MERVE YİĞİTCAN
Yurt içi turizm tesislerinde artan konaklama maliyetleri ve restoran fiyatlarındaki yükseliş, Türk tatilcisinin seyahat alışkanlıklarını dönüştürdü. Sektörün en canlı dönemi olan Temmuz-Ağustos-Eylül aylarına ilişkin turizm verileri, iç piyasadaki fiyatlama baskısının, tüm vize alma sorunlarına rağmen tatilciyi yurt dışı seçeneklerine ittiğini net bir şekilde ortaya koydu.
TÜİK tarafından açıklanan III. Çeyrek Turizm İstatistikleri’nden derlenen bilgiye göre, bu dönemde Türkiye’ye gelen ziyaretçi sayısı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1,6 düşüşle 23,25 milyon kişiye gerilerken, yurt dışına çıkan Türk vatandaşlarının sayısı yüzde 24,2 artarak 4 milyon 202 bin 160 kişiye ulaştı. Bu rakam, veri setinde tek bir 3 aylık dönemde gerçekleşen en yüksek çıkış sayısı ve tüm zamanların çeyreklik rekoru oldu. Son 5 yıllık dönemin 3. çeyrek verilerine bakıldığında ise bu eğilimin boyutu daha net bir şekilde ortaya çıktı. Buna göre, 2022 yılının 3. çeyreğinde 2,07 milyon seviyesinde olan yurt dışı çıkışları; 2023’te 2,97 milyona, 2024’te 3,28 milyona, 2025’te 3,38 milyona ve 2026’nın 3. çeyreği itibarıyla 4,20 milyon kişiye fırladı. Böylece yurt dışına çıkan vatandaş sayısı son 5 yılda yüzde 102,8 artarak 2 katına ulaştı.
Tatil amaçlı çıkışlar 3 katına çıktı
Yurt dışı çıkış gerekçelerinde "akraba ziyareti" veya "iş seyahatleri" ilk sıralardaki yerini kaybederken, ana gerekçe doğrudan “gezi ve eğlence” oldu. 2022’nin 3. çeyreğinde 998 bin 549 kişi olan yurt dışı tatilcisi sayısı; takip eden yılların aynı dönemi kıyaslandığında 2023’te 1,42 milyon kişiye, 2024’te 1.8 milyon 2025’te 2,17 milyon kişiye ve 2026’nın 3. çeyreği itibarıyla da 2 milyon 983 bin 791 kişiye tırmandı. Böylece son 5 yılda tatil amaçlı yurt dışı çıkışları yüzde 198,8 artışla tam 3 katına çıktı. 2026’nın 3. çeyreğinde yurt dışına giden vatandaşların yüzde 71’i seyahat amacını doğrudan “gezi ve eğlence” olarak beyan etti. Oysa 2022’nin aynı döneminde bu oran yüzde 48,2 seviyesindeydi.
Verilerdeki bir diğer dikkat çekici değişim geceleme sürelerinde yaşandı. Vatandaşların yurt dışındaki ortalama kalış süresi 2022’nin 3. çeyreğinde 12,97 gün iken; ilgili dönem baz alındığında 2023’te 12,27 güne, 2024’te 7,85 güne, 2025'te 7,84 güne ve 2026’nın 3. çeyreğinde 7,18 güne geriledi. Kalış sürelerinin kısalması, vatandaşın tatil modelini değiştirdiğini gösterirken, yurt dışına giden Türk turistin tek ve uzun süreli bir tatil yerine, kısa süreli ama sık seyahatleri tercih ettiğini ortaya koyuyor. Kalış sürelerinin kısalmasına rağmen, yurt dışına giden vatandaş sayısındaki rekor artış tesis konaklamalarına yansıdı. Vatandaşların yurt dışındaki otel, motel ve pansiyonlarda yaptığı geceleme sayısı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 38,8 yükselerek 13,8 milyona dayandı.
Çıkış sayısındaki artış, ciddi bir döviz çıkışını da beraberinde getirdi. 2022 yılının 3. çeyreğinde 1,47 milyar dolar olan Türk vatandaşlarının yurt dışı turizm gideri; 3. çeyrekler bazında 2023’te 2,42 milyar dolara, 2025’te 2,48 milyar dolara ve 2026’da 3 milyar 40 milyon dolara yükseldi. Böylece vatandaşın 90 günde yurt dışında bıraktığı döviz tutarı son 5 yılda yüzde 107,5 büyüdü.
Harcama kalemlerinde ise paket tur kullanımı ve restoran harcamaları öne çıktı. 2022’nin 3. çeyreğinde 230,9 milyon dolar olan yurt dışı paket tur ödemeleri 2026’nın aynı döneminde 467,6 milyon dolara tırmanarak 2 katına ulaştı. Yurt dışında restoranda harcanan tutar da yüzde 65,4 artışla 431,5 milyon dolardan 713,6 milyon dolara çıkarken, ulaştırma harcamaları ise yüzde 119,7 sıçramayla 198,3 milyon dolara yükseldi.
Yabancı turist alışverişten kıstı, yeme-içmeye harcadı
Türkiye’deki fiyat artışları yabancı ziyaretçilerin harcama tercihlerine de yansıdı. 3. çeyrekte Türkiye’ye gelen ziyaretçi sayısı yüzde 1,6 düşüşle 23,25 milyon kişiye geriledi. Ancak kişi başı ortalama harcamanın 1087,69 dolara çıkmasıyla toplam turizm geliri yüzde 5 artarak 25,29 milyar dolar oldu. Gelen turistin harcama kalemleri incelendiğinde, konaklama geliri yüzde 19 artışla 3,15 milyar dolara çıkarken, yeme-içme geliri yüzde 8,7 artarak 5,20 milyar dolara tırmandı. Buna karşın Türkiye’nin alışverişteki fiyat avantajını kaybetmesiyle, turistin giyecek ve ayakkabı harcaması geçen yıla göre yüzde 8,5 düşerek 1,86 milyar dolara geriledi. Söz konusu çeyreğin en dikkat çekici pozitif verisi sağlık turizminde yaşandı. Türkiye'ye gelen yabancı ziyaretçilerin sağlık harcamaları 2026’nın 3. çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 23,6 artış kaydederek 1 milyar 33 milyon dolara yükseldi. Böylece sağlık turizmi geliri ilk kez tek bir çeyrekte 1 milyar dolar barajını aştı.
