FERZAN ÇAKIR
İklim değişikliğinin yol açtığı aşırı hava olayları, kuraklık ve sellerin ekonomik maliyeti artarken, gelişmekte olan ülkelerin bu etkilere karşı hazırlık yapabilmesi için ihtiyaç duyduğu finansman ile sağlanan kaynaklar arasındaki fark büyüyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı›nın (UNEP) COP31 öncesinde yayımladığı 2026 Uyum Açığı Raporu, iklim değişikliğine uyum yatırımlarında mevcut finansmanın ihtiyaçların oldukça gerisinde kaldığını ortaya koydu. Rapora göre gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamak için 2035 itibarıyla yıllık 305 milyar dolarlık finansmana ihtiyacı bulunuyor. Buna karşılık gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere yönelen uluslararası kamu uyum finansmanı 2024 yılında 28,2 ila 31,7 milyar dolar arasındaydı. Bir önceki yıla göre finansman akışındaki artış ise yaklaşık 1 milyar dolarla sınırlı kaldı.
Finansman üç katına çıksa da açık kapanmıyor
COP30’da ortaya konulan uyum finansmanını üç katına çıkarma hedefinin mevcut ihtiyaçları karşılamak için yeterli olmayacağına dikkat çekiliyor. Hedefe ulaşılması durumunda dahi gelişmekte olan ülkelerin yıllık uyum finansmanı ihtiyacının yalnızca yüzde 20 ila 29’unun karşılanabileceği hesaplanıyor. Uyum finansmanı, sera gazı emisyonlarını azaltmaya yönelik yatırımlardan farklı olarak iklim değişikliğinin etkilerine karşı ekonomilerin ve toplumların dayanıklılığını artırmayı amaçlıyor. Kuraklığa dayanıklı tarımsal üretim, su yönetimi, taşkın koruma altyapısı, erken uyarı sistemleri ve aşırı sıcaklıklara karşı kentlerin hazırlanması bu yatırımlar arasında yer alıyor. Finansman eksikliği ise özellikle iklim değişikliğinin etkilerine karşı daha kırılgan olan ve yatırım kaynakları sınırlı ülkelerde uyum çalışmalarının hayata geçirilmesini güçleştiriyor.
Özel sektörün ihtiyaçları dahil değil
UNEP’in yıllık 305 milyar dolarlık finansman ihtiyacı tahmini, özel sektörün kendi faaliyetlerini iklim değişikliğine uyarlamak için yapması gereken yatırımları kapsamıyor. Rapora göre bu ihtiyaçların da hesaba katılması durumunda toplam finansman gereksinimi neredeyse iki katına çıkabilir. Açıklanan finansman hedefleri ile iklim değişikliğine karşı ekonomik dayanıklılık oluşturmanın gerçek maliyeti arasındaki farkın daha da yüksek olabileceğine işaret ediliyor.
Uyum finansmanının artırılmasının yanı sıra kaynakların etkin kullanılması, yatırım projelerinin hazırlanması ve uygulama kapasitesinin güçlendirilmesi gerektiği de vurgulanıyor. Kurumlar arasındaki koordinasyon eksiklikleri, teknik kapasite sorunları ve finansmana erişimde karşılaşılan güçlükler, uyum planlarının somut yatırımlara dönüşmesini yavaşlatan unsurlar arasında gösteriliyor.
COP31’de finansmanın niteliği de tartışılacak
Antalya’da düzenlenmekte olan COP31 öncesinde açıklanan bulgular, iklim finansmanına ilişkin müzakerelerde finansmanın hangi koşullarda sunulacağının da önemini ortaya koyuyor. Özellikle düşük gelirli ülkelerin iklim değişikliğine uyum yatırımları için daha fazla borçlanmak zorunda kalması, mevcut borç yüklerinin ağırlaşması riskini beraberinde getiriyor. Bu nedenle hibe finansmanının artırılması, uygun koşullu kaynaklara erişim ve uluslararası finans kuruluşlarının rolü, uyum finansmanının geleceği açısından önem taşıyor. UNEP’in 2026 raporu, gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğinin etkilerine hazırlanabilmesi için finansmanın mevcut seviyelerin çok üzerine çıkarılması gerektiğini gösterirken, COP31’de verilecek kararların uygulamaya ne ölçüde yansıyacağı sorusunu da gündeme taşıyor.
Kayıp ve Zarar Fonu’na 2,8 milyar dolarlık talep
İklim değişikliğinin yol açtığı ve uyum önlemleriyle önlenemeyen kayıpların karşılanması için oluşturulan Kayıp ve Zarar Fonu›nda finansman talebi, ayrılan kaynağın yaklaşık sekiz katına ulaştı. UNEP’in 2026 Uyum Açığı Raporu’na göre, fonun ilk başvuru döneminde gelişmekte olan ülkelerden toplam 2,8 milyar dolarlık finansman talebi geldi. Buna karşılık ilk dönem için ayrılan kaynak 342 milyon dolarda kaldı. Finansman yetersizliğinin yanı sıra karmaşık başvuru süreçleri ve sınırlı kurumsal kapasitenin de ülkelerin kaynaklara erişimini zorlaştırdığı belirtiliyor. UNEP, iklim kaynaklı kayıp ve zararların karşılanabilmesi için daha öngörülebilir finansman, teknik destek ve başvuru süreçlerinin kolaylaştırılması gerektiğine dikkat çekiyor. Küresel ölçekte toplam kayıp ve zarar finansmanı açığının büyüklüğü ise henüz kesin olarak hesaplanabilmiş değil.
