesinin 2022’de Brisa tarafından satın alması ile de ilgisi var. Lastik işine geçmeden önce, şirketin yolculuğuna bir değinmekte yarar var. Malumunuz, bugünlerde “The Odyssey” oldukça popüler.
Araç takibinden veri analitiğine uzanan yolculuk
Geleneksel iş tanımı ile araç takip ve filo yönetim sistemleri alanında faaliyet gösteren teknoloji şirketi Arvento'nun tarihi, 2005’te Ankara’da kurulması ile başlıyor. Tamamen yerli sermaye ve güçlü Ar-Ge yatırımlarıyla Ankara’da kurulan Arvento, faaliyetine 2005 sonunda 12 müşteri ve 240 araçlık başlangıç kapasitesiyle adım atıyor. Yazılım ve donanımlarını kendi bünyesinde geliştirme stratejisini benimseyen şirket, kısa süre içerisinde Türkiye genelinde yapılanarak araç takip ve mobil çözümler alanında pazar liderliğini ele geçiriyor.
Türkiye’deki büyüme adımlarının ardından globalleşme defterini açan ve uluslararası pazarda büyümeye yönelik adımlar atan Arvento, Ortadoğu, Kuzey Afrika ve farklı bölgelerdeki anlaşmalarla yurtdışında büyüyor. Zaman içinde 3 kıtada, yirminin üzerinde ülkede faaliyet gösteren küresel bir oyuncu haline gelen şirket bugün 160 bin müşteri ve 1,6 milyon araca ulaşmış durumda.
İlk yıllarında eşyanın interneti (IoT) cazip bir alanken, aralarında sermaye bağlantısı olmamasına karşın Turkcell ile yakın çalışması, karşılıklı büyümeye hizmet eden bir durum yaratıyor. Arvento'nun Turkcell ile uzun soluklu ve güçlü iş ortaklığının en önemli boyutlarından biri, makineler arası iletişim (M2M) alanında ortaya çıkıyor. Arvento, araç takip sistemlerinin anlık konum, veri aktarımı ve raporlama için ihtiyaç duyduğu GSM/M2M altyapısı konusunda Arvento, araç içi cihazlarındaki veri iletişimi için yıllardır Turkcell altyapısını ve M2M SIM kart çözümlerini aktif olarak kullanıyor.
Gemini, yaptığımız analizde iki noktaya daha dikkat çekiyor: Bunlardan ilki, Turkcell İş Ortakları Programı ve yapay zekâ bunu “Arvento, Turkcell İş Ortakları Programı kapsamında en üst düzey unvan olan ‘Gold Partner’ statüsünü uzun yıllar boyunca üst üste taşımış ve bu alanda önemli başarılara imza atmıştır.” şeklinde ifade ediyor. İkincisi ise ortak kampanyalar ve Gemini bunu da “İki şirket geçmişte ve günümüzde kurumsal müşterilere yönelik ortak IoT ve araç takip kampanyaları (örneğin Turkcell Kurumsal üzerinden sunulan paketler ve cihaz finansman modelleri) yürütmüştür.” şeklinde açıklıyor.
Gemini, tarihçeye ışık tutması açısında şu notu da düşüyor: “Doğrudan bir sermaye bağı veya sahiplik anlamında Turkcell bünyesinde yer almamış; ancak teknolojik entegrasyon ve pazarlama/kurumsal çözüm ortaklığı anlamında güçlü bir bağ kurmuştur. Arvento'nun çoğunluk hisseleri daha sonra Sabancı Holding ve Bridgestone ortak girişimi olan Brisa tarafından satın alınmıştır.
Başlangıç döneminde bu stratejinin sonuçlarına baktığımızda, Arvento’nun Deloitte Teknoloji Fast50 Türkiye listelerinde yer alarak en hızlı büyüyen teknoloji şirketleri arasına girdiğini, 2014’te uluslararası araştırma kuruluşu ABI Research tarafından yayımlanan raporda, alanında dünyanın en büyük beşinci araç takip şirketi olarak gösterildiğini ve Avrupa İş Ödülleri'nde kendi kategorisinde ‘Avrupa'nın En Başarılı Şirketi’ seçildiğini görüyoruz.
Gemini, bugünkü durum içinse, şu değerlendirmeyi yapıyor: “Kurulduğu günden bu yana kazancının önemli bir kısmını Ar-Ge'ye ayıran Arvento; yapay zekâ, IoT (Nesnelerin İnterneti) ve büyük veri analitiği tabanlı çözümleriyle Türkiye genelinde hizmet vermektedir. Arvento, sektördeki lider konumunu ve global operasyonlarını sürdürmektedir.”
Değerlendirmesinde güncel bilgi yerine şirketin müşteri sayısının 135 bini aştığı döneme takılan Gemini’ın ifadelerini biraz tıraşladım.
Şirketin tarihçesinde önemli bir aşama da, çoğunluk hissesinin Brisa tarafından satın alınması ile 2022’de Sabancı Grubu bünyesine katılması. 2022 başında, Sabancı Holding ve Bridgestone'un ortak girişimi olan Brisa, Arvento Mobil Sistemleri'nin yüzde 88,89’luk çoğunluk hissesini satın alma sürecini tamamlıyor. Bu satın almayı anlamak için arkasındaki stratejik hedefe de bakmak gerekiyor. Gemini bu stratejik hedefi ve ortaya çıkan yapıyı şöyle tanımlıyor:
Stratejik Hedef: Bu birleşme ile Brisa, yalnızca bir lastik üreticisi olmanın ötesine geçerek bir "mobilite çözümleri" şirketine dönüşmeyi hedeflemiştir. Brisa, Arvento'nun filo telematiği ve veri analitiği konusundaki uzmanlığını kendi lastik teknolojileri ve servis ağıyla entegre etmeyi amaçlamıştır.
Yapı: Arvento, Sabancı Holding ve Bridgestone ortaklığındaki Brisa bünyesinde faaliyetlerine devam ederek, filo yönetimi ve mobilite çözümleri alanındaki çalışmalarını bu çatı altında sürdürmektedir.
Devrim’in lastik takibi ile ilgili anlattıklarına geçmeden önce bu notları düşmeyi yararlı buluyorum. Arvento’nun kuruluş yıllarında ülkenin lider mobil operatörü Turkcell ile işbirliği yapması, gelişmekte olan IoT alanındaki başarısı için önemli bir zemin sağlıyor. Son dönemde lastik alanında uzman bir şirket tarafından satın alınması ise, sadece araçların en önemli iki maliyet kaleminden biri ile ilgili uzmanlığı kucaklaması değil, günümüzde teknoloji işlerindeki en önemli başarı faktörü olan derinleşmeyi yakalamasına da yardımcı oluyor.
Lastik uzmanlığı ve operasyonel derinleşme
Devrim, “Brisa bir lastik üreticisi ve doğal olarak filolar için çok önemli olan lastik konuları biraz daha ön plana çıktı. Filolar için iki tane maliyet kalemini lastik ve yakıt oluşturuyor. Lastiği uzun ömürlü kullanmak, yakıtı da efektif kullanmak maliyete doğrudan etki eden faktörler. Milyon kilometre yapan biliyorsunuz araçlar var TIR filolarında ve yakıtı ile lastiğini optimal kullanıyorsa tabii ciddi şekilde maliyetlerini düşürebiliyor veya optimize edebiliyor. Brisa birleşmesinin ardından biz lastik basınç ölçümü ve raporlanması gibi işlere girdik. Şu anda öyle bir çözümümüz var. Hem siboptan takılabilen hem de belt (kemer) tipi dediğimiz, lastiği sökerek janta takılabilen iki tane sensör önerebiliyoruz. Bunlarla lastik performansı hem şoför tarafından hem de Arvento Connect uygulaması üzerinden merkezden izlenebiliyor.” diyor.
Bu izleme için Avrupa’da araçların içine ekran (display) konulurken Türkiye’de maliyet nedeniyle bunun benimsenmemesi cep telefonlarını ekran olarak kullanmayı getiriyor. Bu noktaya dikkat çeken Devrim, “Cep telefonu ekran (display) olarak kullanmak, bize esneklik sağlıyor. Şoförün izlemesi gereken sıcaklık gibi bilgileri merkeze gönderip buradan yönetmenin önüne geçiyor. Örneğin sıcaklık düştüğünde, filo yöneticisini devreye sokmaya gerek olmadan şoför gerekeni yapabiliyor.” diyor.
Arvento Connect odaklı bir arama yaptığınızda Gemini’dan, Arvento’nun çözüm portföyünde denizcilik ve tekne takip çözümleri de bulunduğunu öğrenebiliyorsunuz: “Arvento'nun deniz araçları için sunduğu özel takip sistemleri seyir güvenliği ve rota takibi odaklı çözümleri içeriyor.”
Bu yaygınlaştırma ile benim bahsetmek istediğim operasyonel derinleşme birbirinden biraz farklı. Bu derinleşmenin iyi örneklerinden biri soğuk zincir yönetimi: “Kablolu veya kablosuz Bluetooth sensörler takılabiliyor. Bunların içinde sıcaklık sensörleri ve hareket sensörleri (gyro) var. Bu cihazlarımız, internet bağlantısı olmayan depolarda havadan depo sıcaklığını ölçmek için de kullanılıyor. Bu cihazlarda kendi üzerinde log tutma özelliği de var ve araçlarda kullanıldığında sıcaklığı yolculuk boyunca loglayabiliyorsun. Bu da teslimatın güvencesini (proof of delivery) oluşturuyor.” diyor Devrim. Benim aklıma hemen, son dönemde sıcaklar nedeniyle sorun yaşadığım yumurta geliyor. Devrim tavuk etinin aynı derecede dikkatle izlenmesi gerektiğini söylüyor. Ancak biraz sohbet edince, asıl klasik ürünün dondurma olduğu aklımıza geliyor. Dondurma eriyip tekrar donduğunda şekli bozulmasa bile tadı bozuluyor.
